ରୁଚିକେଶ୍ଵରକଂ ଚୈଵ ଧାରୈଷା କପିଲା ଶୁଭା ଏତେଷୁ ଦେଵି ସ୍ଥାନେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ
ଏହିପରି ରୁଚିକେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଓ ଏହି ଶୁଭ କପିଳା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥରେ,
ପୂଜଯେନ୍ମାଂ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ମଯା ସାର୍ଧଂ ହି ମୋଦତେ ଶ୍ରୀଶୈଲେ ସଂତ୍ଯଜେଦ୍ ଦେହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷଃ
ମତେ ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଯଦି କୌଣସି ପାପମୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ,
ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵିମୁକ୍ତେ ଯଥା ଶୁଭମ୍ ମହାସ୍ନାନଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଘୃତେନ ଵିଧିନୈଵ ତୁ
ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅବିମୁକ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ମିଳେ। ଏବଂ ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ମହାସ୍ନାନ କରେ,
ସ ଯାତି ମମ ସାଯୁଜ୍ଯଂ ସ୍ଥାନେଷ୍ଵେତେଷୁ ସୁଵ୍ରତେ ସ୍ନାନଂ ପଲଶତଂ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଅଭ୍ଯଙ୍ଗଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତି
ସେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ମୋ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଏ, ହେ ସୁଶୀଳା। ସ୍ନାନ ଶତ ପଳ ହେବା ଉଚିତ, ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ପଚିଶ ପଳ ହେବା ଉଚିତ।
ପଲାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ମହାସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ସ୍ନାପ୍ଯ ଲିଙ୍ଗଂ ମଦୀଯଂ ତୁ ଗଵ୍ଯେନୈଵ ଘୃତେନ ଚ
ଦୁଇ ହଜାର ପଳ ଦ୍ୱାରା ମହାସ୍ନାନ କୁହାଯାଏ। ମୋ ଲିଙ୍ଗକୁ ଗାଈର ଦୁଧ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଵିଶୋଧ୍ଯ ସର୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯୈସ୍ତୁ ଵାରିଭିର୍ ଅଭିଷିଞ୍ଚତି ସଂମାର୍ଜ୍ଯ ଶତଯଜ୍ଞାନାଂ ସ୍ନାନେନ ପ୍ରଯୁତଂ ତଥା
ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରି, ପାଣି ଦେଇ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ଶତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଶୁଧ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ, ଏବଂ ସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ଲକ୍ଷ ଫଳ ମିଳେ।
ପୂଜଯା ଶତସାହସ୍ରମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଗୀତଵାଦିନାମ୍ ମହାସ୍ନାନେ ପ୍ରସକ୍ତଂ ତୁ ସ୍ନାନମଷ୍ଟଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଶତ ହଜାର ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ମିଳେ। ମହାସ୍ନାନ ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ, ସ୍ନାନ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଫଳ ଦେଉଛି।
ଜଲେନ କେଵଲେନୈଵ ଗନ୍ଧତୋଯେନ ଭକ୍ତିତଃ ଅନୁଲେପନଂ ତୁ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ପଲେନ ଵୈ
କେବଳ ପାଣି କିମ୍ବା ଗନ୍ଧ ମିଶିଥିବା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହିତ ଅନୁଲେପନ କରିବା ଉଚିତ, ଏହି ସମସ୍ତ କାମ ପଚିଶ ପଳ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।
ଶମୀପୁଷ୍ପଂ ଚ ଵିଧିନା ବିଲ୍ଵପତ୍ରଂ ଚ ପଙ୍କଜମ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ପୁଷ୍ପାଣି ବିଲ୍ଵପତ୍ରଂ ନ ସଂତ୍ଯଜେତ୍
ଶମୀ ଫୁଲ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ବେଲ ପତ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବେଲ ପତ୍ର କଦାପି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଚତୁର୍ଦ୍ରୋଣୈର୍ ମହାଦେଵମ୍ ଅଷ୍ଟଦ୍ରୋଣୈରଥାପି ଵା ଦଶଦ୍ରୋଣୈସ୍ ତୁ ନୈଵେଦ୍ଯମ୍ ଅଷ୍ଟଦ୍ରୋଣୈରଥାପି ଵା
ଚାରି ଡ୍ରୋଣ ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କୁ, ଅଠ ଡ୍ରୋଣ କିମ୍ବା ଦଶ ଡ୍ରୋଣ ଦ୍ୱାରା ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ଅଠ ଡ୍ରୋଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।
ଶତଦ୍ରୋଣସମଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଆଢକେ ଽପି ଵିଧୀଯତେ ଵିତ୍ତହୀନସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଶତ ଡ୍ରୋଣ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଏକ ଆଢ଼କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମିଳେ। ଧନହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗମୁରଜତିମିରାପଟହାଦିଭିଃ ଵାଦିତ୍ରୈର୍ଵିଵିଧୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ ନିନାଦୈର୍ଵିଵିଧୈରପି
ଭେରି, ମୃଦଙ୍ଗ, ଝାଞ୍ଜ, ବାଁଶୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା,
ଜାଗରଂ କାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାର୍ଥଯେଚ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ସ ଭୃତ୍ଯପୁତ୍ରଦାରୈଶ୍ ଚ ତଥା ସଂବନ୍ଧିବାନ୍ଧଵୈଃ
ଯିଏ ଜାଗରଣ କରାଏ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଦାସ, ପୁଅ, ଝିଅ, ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀ ବାନ୍ଧବମାନେ ସହିତ,
ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରାର୍ଥଯେଲ୍ଲିଙ୍ଗମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯହୀନଂ କ୍ରିଯାହୀନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନଂ ସୁରେଶ୍ଵର
ସମସ୍ତେ ମିଶି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ନଥାଏ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର।
କୃତଂ ଵା ନ କୃତଂ ଵାପି କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ଶଙ୍କର ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଜପେଦ୍ରୁଦ୍ରଂ ତ୍ଵରିତଂ ଶାନ୍ତିମେଵ ଚ
ହେ ଶଙ୍କର, କରିଥିଲି କିମ୍ବା ନ କରିଥିଲି, ଆପଣ ମୁଁକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ—ଏହିପରି କହି, ଲୋକେ ଶୀଘ୍ର ରୁଦ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଜପିତ୍ଵୈଵଂ ମହାବୀଜଂ ତଥା ପଞ୍ଚାକ୍ଷରସ୍ଯ ଵୈ ସ ଏଵଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଏଭଳି ମହାବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଯଥା ମୃତଃ ତଥୈଵ ମମ ସାଯୁଜ୍ଯଂ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ଫଳ ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଫଳ ଲଭିଥାଏ; ଏହିପରି ମୋ ସାମୀପ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥମିଦଂ କାର୍ଯଂ ମଦ୍ଭକ୍ତୈର୍ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ ଯେ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ଭକ୍ତା ନ ଭଵନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ମୋ ପ୍ରିତି ପାଇଁ, ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଯେମାନେ ଏହା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମୋର ଭକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଦେଵୀ ଗତ୍ଵା ଵାରାଣସୀଂ ପୁରୀମ୍ ଅଵିମୁକ୍ତେଶ୍ଵରଂ ଲିଙ୍ଗଂ ପଯସା ଚ ଘୃତେନ ଚ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ପାଣି ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ।
ଅର୍ଚଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ରୁଦ୍ରଂ ଭୁଵନନାଯକମ୍ ଅଵିମୁକ୍ତେ ଚ ତପସା ମନ୍ଦରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ମନ୍ଦର ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।
କଲ୍ପଯାମାସ ଵୈ କ୍ଷେତ୍ରଂ ମନ୍ଦରେ ଚାରୁକନ୍ଦରେ ତତ୍ରାନ୍ଧକଂ ମହାଦୈତ୍ଯଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସୁତଂ ପ୍ରଭୁଃ
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେଠି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ ମହାଦାନବ ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଦୟା କରିଲେ।
ଅନୁଗୃହ୍ଯ ଗଣତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରାପଯାମାସ ଲୀଲଯା ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ କଥାସର୍ଵସ୍ଵମାଦରାତ୍
ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ଖେଳ କରି କରି ଗଣର ପଦବୀ ଦେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ କଥା, ଗଳ୍ପର ସାର ଆଦର ସହିତ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ସର୍ଵକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସହସା ଲଭେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେସବୁ ଏକାଥରେ ପାଇଯାଏ।
ଶ୍ରାଵଯେଦ୍ଵା ଦ୍ଵିଜାନ୍ସର୍ଵାନ୍ କୃତଶୌଚାନ୍ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାନ୍ ସ ଏଵ ସର୍ଵଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
କିମ୍ବା ଯଦି ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶ୍ରବଣ କରାଏ, ସେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଅନ୍ଧକୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ମନ୍ଦରେ ଚାରୁକନ୍ଦରେ ଦମିତସ୍ତୁ କଥଂ ଲେଭେ ଗାଣପତ୍ଯଂ ମହେଶ୍ଵରାତ୍
ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ ଦମିତ ହୋଇଥିବା ଅନ୍ଧକ ନାମକ ଦାନବରାଜ କିପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଗଣପତିର ପଦବୀ ପାଇଲେ?
ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଚାସ୍ମାକଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ ଅନ୍ଧକାନୁଗ୍ରହଂ ଚୈଵ ମନ୍ଦରେ ଶୋଷଣଂ ତଥା
ତୁମେ ଯେପରି ଶୁଣିଛ, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ଅନ୍ଧକଙ୍କୁ ମନ୍ଦରରେ ଦିଆଯାଇଥିବା କୃପା ଓ ସେଠାରେ ଘଟିଥିବା ଶୋଷଣ ବିଷୟରେ ଆମକୁ କହ।
ଵରଲାଭମଶେଷଂ ଚ ପ୍ରଵଦାମି ସମାସତଃ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ତନଯୋ ହିରଣ୍ଯନଯନୋପମଃ
ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ବିଷୟରେ କହିବି: ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅ, ସୁନା ପରି ଦେହ ଥିବା,
ପୁରାନ୍ଧକ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତପସା ଲବ୍ଧଵିକ୍ରମଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଅଵଧ୍ଯତ୍ଵମଵାପ୍ଯ ଚ
ପୂର୍ବେ ଅନ୍ଧକ ନାମରେ ପରିଚିତ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଥିଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ ସେ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରିଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମଖିଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜିତ୍ଵା ଚେନ୍ଦ୍ରପୁରଂ ପୁରା ଲୀଲଯା ଚାପ୍ରଯତ୍ନେନ ତ୍ରାସଯାମାସ ଵାସଵମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଉପଭୋଗ କରି, ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ରର ନଗର ଜିତିଥିଲେ; ସହଜରେ ଏବଂ ଖେଳ କରି କରି ବାସବଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲେ।
ବାଧିତାସ୍ତାଡିତା ବଦ୍ଧାଃ ପାତିତାସ୍ତେନ ତେ ସୁରାଃ ଵିଵିଶୁର୍ମନ୍ଦରଂ ଭୀତା ନାରାଯଣପୁରୋଗମାଃ
ସେ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ଦୁଃଖିତ, ପିଟାଯାଇ, ବାନ୍ଧାଯାଇ, ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନାରାୟଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ମନ୍ଦରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।