ଅସଂଚଯାଦ୍ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଚ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ନାନ୍ଯଥା ତଥା ସଂନିହିତାନାଂ ଚ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଦୀକ୍ଷିତସ୍ଯ ଚ
ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯଦି ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୀକ୍ଷିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଏକାହାଦ୍ ଯଜ୍ଞଯାଜିନାଂ ଶୁଦ୍ଧିରୁକ୍ତା ସ୍ଵଯଂଭୁଵା ତତସ୍ତ୍ଵଧୀତଶାଖାନାଂ ଚତୁର୍ଭିଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏକ ଦିନର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କହିଛନ୍ତି; ତାପରେ, ଚାରିଟି ଶାଖା ପଢିଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଶୁଦ୍ଧି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏ।
ସୂତକଂ ପ୍ରେତକଂ ନାସ୍ତି ତ୍ର୍ଯହାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅମୁତ୍ର ଵୈ ଅର୍ଵାଗ୍ ଏକାଦଶାହାନ୍ତଂ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ପରଲୋକରେ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତିନି ଦିନ ପରେ ଅଶୁଚି ରହିନଥାଏ; ଏଠାରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବାନ୍ଧବମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଅଶୁଚି ଏକାଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।
ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଵୈ ଶୁଦ୍ଧିର୍ ମରଣେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ତତ ଋତୁତ୍ରଯାଦର୍ଵାଗ୍ ଏକାହଃ ପରିଗୀଯତେ
ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ତିନି ଋତୁ ପରେ ଏକ ଦିନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ସପ୍ତଵର୍ଷାତ୍ ତତଶ୍ଚାର୍ଵାକ୍ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ହି ତତଃ ପରମ୍ ଦଶାହଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵୈ ପ୍ରଥମେ ଽହନି ଵା ପିତୁଃ
ସାତ ବର୍ଷ ପରେ, ତାପରେ ତିନି ରାତି; ଏହା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦଶ ଦିନ, କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ଦିନରେ।
ଦଶାହଂ ସୂତିକାଶୌଚଂ ମାତୁରପ୍ଯେଵମଵ୍ଯଯାଃ ଅର୍ଵାକ୍ ତ୍ରିଵର୍ଷାତ୍ସ୍ନାନେନ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ପିତୁଃ ସଦା
ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦଶ ଦିନ ଅଶୁଚି ରହେ, ମାତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି; ତିନି ବର୍ଷ ପରେ, ପିତାଙ୍କ ବାନ୍ଧବମାନେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
ଅଷ୍ଟାବ୍ଦାଦ୍ ଏକରାତ୍ରେଣ ଶୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଯାଦ୍ ବାନ୍ଧଵସ୍ଯ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦାତ୍ତତଶ୍ଚାର୍ଵାକ୍ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ସୁଵ୍ରତାଃ
ଆଠ ବର୍ଷ ପରେ, ବାନ୍ଧବ ପାଇଁ ଏକ ରାତିରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ବାରୋ ବର୍ଷ ପରେ, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତମାନେ, ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳା ପାଇଁ ତିନି ରାତି ଅଶୁଚି ରହେ।
ସପିଣ୍ଡତା ଚ ପୁରୁଷେ ସପ୍ତମେ ଵିନିଵର୍ତତେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତେ ଦଶାହେ ତୁ ତ୍ରିରାତ୍ରମଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍
ସାଧାରଣ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ସମ୍ପର୍କ ସାତମ ବର୍ଷରେ ଶେଷ ହୁଏ; ଦଶ ଦିନ ପରେ ତିନି ରାତି ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ।
ତତଃ ସଂନିହିତୋ ଵିପ୍ରଶ୍ ଚାର୍ଵାକ୍ ପୂର୍ଵଂ ତଦେଵ ଵୈ ସଂଵତ୍ସରେ ଵ୍ଯତୀତେ ତୁ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଶୁଧ୍ଯତି
ତାପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପସ୍ଥିତ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲା; ଏକ ବର୍ଷ ପରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରେତଂ ତ୍ରିରାତ୍ରେଣ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ସ୍ନାନମୁଚ୍ଯତେ ଦାହକାନାଂ ଚ ନେତୄଣାଂ ସ୍ନାନମାତ୍ରମବାନ୍ଧଵେ
ମୃତଦେହକୁ ଛୁଇଁଲେ, ତିନି ରାତି ପରେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ଦାହ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଶବ ବହାଉଥିବା ଅପରିଚିତମାନେ ପାଇଁ କେବଳ ସ୍ନାନ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ।
ଅନୁଗମ୍ଯ ଚ ଵୈ ସ୍ନାତ୍ଵା ଘୃତଂ ପ୍ରାଶ୍ଯ ଵିଶୁଧ୍ଯତି ଆଚାର୍ଯମରଣେ ଚୈଵ ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ମୃତେ
ମୃତକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ସ୍ନାନ କରି ଘିଅ ଖାଇଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ଗୁରୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ତିନି ରାତି, ଏବଂ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ପକ୍ଷିଣୀ ମାତୁଲାନାଂ ଚ ସୋଦରାଣାଂ ଚ ଵା ଦ୍ଵିଜାଃ ଭୂପାନାଂ ମଣ୍ଡଲୀନାଂ ଚ ସଦ୍ଯୋ ନୀରାଷ୍ଟ୍ରଵାସିନାମ୍
ମାମା, ଭାଇ ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ, ଏବଂ ଦେଶ ବାହାରେ ଥିବାମାନେ ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
କେଵଲଂ ଦ୍ଵାଦଶାହେନ କ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯାଣାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ନାଭିଷିକ୍ତସ୍ଯ ଚାଶୌଚଂ ସଂପ୍ରମାଦେଷୁ ଵୈ ରଣେ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ପାଇଁ କେବଳ ବାରୋ ଦିନ ଅଶୁଚି ରହେ; ଯେଉଁମାନେ ଅଭିଷିକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୁଲ କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଶୁଚି ଲାଗୁ ହୁଏ।
ଵୈଶ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଦଶାହେନ ଶୂଦ୍ରୋ ମାସେନ ଶୁଧ୍ଯତି ଇତି ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଦ୍ରଵ୍ଯଶୁଦ୍ଧିରନୁତ୍ତମା
ବୈଶ୍ୟମାନେ ପନ୍ଦର ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ଏକ ମାସରେ; ଏହିପରି, ସାରାଂଶରେ ଉତ୍ତମ ଦ୍ରବ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଅଶୌଚଂ ଚାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ଯତୀନାଂ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ ତ୍ରେତାପ୍ରଭୃତି ନାରୀଣାଂ ମାସି ମାସ୍ଯାର୍ତଵଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ଯତୀମାନେ ପାଇଁ କ୍ରମିକ ଅଶୁଚି ନାହିଁ; ତ୍ରେତାଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମହିଳାମାନେ ପ୍ରତି ମାସରେ ଋତୁସ୍ନାନ ଦ୍ୱାରା ଅଶୁଚି ରହନ୍ତି।
କୃତେ ସକୃଦ୍ ଯୁଗଵଶାଜ୍ ଜାଯନ୍ତେ ଵୈ ସହୈଵ ତୁ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଚ ମହାଭାଗା ଭାର୍ଯାଭିଃ କୁରଵୋ ଯଥା
କୃତଯୁଗରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯୁଗ ଅନୁଯାୟୀ; ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ କୁରୁମାନେ ପରି ଏକାଠି ଯାଆନ୍ତି।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵ୍ଯଵସ୍ଥା ଚ ତ୍ରେତାପ୍ରଭୃତି ସୁଵ୍ରତାଃ ଭାରତେ ଦକ୍ଷିଣେ ଵର୍ଷେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥା ନେତରେଷ୍ଵଥ
ହେ ସଦ୍ବ୍ରତମାନେ, ତ୍ରେତାଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରଥା ରହିଛି, ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଏହା ନାହିଁ।
ମହାଵୀତେ ସୁଵୀତେ ଚ ଜଂବୂଦ୍ଵୀପେ ତଥାଷ୍ଟସୁ ଶାକଦ୍ଵୀପାଦିଷୁ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଧର୍ମୋ ଵୈ ଭାରତେ ଯଥା
ମହାବୀତ, ସୁବୀତ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଆଦି ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ଯେପରି ଧର୍ମ ରହିଛି, ସେପରି ଘୋଷିତ।
ରସୋଲ୍ଲାସା କୃତେ ଵୃତ୍ତିସ୍ ତ୍ରେତାଯାଂ ଗୃହଵୃକ୍ଷଜା ସୈଵାର୍ତଵକୃତାଦ୍ ଦୋଷାଦ୍ ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିଭିର୍ ନୃଣାମ୍
କୃତଯୁଗରେ ଜୀବିକା ରସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଘରେ ଲଗାଇଥିବା ଗଛରୁ ମିଳୁଥିଲା। ଅସମୟରେ ଫସଲ କାଟିବା ଦୋଷ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଗ-ଦ୍ୱେଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରୁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା।
ମୈଥୁନାତ୍କାମତୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଥୈଵ ପରୁଷାଦିଭିଃ ଯଵାଦ୍ଯାଃ ସମ୍ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଇଚ୍ଛାବଶତ ମିଳନ ଓ କଠୋରତା ଭଳି କାରଣରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଚୌଦ୍ଦଟି ଧାନ୍ୟ—ଘରେ ଚାଷ କରାଯାଇଥିବା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବଢ଼ୁଥିବା—ଯବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଓଷଧ୍ଯଶ୍ ଚ ରଜୋଦୋଷାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରାଗାଦିଭିର୍ ନୃଣାମ୍ ଅକାଲକୃଷ୍ଟା ଵିଧ୍ଵସ୍ତାଃ ପୁନରୁତ୍ପାଦିତାସ୍ ତଥା
ଔଷଧି ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ମଧ୍ୟ ମଳିନତାର ଦୋଷରେ ପଡ଼ନ୍ତି; ଜଣେ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷଙ୍କ ରାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରୁ, ସେମାନେ ଅସମୟରେ କାଟାଯାନ୍ତି, ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ପୁଣି ସେଇପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ନ ସଂଭାଷ୍ଯା ରଜସ୍ଵଲା ପ୍ରଥମେ ଽହନି ଚାଣ୍ଡାଲୀ ଯଥା ଵର୍ଜ୍ଯା ତଥାଙ୍ଗନା
ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ରଜସ୍ୱଳା ଜଣେ ନାରୀଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ; ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଯେପରି ଚଣ୍ଡାଳୀକୁ ଏଡ଼ାଯାଏ, ସେପରି ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽହନି ଵିପ୍ରା ହି ଯଥା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଘାତିନୀ ତୃତୀଯେ ଽହ୍ନି ତଦର୍ଧେନ ଚତୁର୍ଥେ ଽହନି ସୁଵ୍ରତାଃ
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନକାରୀକୁ ଏଡ଼ାଯାଏ, ସେପରି ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ; ତୃତୀୟ ଦିନରେ ଏହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ମାତ୍ର ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମାନେ,
ସ୍ନାତ୍ଵାର୍ଧମାସାତ୍ ସଂଶୁଦ୍ଧା ତତଃ ଶୁଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଆ ଷୋଡଶାତ୍ ତତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମୂତ୍ରଵଚ୍ଛୌଚମିଷ୍ଯତେ
ସ୍ନାନ କରିଲେ ଅର୍ଦ୍ଧମାସ ପରେ ସେ ପୁନି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ତାପରେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ଷୋଳହ ଦିନ ପରେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପରିଶୁଦ୍ଧି ମୁତ୍ର ପରି ହୁଏ।
ପଞ୍ଚରାତ୍ରଂ ତଥାସ୍ପୃଶ୍ଯା ରଜସା ଵର୍ତତେ ଯଦି ସା ଵିଂଶଦ୍ଦିଵସାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ରଜସା ପୂର୍ଵଵତ୍ତଥା
ପାଞ୍ଚ ରାତି ଯଦି ରଜସ୍ଥିତି ରହେ, ସେଠାରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ରହିଥାଏ; ଯଦି କୁହୁଡ଼ିଏ ଦିନ ଉପରେ ଚାଲିଯାଏ, ତେବେ ପୁନି ପୁରୁଣା ଭଳି ଅଶୁଦ୍ଧି ରହିଥାଏ।
ସ୍ନାନଂ ଶୌଚଂ ତଥା ଗାନଂ ରୋଦନଂ ହସନଂ ତଥା ଯାନମଭ୍ଯଞ୍ଜନଂ ନାରୀ ଦ୍ଯୂତଂ ଚୈଵାନୁଲେପନମ୍
ସ୍ନାନ, ପରିଶୁଦ୍ଧି, ଗୀତ ଗାଇବା, କାନ୍ଦିବା, ହସିବା, ଯାତ୍ରା କରିବା, ଶରୀରରେ ତେଲ ଲଗାଇବା, ଜୁଆ ଖେଳିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲେପ ଲଗାଇବା ନାରୀ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଂ ଵିଶେଷେଣ ତଥା ଵୈ ଦନ୍ତଧାଵନମ୍ ମୈଥୁନଂ ମାନସଂ ଵାପି ଵାଚିକଂ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍
ବିଶେଷ କରି ଦିନେ ଶୋଇବା, ଦାନ୍ତ ମାଜିବା, ମିଳନ କିମ୍ବା ମନରେ କିମ୍ବା କଥାରେ ମିଳନ କରିବା, ଦେବତା ପୂଜା କରିବା,
ଵର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ନମସ୍କାରଂ ରଜସ୍ଵଲା ରଜସ୍ଵଲାଙ୍ଗନାସ୍ପର୍ଶସଂଭାଷେ ଚ ରଜସ୍ଵଲା
ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ନମସ୍କାର ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ; ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀଙ୍କୁ ଛୁଅିବା କିମ୍ବା କଥାହେବା ମଧ୍ୟ ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ।
ସଂତ୍ଯାଗଂ ଚୈଵ ଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଵର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵଯତ୍ନତଃ ସ୍ନାତ୍ଵାନ୍ଯପୁରୁଷଂ ନାରୀ ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ତୁ ରଜସ୍ଵଲା
ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ଏଡ଼ିବା ଉଚିତ; ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଛୁଅିବା ଉଚିତ୍ନୁହେଁ।
ଈକ୍ଷଯେଦ୍ଭାସ୍କରଂ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚଂ ତତଃ ପିବେତ୍ କେଵଲଂ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ଵା କ୍ଷୀରଂ ଵା ଚାତ୍ମଶୁଦ୍ଧଯେ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମକୁଶ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ଜଳ କିମ୍ବା କେବଳ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ କିମ୍ବା ଦୁଧ ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।