ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲମୀଶାନଂ ମାଯଯା ତସ୍ଯ ମୋହିତା ଉତ୍ଥାପ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଵକ୍ଷୋଜଂ ସ୍ତନଂ ସା ପ୍ରଦଦୌ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏଇଶାନଙ୍କୁ ଶିଶୁର ରୂପରେ ଦେଖି, ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ସେ ଉଠାଇ, ଚେଷ୍ଟ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ତନ ଦେଲେ।

ସ୍ତନଜେନ ତଦା ସାର୍ଧଂ କୋପମସ୍ଯାଃ ପପୌ ପୁନଃ କ୍ରୋଧେନାନେନ ଵୈ ବାଲଃ କ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ରକ୍ଷକୋ ଽଭଵତ୍

ସ୍ତନପାନ ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ପିଇଲେ; ଏହି କ୍ରୋଧରେ, ଶିଶୁ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ ହେଲେ।

ମୂର୍ତଯୋ ଽଷ୍ଟୌ ଚ ତସ୍ଯାପି କ୍ଷେତ୍ରପାଲସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଏଵଂ ଵୈ ତେନ ବାଲେନ କୃତା ସା କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତା

ସେ ଧୀର କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହିପରି ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା, କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

କୃତମସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେନ ତାଣ୍ଡଵମ୍ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ସର୍ଵଭୂତେନ୍ଦ୍ରୈଃ ପ୍ରେତୈଃ ପ୍ରୀତେନ ଶୂଲିନା

ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ, ପ୍ରେତମାନେ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଶୂଳୀ ସହିତ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ପୀତ୍ଵା ନୃତ୍ଯାମୃତଂ ଶଂଭୋର୍ ଆକଣ୍ଠଂ ପରମେଶ୍ଵରୀ ନନର୍ତ ସା ଚ ଯୋଗିନ୍ଯଃ ପ୍ରେତସ୍ଥାନେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନୃତ୍ୟର ଅମୃତ ପିଇ ଶିରଯାଏ, ପରମେଶ୍ୱରୀ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଯୋଗିନୀମାନେ ପ୍ରେତସ୍ଥାନରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ତତ୍ର ସବ୍ରହ୍ମକା ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମନ୍ତତଃ ପ୍ରଣେମୁସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ କାଲୀଂ ପୁନର୍ଦେଵୀଂ ଚ ପାର୍ଵତୀମ୍

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, କାଳୀ ଓ ପର୍ବତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତାଣ୍ଡଵଂ ଶୂଲିନଃ ପ୍ରଭୋଃ ଯୋଗାନନ୍ଦେନ ଚ ଵିଭୋସ୍ ତାଣ୍ଡଵଂ ଚେତି ଚାପରେ

ଏଭଳି ସଂକ୍ଷେପରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା; ଏହି ତାଣ୍ଡବକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଯୋଗାନନ୍ଦ ଭରିତ ତାଣ୍ଡବ ଭାବରେ କହନ୍ତି।

ପୁରୋପମନ୍ଯୁନା ସୂତ ଗାଣପତ୍ଯଂ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵଃ କଥଂ ଲବ୍ଧୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସାଂପ୍ରତମ୍

ସୂତ, ଉପମନ୍ୟୁ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଗାଣପତ୍ୟ ଉପଦେଶ ଲାଭ କଲେ ଓ କିପରି କ୍ଷୀରସାଗର ଲାଭ କଲେ, ଏବେ କହ।

ଏଵଂ କାଲୀମ୍ ଉପାଲଭ୍ଯ ଗତେ ଦେଵେ ତ୍ରିଯଂବକେ ଉପମନ୍ଯୁଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତପସା ଲବ୍ଧଵାନ୍ଫଲମ୍

ଏଭଳି କାଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେବ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଉପମନ୍ୟୁ ତପସ୍ୟା କରି, ଫଳ ଲାଭ କଲେ।

ଉପମନ୍ଯୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ କୁମାର ଇଵ ତେଜସ୍ଵୀ କ୍ରୀଡମାନୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁବକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଖେଳୁଥିଲେ।

କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୀରମ୍ ଅଲ୍ପଂ ଚ ପୀତଵାନ୍ ମାତୁଲାଶ୍ରମେ ଈର୍ଷ୍ଯଯା ମାତୁଲସୁତୋ ହ୍ଯ୍ ଅପିବତ୍ କ୍ଷୀରମ୍ ଉତ୍ତମମ୍

କେବେ ଏକଥର, ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ଉପମନ୍ୟୁ ଅଳ୍ପ କ୍ଷୀର ପିଲେ; ଇର୍ଷ୍ୟାରେ, ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ପୁଅ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷୀର ପିଲେ।

ପୀତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଯଥାକାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ମାତରମ୍ ମାତର୍ମାତର୍ମହାଭାଗେ ମମ ଦେହି ତପସ୍ଵିନି

ଇଚ୍ଛାମତେ କ୍ଷୀର ପିଇ ସେ ଦେଖି, ଉପମନ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତପସ୍ୱିନୀ, ମୋତେ କ୍ଷୀର ଦିଅ।"

ଗଵ୍ଯଂ କ୍ଷୀରମ୍ ଅତିସ୍ଵାଦୁ ନାଲ୍ପମୁଷ୍ଣଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ ଉପଲାଲିତୈଵଂ ପୁତ୍ରେଣ ପୁତ୍ରମ୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସାଦରମ୍

"ଗାଁର କ୍ଷୀର ଅତି ସ୍ୱାଦୁ, କିଛି ଉଷ୍ଣ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" ଏପରି ଭାବରେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇ, ମାତା ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଂଗନ କଲେ।

ଦୁଃଖିତା ଵିଲଲାପାର୍ତା ସ୍ମୃତ୍ଵା ନୈର୍ଧନ୍ଯମାତ୍ମନଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ପୁନଃ କ୍ଷୀରମ୍ ଉପମନ୍ଯୁରପି ଦ୍ଵିଜାଃ ଦେହି ଦେହୀତି ତାମାହ ରୋଦମାନୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ

ଦୁଃଖରେ ମାତା ବିଳାପ କରିଲେ, ନିଜ ଦରିଦ୍ରତାକୁ ମନେ କରି; ପୁନିପୁନି କ୍ଷୀରକୁ ମନେ କରି, ଉପମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ, "ଦିଅ, ଦିଅ" କହି, ରୁଦନ କରିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

ଉଞ୍ଛଵୃତ୍ତ୍ଯାର୍ଜିତାନ୍ ବୀଜାନ୍ ସ୍ଵଯଂ ପିଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସା ତଦା ବୀଜପିଷ୍ଟଂ ତଦାଲୋଡ୍ଯ ତୋଯେନ କଲଭାଷିଣୀ

ତାପରେ ସେ ନିଜେ ଉଞ୍ଚ ଭାବରେ ଆଣିଥିବା ଶସ୍ୟ ଦାଣା ପିସି, ତାହାକୁ ପାଣି ସହିତ ମିଶାଇ, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।

ଐହ୍ଯେହି ମମ ପୁତ୍ରେତି ସାମପୂର୍ଵଂ ତତଃ ସୁତମ୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯାଦାଯ ଦୁଃଖାର୍ତା ପ୍ରଦଦୌ କୃତ୍ରିମଂ ପଯଃ

"ମୋ ପୁଅ, ଆସ", ଏପରି ଶାନ୍ତ କଥା କହି, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନକଲି କ୍ଷୀର ଦେଲେ।

ପୀତ୍ଵା ଚ କୃତ୍ରିମଂ କ୍ଷୀରଂ ମାତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ନୈତତ୍କ୍ଷୀରମିତି ପ୍ରାହ ମାତରଂ ଚାତିଵିହ୍ଵଲଃ

ମାତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ନକଲି କ୍ଷୀର ପିଇ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପମନ୍ୟୁ ଅତି ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, "ଏହା କ୍ଷୀର ନୁହେଁ" ବୋଲି ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଦୁଃଖିତା ସା ତଦା ପ୍ରାହ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାଘ୍ରାଯ ମୂର୍ଧନି ସଂମାର୍ଜ୍ଯ ନେତ୍ରେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ କରାଭ୍ଯାଂ କମଲାଯତେ

ତାପରେ, ମାତା ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ନିଜ ହାତରେ ପୁଅର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ଚକ୍ଷୁ ମାନେ ସାବୁ ଚାଉଁ ଦେଲେ।

ତଟିନୀ ରତ୍ନପୂର୍ଣାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗପାତାଲଗୋଚରାଃ ଭାଗ୍ଯହୀନା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭକ୍ତିହୀନାଶ୍ ଚ ଯେ ଶିଵେ

ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପାତାଳରେ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଅଛି; ଯେମାନେ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଭୋଜନଂ କ୍ଷୀରସଂଭଵମ୍ ନ ଲଭନ୍ତେ ପ୍ରିଯାଣ୍ଯେଷାଂ ନୋ ତୁଷ୍ଯତି ସଦା ଭଵଃ

ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ କ୍ଷୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ — ଏହି ପ୍ରିୟ ବସ୍ତୁମାନେ ସେମାନେ ପାଇନାହିଁ, କାରଣ ଶିବ ସେମାନେ ଉପରେ କେବେ ଖୁସି ହୋନ୍ତି ନାହିଁ।

ଭଵପ୍ରସାଦଜଂ ସର୍ଵଂ ନାନ୍ଯଦେଵପ୍ରସାଦଜମ୍ ଅନ୍ଯଦେଵେଷୁ ନିରତା ଦୁଃଖାର୍ତା ଵିଭ୍ରମନ୍ତି ଚ

ସମସ୍ତ କିଛି ଶିବଙ୍କ ଦୟାରେ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଦୟାରେ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ଦୁଃଖିତ ଲୋକମାନେ ଭ୍ରମରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରନ୍ତି।

କ୍ଷୀରଂ ତତ୍ର କୁତୋ ଽସ୍ମାକଂ ମହାଦେଵୋ ନ ପୂଜିତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ଶିଵମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵୈ ସୁତ

ଏଠାରେ କ୍ଷୀର କିପରି ମିଳିବ, ଯେତେବେଳେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇନାହିଁ? ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ପୁଅ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି —

ତଦେଵ ଲଭ୍ଯଂ ନାନ୍ଯତ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଵା ପ୍ରଭୁମ୍ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ମାତୁର୍ ଉପମନ୍ଯୁର୍ମହାଦ୍ଯୁତିଃ

ସେହି ଦାନ ମାତ୍ର ମିଳିବ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ଏପରି ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ। ମାତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଉପମନ୍ୟୁ —

ବାଲୋ ଽପି ମାତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ତପସ୍ଵିନୀମ୍ ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ମହାଭାଗେ ମହାଦେଵୋ ଽସ୍ତି ଚେତ୍କ୍ଵଚିତ୍

ପୁଅ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତପସ୍ୱିନୀ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ଦୁଃଖ ଛାଡିଦିଅ; ମହାଦେବ କେଉଁଠି ନା କିଛି ଅଛନ୍ତି।"

ଚିରାଦ୍ଵା ହ୍ଯଚିରାଦ୍ଵାପି କ୍ଷୀରୋଦଂ ସାଧଯାମ୍ଯହମ୍ ତାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୈଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତପଃ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ

"ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର, ମୁଁ କ୍ଷୀର ସମୁଦ୍ର ମିଳିବି।" ଏପରି କହି, ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତମାହ ମାତା ସୁଶୁଭଂ କୁର୍ଵିତି ସୁତରାଂ ସୁତମ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତଯା ତତ୍ର ତପସ୍ତେପେ ସୁଦୁସ୍ତରମ୍

ମାତା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର", ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୁଅକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେଠାରେ ଉପମନ୍ୟୁ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ହିମଵତ୍ପର୍ଵତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵାଯୁଭକ୍ଷଃ ସମାହିତଃ ତପସା ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଵିଧୂପିତମଭୂଜ୍ଜଗତ୍

ହିମବତ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ପବନ ଖାଇ, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ କମ୍ପିତ ହୋଇଗଲା।

ପ୍ରଣମ୍ଯାହୁସ୍ତୁ ତତ୍ସର୍ଵେ ହରଯେ ଦେଵସତ୍ତମାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଷାଂ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ

ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କଥା କହିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପରମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ ଉତ୍ତମ ଲୋକରେ ଥିଲେ।

କିମିଦଂ ତ୍ଵିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍କାରଣଂ ଚ ସଃ ଜଗାମ ମନ୍ଦରଂ ତୂର୍ଣଂ ମହେଶ୍ଵରଦିଦୃକ୍ଷଯା

‘ଏହା କ’ଣ?’ ଭାବି, କାରଣଟି ବୁଝି, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।