ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଗିରିଜାଂ ପୂର୍ଵଵଚ୍ଛଂଭୋର୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥିତାଂ ଶୁଭାମ୍ ମାଯଯା ମୋହିତସ୍ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଽପି ଚତୁର୍ମୁଖଃ

ଗିରିଜାଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ଶୁଭା ଦେଖି, ସବୁଜ୍ଞାନୀ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ।

ସା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ତନୁଂ ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ପାର୍ଵତୀ କଣ୍ଠସ୍ଥେନ ଵିଷେଣାସ୍ଯ ତନୁଂ ଚକ୍ରେ ତଦାତ୍ମନଃ

ପର୍ବତୀ ଦେବଦେବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ, ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ବିଷ ରହିଥିବା ଦେହକୁ ସେ ନିଜ ଦେହରେ ପରିଣତ କରିଲେ।

ତାଂ ଚ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଥାଭୂତାଂ ତୃତୀଯେନେକ୍ଷଣେନ ଵୈ ସସର୍ଜ କାଲୀଂ କାମାରିଃ କାଲକଣ୍ଠୀଂ କପର୍ଦିନୀମ୍

ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ରୂପାନ୍ତରିତ ଦେଖି, ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, କାମର ଶତ୍ରୁ କାଳୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଘନ ଗଳା, ଜଟା ମୁଣ୍ଡା ଦେବୀ।

ଜାତା ଯଦା କାଲିମକାଲକଣ୍ଠୀ ଜାତା ତଦାନୀଂ ଵିପୁଲା ଜଯଶ୍ରୀଃ ଦେଵେତରାଣାମଜଯସ୍ତ୍ଵସିଦ୍ଧ୍ଯା ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵାନ୍ଯାଃ ପରମେଶ୍ଵରସ୍ଯ

ଘନ ଗଳା କାଳୀ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ସମୟରେ, ଦେବମାନେ ବଡ଼ ଯଶ ଓ ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ, ଅଦେବମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଭବାନୀ ଓ ପରମେଶ୍ୱର ଉପରେ ସନ୍ତୋଷ ଆସିଲା।

ଜାତାଂ ତଦାନୀଂ ସୁରସିଦ୍ଧସଂଘା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯାଦ୍ ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ ଅଗ୍ନିକଲ୍ପାମ୍ କାଲୀଂ ଗରାଲଂକୃତକାଲକଣ୍ଠୀମ୍ ଉପେନ୍ଦ୍ରପଦ୍ମୋଦ୍ଭଵଶକ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ

ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ବିଷରେ ଶୋଭିତ ଘନ ଗଳା କାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବ-ସିଦ୍ଧମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ।

ତଥୈଵ ଜାତଂ ନଯନଂ ଲଲାଟେ ସିତାଂଶୁଲେଖା ଚ ଶିରସ୍ଯୁଦଗ୍ରା କଣ୍ଠେ କରାଲଂ ନିଶିତଂ ତ୍ରିଶୂଲଂ କରେ କରାଲଂ ଚ ଵିଭୂଷଣାନି

ତାଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଚମକିଲା, ଗଳାରେ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ, ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ, ଭୟଙ୍କର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

ସାର୍ଧଂ ଦିଵ୍ଯାଂବରା ଦେଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ ସିଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରସିଦ୍ଧାଶ୍ ଚ ତଥା ପିଶାଚା ଜଜ୍ଞିରେ ପୁନଃ

ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ, ଦିବ୍ୟ ଅମ୍ବର ଓ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସିଦ୍ଧମାନେ, ସିଦ୍ଧର ନେତା ଓ ପିଶାଚମାନେ ପୁନଃ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ଆଜ୍ଞଯା ଦାରୁକଂ ତସ୍ଯାଃ ପାର୍ଵତ୍ଯାଃ ପରମେଶ୍ଵରୀ ଦାନଵଂ ସୂଦଯାମାସ ସୂଦଯନ୍ତଂ ସୁରାଧିପାନ୍

ପର୍ବତୀ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦାରୁକ ଦାନବ, ଯିଏ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା, ସେ ନିହତ ହେଲା।

ସଂରଂଭାତିପ୍ରସଂଗାଦ୍ ଵୈ ତସ୍ଯାଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିନା ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସଂବଭୂଵ ତଦାତୁରମ୍

ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଓ ଉତ୍ସାହରେ, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ପୀଡିତ ହେଲା।

ଭଵୋ ଽପି ବାଲରୂପେଣ ଶ୍ମଶାନେ ପ୍ରେତସଂକୁଲେ ରୁରୋଦ ମାଯଯା ତସ୍ଯାଃ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିଂ ପାତୁମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ

ଭବ ଶିଶୁର ରୂପ ନେଇ, ଶ୍ମଶାନରେ ପ୍ରେତମାନେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ କ୍ରୋଧାଗ୍ନି ପାଇବାକୁ ମାୟାରେ କାନ୍ଦିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବାଲମୀଶାନଂ ମାଯଯା ତସ୍ଯ ମୋହିତା ଉତ୍ଥାପ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଵକ୍ଷୋଜଂ ସ୍ତନଂ ସା ପ୍ରଦଦୌ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏଇଶାନଙ୍କୁ ଶିଶୁର ରୂପରେ ଦେଖି, ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ସେ ଉଠାଇ, ଚେଷ୍ଟ ଘ୍ରାଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ତନ ଦେଲେ।

ସ୍ତନଜେନ ତଦା ସାର୍ଧଂ କୋପମସ୍ଯାଃ ପପୌ ପୁନଃ କ୍ରୋଧେନାନେନ ଵୈ ବାଲଃ କ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ରକ୍ଷକୋ ଽଭଵତ୍

ସ୍ତନପାନ ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ପିଇଲେ; ଏହି କ୍ରୋଧରେ, ଶିଶୁ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକ ହେଲେ।

ମୂର୍ତଯୋ ଽଷ୍ଟୌ ଚ ତସ୍ଯାପି କ୍ଷେତ୍ରପାଲସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଏଵଂ ଵୈ ତେନ ବାଲେନ କୃତା ସା କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତା

ସେ ଧୀର କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ରୂପ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏହିପରି ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା, କ୍ରୋଧରେ ମୂର୍ଛିତ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।

କୃତମସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦାର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵେନ ତାଣ୍ଡଵମ୍ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ସର୍ଵଭୂତେନ୍ଦ୍ରୈଃ ପ୍ରେତୈଃ ପ୍ରୀତେନ ଶୂଲିନା

ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ, ପ୍ରେତମାନେ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଶୂଳୀ ସହିତ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ପୀତ୍ଵା ନୃତ୍ଯାମୃତଂ ଶଂଭୋର୍ ଆକଣ୍ଠଂ ପରମେଶ୍ଵରୀ ନନର୍ତ ସା ଚ ଯୋଗିନ୍ଯଃ ପ୍ରେତସ୍ଥାନେ ଯଥାସୁଖମ୍

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନୃତ୍ୟର ଅମୃତ ପିଇ ଶିରଯାଏ, ପରମେଶ୍ୱରୀ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଯୋଗିନୀମାନେ ପ୍ରେତସ୍ଥାନରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ତତ୍ର ସବ୍ରହ୍ମକା ଦେଵାଃ ସେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରାଃ ସମନ୍ତତଃ ପ୍ରଣେମୁସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ କାଲୀଂ ପୁନର୍ଦେଵୀଂ ଚ ପାର୍ଵତୀମ୍

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ, କାଳୀ ଓ ପର୍ବତୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତାଣ୍ଡଵଂ ଶୂଲିନଃ ପ୍ରଭୋଃ ଯୋଗାନନ୍ଦେନ ଚ ଵିଭୋସ୍ ତାଣ୍ଡଵଂ ଚେତି ଚାପରେ

ଏଭଳି ସଂକ୍ଷେପରେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା; ଏହି ତାଣ୍ଡବକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଯୋଗାନନ୍ଦ ଭରିତ ତାଣ୍ଡବ ଭାବରେ କହନ୍ତି।

ପୁରୋପମନ୍ଯୁନା ସୂତ ଗାଣପତ୍ଯଂ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ କ୍ଷୀରାର୍ଣଵଃ କଥଂ ଲବ୍ଧୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସାଂପ୍ରତମ୍

ସୂତ, ଉପମନ୍ୟୁ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଗାଣପତ୍ୟ ଉପଦେଶ ଲାଭ କଲେ ଓ କିପରି କ୍ଷୀରସାଗର ଲାଭ କଲେ, ଏବେ କହ।

ଏଵଂ କାଲୀମ୍ ଉପାଲଭ୍ଯ ଗତେ ଦେଵେ ତ୍ରିଯଂବକେ ଉପମନ୍ଯୁଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ତପସା ଲବ୍ଧଵାନ୍ଫଲମ୍

ଏଭଳି କାଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଦେବ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଉପମନ୍ୟୁ ତପସ୍ୟା କରି, ଫଳ ଲାଭ କଲେ।

ଉପମନ୍ଯୁରିତି ଖ୍ଯାତୋ ମୁନିଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ କୁମାର ଇଵ ତେଜସ୍ଵୀ କ୍ରୀଡମାନୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁବକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଖେଳୁଥିଲେ।

କଦାଚିତ୍ କ୍ଷୀରମ୍ ଅଲ୍ପଂ ଚ ପୀତଵାନ୍ ମାତୁଲାଶ୍ରମେ ଈର୍ଷ୍ଯଯା ମାତୁଲସୁତୋ ହ୍ଯ୍ ଅପିବତ୍ କ୍ଷୀରମ୍ ଉତ୍ତମମ୍

କେବେ ଏକଥର, ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ଉପମନ୍ୟୁ ଅଳ୍ପ କ୍ଷୀର ପିଲେ; ଇର୍ଷ୍ୟାରେ, ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ପୁଅ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷୀର ପିଲେ।

ପୀତ୍ଵା ସ୍ଥିତଂ ଯଥାକାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ମାତରମ୍ ମାତର୍ମାତର୍ମହାଭାଗେ ମମ ଦେହି ତପସ୍ଵିନି

ଇଚ୍ଛାମତେ କ୍ଷୀର ପିଇ ସେ ଦେଖି, ଉପମନ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ତପସ୍ୱିନୀ, ମୋତେ କ୍ଷୀର ଦିଅ।"

ଗଵ୍ଯଂ କ୍ଷୀରମ୍ ଅତିସ୍ଵାଦୁ ନାଲ୍ପମୁଷ୍ଣଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ ଉପଲାଲିତୈଵଂ ପୁତ୍ରେଣ ପୁତ୍ରମ୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସାଦରମ୍

"ଗାଁର କ୍ଷୀର ଅତି ସ୍ୱାଦୁ, କିଛି ଉଷ୍ଣ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି।" ଏପରି ଭାବରେ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଆଦର ପାଇ, ମାତା ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଆଲିଂଗନ କଲେ।

ଦୁଃଖିତା ଵିଲଲାପାର୍ତା ସ୍ମୃତ୍ଵା ନୈର୍ଧନ୍ଯମାତ୍ମନଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ପୁନଃ କ୍ଷୀରମ୍ ଉପମନ୍ଯୁରପି ଦ୍ଵିଜାଃ ଦେହି ଦେହୀତି ତାମାହ ରୋଦମାନୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ

ଦୁଃଖରେ ମାତା ବିଳାପ କରିଲେ, ନିଜ ଦରିଦ୍ରତାକୁ ମନେ କରି; ପୁନିପୁନି କ୍ଷୀରକୁ ମନେ କରି, ଉପମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ, "ଦିଅ, ଦିଅ" କହି, ରୁଦନ କରିଲେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।

ଉଞ୍ଛଵୃତ୍ତ୍ଯାର୍ଜିତାନ୍ ବୀଜାନ୍ ସ୍ଵଯଂ ପିଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ସା ତଦା ବୀଜପିଷ୍ଟଂ ତଦାଲୋଡ୍ଯ ତୋଯେନ କଲଭାଷିଣୀ

ତାପରେ ସେ ନିଜେ ଉଞ୍ଚ ଭାବରେ ଆଣିଥିବା ଶସ୍ୟ ଦାଣା ପିସି, ତାହାକୁ ପାଣି ସହିତ ମିଶାଇ, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।

ଐହ୍ଯେହି ମମ ପୁତ୍ରେତି ସାମପୂର୍ଵଂ ତତଃ ସୁତମ୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯାଦାଯ ଦୁଃଖାର୍ତା ପ୍ରଦଦୌ କୃତ୍ରିମଂ ପଯଃ

"ମୋ ପୁଅ, ଆସ", ଏପରି ଶାନ୍ତ କଥା କହି, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ନକଲି କ୍ଷୀର ଦେଲେ।

ପୀତ୍ଵା ଚ କୃତ୍ରିମଂ କ୍ଷୀରଂ ମାତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ନୈତତ୍କ୍ଷୀରମିତି ପ୍ରାହ ମାତରଂ ଚାତିଵିହ୍ଵଲଃ

ମାତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ନକଲି କ୍ଷୀର ପିଇ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପମନ୍ୟୁ ଅତି ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, "ଏହା କ୍ଷୀର ନୁହେଁ" ବୋଲି ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଦୁଃଖିତା ସା ତଦା ପ୍ରାହ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯାଘ୍ରାଯ ମୂର୍ଧନି ସଂମାର୍ଜ୍ଯ ନେତ୍ରେ ପୁତ୍ରସ୍ଯ କରାଭ୍ଯାଂ କମଲାଯତେ

ତାପରେ, ମାତା ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ନିଜ ହାତରେ ପୁଅର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ଚକ୍ଷୁ ମାନେ ସାବୁ ଚାଉଁ ଦେଲେ।

ତଟିନୀ ରତ୍ନପୂର୍ଣାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗପାତାଲଗୋଚରାଃ ଭାଗ୍ଯହୀନା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଭକ୍ତିହୀନାଶ୍ ଚ ଯେ ଶିଵେ

ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପାତାଳରେ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଦୀ ଅଛି; ଯେମାନେ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଓ ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିହୀନ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।