ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ରାତ୍ରୌ ଚେନ୍ଦ୍ରଧନୁଃ ପଶ୍ଯେଦ୍ ଦିଵା ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ପରନେତ୍ରେଷୁ ଚାତ୍ମାନଂ ନ ପଶ୍ଯେନ୍ନ ସ ଜୀଵତି

ଯଦି କେହି ରାତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଦେଖନ୍ତି, ଦିନେ ତାରାମଣ୍ଡଳ ଦେଖନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ଆଖିରେ ନିଜକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାନ୍ତି, ସେ ଲୋକ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ନୁହଁନ୍ତି।

ନେତ୍ରମେକଂ ସ୍ରଵେଦ୍ଯସ୍ଯ କର୍ଣୌ ସ୍ଥାନାଚ୍ଚ ଭ୍ରଶ୍ଯତଃ ଵକ୍ରା ଚ ନାସା ଭଵତି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଗତଜୀଵିତଃ

ଯଦି କାହାରି ଏକ ଆଖିରୁ ପାଣି ପଡ଼େ, କିମ୍ବା କାନ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ଖସିଯାଏ, କିମ୍ବା ନାକ ଟେଢ଼ା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ଯେ ସେଠାରେ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଯାଇଛି।

ଯସ୍ଯ କୃଷ୍ଣା ଖରା ଜିହ୍ଵା ପଦ୍ମାଭାସଂ ଚ ଵୈ ମୁଖମ୍ ଗଣ୍ଡେ ଵା ପିଣ୍ଡିକାରକ୍ତେ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଜିହ୍ବା କଳା ଏବଂ ଖରା, ମୁହଁ ପଦ୍ମ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଗାଳରେ ଲାଲ୍ ପିଣ୍ଡି ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଆସିଯାଇଛି।

ମୁକ୍ତକେଶୋ ହସଂଶ୍ଚୈଵ ଗାଯନ୍ନୃତ୍ଯଂଶ୍ ଚ ଯୋ ନରଃ ଯାମ୍ଯାମଭିମୁଖଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ ତଦନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍

ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଖୋଲା କେଶରେ ଗାଁସି, ହସି, ଗାଇ, ନାଚି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଚାଲନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଜୀବନର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।

ଯସ୍ଯ ଶ୍ଵେତଘନାଭାସା ଶ୍ଵେତସର୍ଷପସଂନିଭା ଶ୍ଵେତା ଚ ମୂର୍ତିର୍ହ୍ଯସକୃତ୍ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର ଦେହ ପୁନିପୁନି ଘନ ଧଳା କିମ୍ବା ଧଳା ସରସପ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧଳା ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଆସିଯାଇଛି।

ଉଷ୍ଟ୍ରା ଵା ରାସଭା ଵାଭିଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ରଥେ ଶୁଭାଃ ଯସ୍ଯ ସୋ ଽପି ନ ଜୀଵେତ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଗତଃ

ଯଦି କେହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଉଠର କିମ୍ବା ଗଧାକୁ ଶୁଭ ରଥରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ଦେଖନ୍ତି, ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ, ସେ ଲୋକ ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ନୁହଁନ୍ତି।

ଦ୍ଵେ ଵାଥ ପରମେ ଽରିଷ୍ଟେ ଏକୀଭୂତଃ ପରଂ ଭଵେତ୍ ଘୋଷଂ ନ ଶୃଣୁଯାତ୍କର୍ଣେ ଜ୍ଯୋତିର୍ ନେତ୍ରେ ନ ପଶ୍ଯତି

ଯଦି ଦୁଇଟି କିମ୍ବା ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଏକ ସଙ୍ଗେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ କାହାରି କାନରେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ଆଖିରେ ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ଗଭୀର ଅପସକୁନ।

ଶ୍ଵଭ୍ରେ ଯୋ ନିପତେତ୍ସ୍ଵପ୍ନେ ଦ୍ଵାରଂ ଚାପି ପିଧୀଯତେ ନ ଚୋତ୍ତିଷ୍ଠତି ଯଃ ଶ୍ଵଭ୍ରାତ୍ ତଦନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍

ଯଦି କେହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ଗଡ଼ିଖାଇ ପଡ଼ନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଉଠିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ତେବେ ସେଉଁଠାରେ ଜୀବନର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।

ମୁଖସ୍ଯ ଶୋଷଃ ସୁଷିରା ଚ ନାଭିରତ୍ଯୁଷ୍ଣମୂତ୍ରୋ ଵିଷମସ୍ଥ ଏଵ

ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହେବା, ନାଭି ଗଭୀର ହେବା ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ତାତି ମୁତ୍ର ହେବା—ଏପରି ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆପଦାରେ ଅଛନ୍ତି।

ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ରାତ୍ରୌ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯୋ ନିହନ୍ଯତେ ହନ୍ତାରଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯେଚ୍ଚ ସ ଗତାଯୁର୍ନ ଜୀଵତି

ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ମାରାଯିବା, ଏବଂ ହତ୍ୟାକାରୀକୁ ଦେଖିପାରିବା ନୁହଁ, ଏହା ଅର୍ଥ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।

ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଂ କୁରୁତେ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତେ ଯସ୍ତୁ ମାନଵଃ ସ୍ମୃତିଂ ନୋପଲଭେଚ୍ଚାପି ତଦନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍

ଯଦି କେହି ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ମନେ ପକାଇପାରୁନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେଉଁଠାରେ ଜୀବନର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।

ଯସ୍ତୁ ପ୍ରାଵରଣଂ ଶୁକ୍ଲଂ ସ୍ଵକଂ ପଶ୍ଯତି ମାନଵଃ କୃଷ୍ଣଂ ରକ୍ତମପି ସ୍ଵପ୍ନେ ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁରୁପସ୍ଥିତଃ

ଯଦି କେହି ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜର ଧଳା, କଳା କିମ୍ବା ଲାଲ୍ ପୋଷାକ ଦେଖନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଆସିଯାଇଛି।

ଅରିଷ୍ଟେ ସୂଚିତେ ଦେହେ ତସ୍ମିନ୍କାଲ ଉପସ୍ଥିତେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଖେଦଂ ଵିଷାଦଂ ଚ ଉପେକ୍ଷେଦ୍ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ନରଃ

ଏପରି ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଦେହରେ ଦେଖାଯାଇଲେ ଏବଂ ସମୟ ଆସିଗଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଦୁଃଖ ଓ ନିରାଶାକୁ ଛାଡ଼ି ଉଦାସୀନ ରହିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଚୀଂ ଵା ଯଦି ଵୋଦୀଚୀଂ ଦିଶଂ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଵୈ ଶୁଚିଃ ସମେ ଽତିସ୍ଥାଵରେ ଦେଶେ ଵିଵିକ୍ତେ ଜନ୍ତୁଵର୍ଜିତେ

ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବାହାରି, ପବିତ୍ର, ସମତଳ, ଦୃଢ଼, ନିର୍ଜନ ଏବଂ ପ୍ରାଣୀ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଯିବା ଉଚିତ।

ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋ ଵା ସ୍ଵସ୍ଥଶ୍ ଚାଚାନ୍ତ ଏଵ ଚ ସ୍ଵସ୍ତିକେନୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ନମସ୍କୃତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍

ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ ମନେ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଆସନରେ ବସି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

ସମକାଯଶିରୋଗ୍ରୀଵୋ ଧାରଯନ୍ ନାଵଲୋକଯେତ୍ ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥୋ ନେଙ୍ଗତେ ସୋପମା ସ୍ମୃତା

ଦେହ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ସିଧା ରଖି, ଚାରିପାଖକୁ ନ ଦେଖି, ଯେପରି ନିରବାତ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପ ନ ହଲେ, ସେପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ପ୍ରାଗୁଦକ୍ପ୍ରଵଣେ ଦେଶେ ତଥା ଯୁଞ୍ଜୀତ ଶାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ କାମଂ ଵିତର୍କଂ ପ୍ରୀତିଂ ଚ ସୁଖଦୁଃଖେ ଉଭେ ତଥା

ପୂର୍ବ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ଢାଳ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଇଚ୍ଛା, ସନ୍ଦେହ, ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ—ଏ ସବୁକୁ ଛାଡ଼ି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ନିଗୃହ୍ଯ ମନସା ସର୍ଵଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଧ୍ଯାନମ୍ ଅନୁସ୍ମରେତ୍ ଘ୍ରାଣେ ଚ ରସନେ ନିତ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁଷୀ ସ୍ପର୍ଶନେ ତଥା

ମନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଶୁଭ୍ର ଧ୍ୟାନକୁ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍। ନାକ ଓ ଜିଭରେ, ଏହିପରି ଚକ୍ଷୁ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ସଦା ଏହି ଧ୍ୟାନକୁ ଧରି ରହିବା ଦରକାର।

ଶ୍ରୋତ୍ରେ ମନସି ବୁଦ୍ଧୌ ଚ ତତ୍ର ଵକ୍ଷସି ଧାରଯେତ୍ କାଲକର୍ମାଣି ଵିଜ୍ଞାଯ ସମୂହେଷ୍ଵେଵ ନିତ୍ଯଶଃ

କାନ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଛାତିରେ ଏହି ଧ୍ୟାନକୁ ଧରି ରଖିବା ଉଚିତ୍। ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବୁଝି, ସବୁ ସମୟ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଦରକାର।

ଦ୍ଵାଦଶାଧ୍ଯାତ୍ମମିତ୍ଯେଵଂ ଯୋଗଧାରଣମୁଚ୍ଯତେ ଶତମର୍ଧଶତଂ ଵାପି ଧାରଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଧାରଯେତ୍

ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ଆତ୍ମସାଧନାକୁ ଯୋଗଧାରଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଧ୍ୟାନକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଶତ ବା ଅର୍ଦ୍ଧଶତ ବେଳେ ଧରି ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ଖିନ୍ନସ୍ଯ ଧାରଣାଯୋଗାଦ୍ ଵାଯୁରୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ତତଶ୍ଚାପୂରଯେଦ୍ ଦେହମ୍ ଓଙ୍କାରେଣ ସମନ୍ଵିତଃ

ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଧାରଣା ରହିଲେ ଶରୀର କ୍ଲାନ୍ତ ହୁଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଉପରକୁ ଚାଲିଯାଏ। ତେଣୁ, ଓଁକାର ସହିତ ଶରୀରକୁ ପୂରଣ କରିବା ଦରକାର।

ତଥୌଂକାରମଯୋ ଯୋଗୀ ଅକ୍ଷରେ ତ୍ଵକ୍ଷରୀ ଭଵେତ୍ ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଓଙ୍କାରପ୍ରାପ୍ତିଲକ୍ଷଣମ୍

ଏହିପରି ଯୋଗୀ ଓଁକାରରେ ଏକତା ହୋଇଯାଏ; ଅକ୍ଷୟରେ ସେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ଓଁକାର ପ୍ରାପ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଏଷ ତ୍ରିମାତ୍ରୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ଚାତ୍ର ଚେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଥମା ଵିଦ୍ଯୁତୀ ମାତ୍ରା ଦ୍ଵିତୀଯା ତାମସୀ ସ୍ମୃତା

ଏହିଠି ତିନି ମାତ୍ରା ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ଏଠାରେ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ହେଉଛନ୍ତି ଈଶ୍ୱର। ପ୍ରଥମ ମାତ୍ରା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଦୃଶ, ଦ୍ୱିତୀୟ ତାମସିକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତୃତୀଯାଂ ନିର୍ଗୁଣାଂ ଚୈଵ ମାତ୍ରାମକ୍ଷରଗାମିନୀମ୍ ଗାନ୍ଧାରୀ ଚୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗାନ୍ଧାରସ୍ଵରସଂଭଵା

ତୃତୀୟ ମାତ୍ରା ନିର୍ଗୁଣ ଓ ଅକ୍ଷୟକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହାକୁ ଗାନ୍ଧାରୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଦରକାର, ଯାହା ଗାନ୍ଧାର ସ୍ୱରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ପିପୀଲିକାଗତିସ୍ପର୍ଶା ପ୍ରଯୁକ୍ତା ମୂର୍ଧ୍ନି ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଯଥା ପ୍ରଯୁକ୍ତ ଓଙ୍କାରଃ ପ୍ରତିନିର୍ଯାତି ମୂର୍ଧନି

ପିପିଲିକାର ଚଳାଚଳ ସ୍ପର୍ଶ ସହିତ ଏହାକୁ ମୁଣ୍ଡରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ। ଯେପରି ଓଁକାରକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ଏହା ମୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରିଯାଏ।

ତଥୌଂକାରମଯୋ ଯୋଗୀ ତ୍ଵ୍ ଅକ୍ଷରୀ ତ୍ଵକ୍ଷରୀ ଭଵେତ୍ ପ୍ରଣଵୋ ଧନୁଃ ଶରୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲକ୍ଷଣମୁଚ୍ଯତେ

ଏହିପରି ଯୋଗୀ ଓଁକାରରେ ଏକତା ହୋଇଯାଏ; ଅକ୍ଷୟରେ ସେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ। ପ୍ରଣବ ଧନୁ, ଆତ୍ମା ତୀର, ଓ ବ୍ରହ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅପ୍ରମତ୍ତେନ ଵେଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଶରଵତ୍ ତନ୍ମଯୋ ଭଵେତ୍ ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ଗୁହାଯାଂ ନିହିତଂ ପଦମ୍

ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସତର୍କ ଭାବେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ବେଧିବା ଦରକାର; ତାହା ସହିତ ଏକତା ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଏକ ଅକ୍ଷର 'ଓଁ' ହୃଦୟ ଗୁହାରେ ଗୁପ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଓମିତ୍ଯେତତ୍ତ୍ରଯୋ ଲୋକାସ୍ ତ୍ରଯୋ ଵେଦାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽଗ୍ନଯଃ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରମାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତ୍ଵେତେ ଋକ୍ସାମାନି ଯଜୂଂଷି ଚ

'ଓଁ'—ଏହିଠି ତିନି ଲୋକ, ତିନି ବେଦ, ତିନି ଅଗ୍ନି; ଏହିଠି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ତିନି ପଦକ୍ରମ ଓ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁସ୍ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ।

ମାତ୍ରା ଚାର୍ଧଂ ଚ ତିସ୍ରସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ପରମାର୍ଥତଃ ତତ୍ପ୍ରଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ଯୋ ଯୋଗୀ ତସ୍ଯ ସାଲୋକ୍ଯମାପ୍ନୁଯାତ୍

ତିନି ମାତ୍ରା ଓ ଅର୍ଧ ମାତ୍ରାକୁ ସତ୍ୟରେ ବୁଝିବା ଦରକାର। ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଏହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ସେହି ଲୋକ ସହିତ ଏକତା ପାଏ।