ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନ ହ୍ଯେନଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ କଶ୍ଚିଦ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛତି ଯଦନେନ କୃତଂ କର୍ମ ତଦେନମନୁଗଚ୍ଛତି

ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଛି, କେହି ସାଙ୍ଗ ଯାଉନାହାନ୍ତି; ଯେ କର୍ମ କରିଛି, ସେଇ କର୍ମ ତାଙ୍କ ସହ ଯାଏ।

ତେ ନିତ୍ଯଂ ଯମଵିଷଯେଷୁ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାଃ କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ସତତମନିଷ୍ଟସଂପ୍ରଯୋଗୈଃ ଶୁଷ୍ଯନ୍ତେ ପରିଗତଵେଦନାଃ ଶରୀରା ବହ୍ଵୀଭିଃ ସୁଭୃଶମନନ୍ତଯାତନାଭିଃ

ସେମାନେ ଯମର ଅଞ୍ଚଳରେ ସଦା ବ୍ୟସ୍ତ ରହି, ଅନବରତ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି; ଅପ୍ରିୟ ସଙ୍ଗରେ ଅନୁବାଦ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ଅନେକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶେଷ ନଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଶୁଖିଯାଏ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଦନାରେ ଘେରାଯାଏ।

କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ଯଦଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ନିଷେଵତେ ତଦଭ୍ଯାସୋ ହରତ୍ଯେନଂ ତସ୍ମାତ୍କଲ୍ଯାଣମାଚରେତ୍

ମଣିଷ ଯାହା କାମରେ, ମନରେ କିମ୍ବା କଥାରେ ବାରମ୍ବାର କରେ, ସେଇ ଅଭ୍ୟାସ ତାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ; ତେଣୁ ସଦା ଭଲ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ଅନାଦିମାନ୍ପ୍ରବନ୍ଧଃ ସ୍ଯାତ୍ ପୂର୍ଵକର୍ମଣି ଦେହିନଃ ସଂସାରଂ ତାମସଂ ଘୋରଂ ଷଡ୍ଵିଧଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ

ଦେହୀର ପୂର୍ବ କର୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏହି ଜନ୍ମର ଶୃଙ୍ଖଳାର କେବେ ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ; ଏହା ଘୋର ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ସଂସାରରେ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଆକାର ନେଇଥାଏ।

ମାନୁଷ୍ଯାତ୍ପଶୁଭାଵଶ୍ ଚ ପଶୁଭାଵାନ୍ ମୃଗୋ ଭଵେତ୍ ମୃଗତ୍ଵାତ୍ପକ୍ଷିଭାଵଶ୍ ଚ ତସ୍ମାଚ୍ଚୈଵ ସରୀସୃପଃ

ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ପଶୁ ହେବାକୁ ପଡ଼େ; ପଶୁ ହେଲେ ପୁଣି ମୃଗ ହୁଏ; ମୃଗ ହେଲେ ପକ୍ଷୀ ହୁଏ; ପକ୍ଷୀରୁ ପୁଣି ସରୀସୃପ ହୁଏ।

ସରୀସୃପତ୍ଵାଦ୍ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵୈ ସ୍ଥାଵରତ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ସ୍ଥାଵରତ୍ଵେ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତେ ଯାଵଦ୍ ଉନ୍ମିଲତେ ଜନଃ

ସରୀସୃପ ହେବା ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜଡ଼ ଜୀବର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜଡ଼ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ, ପୁଣି ନୂତନ ଜନ୍ମ ହେଉଅଯ୍ଯନ୍ତ ରହିଥାଏ।

କୁଲାଲଚକ୍ରଵଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତତେ ଇତ୍ଯେଵଂ ହି ମନୁଷ୍ଯାଦିଃ ସଂସାରଃ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତିକଃ

କୁମ୍ଭାରଙ୍କ ଚକ୍ର ଭଳି ଏହି ସଂସାର ଘୂରୁଛି; ମଣିଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଚକ୍ର ସଦା ଘୂରିଯାଏ।

ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତାମସୋ ନାମ ତତ୍ରୈଵ ପରିଵର୍ତତେ ସାତ୍ତ୍ଵିକଶ୍ଚାପି ସଂସାରୋ ବ୍ରହ୍ମାଦିଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ

ଏହି ଚକ୍ରକୁ 'ତାମସିକ' ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, ଏହିପରି ଘୂରୁଛି। ସତ୍ତ୍ୱିକ ସଂସାର ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ।

ପିଶାଚାନ୍ତଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଥାନେଷୁ ଦେହିନାମ୍ ବ୍ରାହ୍ମେ ତୁ କେଵଲଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରେ କେଵଲଂ ତମଃ

ଯେଉଁ ସଂସାର ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦେହୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଦି ଥାଏ; ବ୍ରହ୍ମର ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱ ରହିଥାଏ, ଜଡ଼ ଅବସ୍ଥାରେ କେବଳ ତମସ୍।

ଚତୁର୍ଦଶାନାଂ ସ୍ଥାନାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭକଂ ରଜଃ ମର୍ମସୁ ଛିଦ୍ଯମାନେଷୁ ଵେଦନାର୍ତସ୍ଯ ଦେହିନଃ

ଚୌଦ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ରଜୋଗୁଣ ଆଧାର ଭାବେ କାମ କରେ; ଯେତେବେଳେ ମୂଳ ସ୍ଥାନ ଅଘାତ ହୁଏ, ଦେହୀ ବେଦନାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।

ତତସ୍ତତ୍ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ କଥଂ ଵିପ୍ରଃ ସ୍ମରିଷ୍ଯତି ସଂସାରଃ ପୂର୍ଵଧର୍ମସ୍ଯ ଭାଵନାଭିଃ ପ୍ରଣୋଦିତଃ

ଏହିପରେ, ମୁନି, କିପରି କେହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରିପାରିବ? ପୂର୍ବ କର୍ମର ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ଚାଲିଥାଏ।

ମାନୁଷଂ ଭଜତେ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସମାଚରେତ୍ ଚତୁର୍ଦଶଵିଧଂ ହ୍ଯେତଦ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ସଂସାରମଣ୍ଡଲମ୍

ମଣିଷ ଜନ୍ମ ସଦା ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହି ଚୌଦ ପ୍ରକାରର ସଂସାର ଚକ୍ର ବୁଝି, ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ନିତ୍ଯଂ ସମାରଭେଦ୍ଧର୍ମଂ ସଂସାରଭଯପୀଡିତଃ ତତସ୍ତରତି ସଂସାରଂ କ୍ରମେଣ ପରିଵର୍ତିତଃ

ସଂସାର ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ, ସଦା ଧର୍ମରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, ସଂସାର ଚକ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ।

ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସତତଂ ଯୁକ୍ତୋ ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଯୁଞ୍ଜକଃ ତଥା ସମାରଭେଦ୍ଯୋଗଂ ଯଥାତ୍ମାନଂ ସ ପଶ୍ଯତି

ତେଣୁ ସଦା ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଧ୍ୟାନରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦେଖିପାରିବ।

ଏଷ ଆପଃ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ ଏଷ ସେତୁରନୁତ୍ତମଃ ଵିଵୃତ୍ଯା ହ୍ଯେଷ ସଂଭେଦାଦ୍ ଭୂତାନାଂ ଚୈଵ ଶାଶ୍ଵତଃ

ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜଳ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଲୋକ, ଅପରିମିତ ସେତୁ; ଏହାର ବିସ୍ତାର ଏବଂ ଏକତା ଦ୍ୱାରା, ଏହିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସାର।

ତଦେନଂ ସେତୁମାତ୍ମାନମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ଵୈ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖମ୍ ହୃଦିସ୍ଥଂ ସର୍ଵଭୂତାନାମ୍ ଉପାସୀତ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ଏହି ସେତୁ, ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁଥିବା ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।

ତଥାନ୍ତଃ ସଂସ୍ଥିତଂ ଦେଵଂ ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ପରିମଣ୍ଡିତମ୍ ଅଷ୍ଟଧା ଚାଷ୍ଟଧା ଚୈଵ ତଥା ଚାଷ୍ଟଵିଧେନ ଚ

ଏଭଳି ଅନ୍ତରେ ବସିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶୋଭିତ, ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଏବଂ ପୁଣି ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭାବରେ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ଵହ୍ନିଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଯଥାଵଦ୍ଦେଵେଶଂ ରୁଦ୍ରଂ ଭୁଵନନାଯକମ୍

ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅଗ୍ନିକୁ ବାହାରେ ରଖି, ପୁଣି ହୃଦୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରି, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେବେଶ ରୁଦ୍ର, ଭୁବନନାୟକଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ହୁତ୍ଵା ପଞ୍ଚାହୁତୀଃ ସମ୍ଯକ୍ ତଚ୍ଚିନ୍ତାଗତମାନସଃ ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ହୃଦିସ୍ଥଂ ତୁ ଯଥାଵଦନୁପୂର୍ଵଶଃ

ଠିକ୍ ଭାବେ ପାଞ୍ଚ ହୋମ କରି, ମନକୁ ସେଇ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗାଇ, ଅନୁକ୍ରମରେ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିକୁ ଯଥାଯଥ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଆପଃ ପୂତାଃ ସକୃତ୍ପ୍ରାଶ୍ଯ ତୂଷ୍ଣୀଂ ହୁତ୍ଵା ହ୍ଯୁପାଵିଶନ୍ ପ୍ରାଣାଯେତି ତତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଥମା ହ୍ଯାହୁତିଃ ସ୍ମୃତା

ପବିତ୍ର ଜଳ ଏକଥର ପିଇ ନିରବରେ ବସି, ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଥମ ଆହୁତିକୁ ପ୍ରାଣ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ଅପାନାଯ ଦ୍ଵିତୀଯା ଚ ଵ୍ଯାନାଯେତି ତଥା ପରା ଉଦାନାଯ ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଯାତ୍ ସମାନାଯେତି ପଞ୍ଚମୀ

ଦ୍ୱିତୀୟ ଆହୁତି ଅପାନ ପାଇଁ, ତୃତୀୟ ଭଳି ଭଳି ବ୍ୟାନ ପାଇଁ, ଚତୁର୍ଥ ଉଦାନ ପାଇଁ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ସମାନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।

ସ୍ଵାହାକାରୈଃ ପୃଥଗ୍ଘୁତ୍ଵା ଶେଷଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ କାମତଃ ଅପଃ ପୁନଃ ସକୃତ୍ପ୍ରାଶ୍ଯ ଆଚମ୍ଯ ହୃଦଯଂ ସ୍ପୃଶେତ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆହୁତିକୁ 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଇ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ହୁଏ ସେଠାରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗ ଭୋଜନ କରିପାରିବେ; ପୁଣି ଏକଥର ଜଳ ପିଇ, ମୁହଁ ଧୋଇ, ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଣାନାଂ ଗ୍ରନ୍ଥିରସ୍ଯାତ୍ମା ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯାତ୍ମା ଵିଶାନ୍ତକଃ ରୁଦ୍ରୋ ଵୈ ହ୍ଯାତ୍ମନଃ ପ୍ରାଣ ଏଵମାପ୍ଯାଯଯେତ୍ସ୍ଵଯମ୍

ପ୍ରାଣମାନଙ୍କର ଗଠନ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମା; ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ନିଜ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରୁଥିବା; ରୁଦ୍ର ନିଜ ଆତ୍ମାର ପ୍ରାଣ, ଏଭଳି ସେ ନିଜକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ପ୍ରାଣେ ନିଵିଷ୍ଟୋ ଵୈ ରୁଦ୍ରସ୍ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣମଯଃ ସ୍ଵଯମ୍ ପ୍ରାଣାଯ ଚୈଵ ରୁଦ୍ରାଯ ଜୁହୋତ୍ଯମୃତମୁତ୍ତମମ୍

ପ୍ରାଣରେ ରୁଦ୍ର ବସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ନିଜେ ପ୍ରାଣମୟ; ପ୍ରାଣ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।

ଶିଵାଵିଶେହ ମାମୀଶ ସ୍ଵାହା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନେ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵଂ ପଞ୍ଚାହୁତୀଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରୀଣାତୁ ଶାଶ୍ଵତଃ

ହେ ଈଶ୍ୱର, ଶୁଭ ଭାବେ ମୋ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କର—'ସ୍ୱାହା'—ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମା ପାଇଁ; ଏଭଳି, ଏହି ପାଞ୍ଚ ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।

ପୁରୁଷୋ ଽସି ପୁରେ ଶେଷେ ତ୍ଵଂ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠପ୍ରମାଣତଃ ଆଶ୍ରିତଶ୍ଚୈଵ ଚାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମ୍ ଈଶଃ ପରମକାରଣମ୍

ତୁମେ ପୁରରେ ଥିବା ପୁରୁଷ, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣରେ ଅଛ; ଅଙ୍ଗୁଠିରେ ଆଶ୍ରିତ ଅଛ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରୀଣାତୁ ଶାଶ୍ଵତଃ ତ୍ଵଂ ଦେଵାନାମସି ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ପୁରୋ ଵୃଷା

ସମସ୍ତ ଜଗତର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ; ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ରୁଦ୍ର ଓ ପ୍ରଥମ ବୃଷଭ।

ମୃଦୁସ୍ତ୍ଵମନ୍ନମସ୍ମଭ୍ଯମ୍ ଏତଦସ୍ତୁ ହୁତଂ ତଵ ଇତ୍ଯେଵଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଗୁଣପ୍ରାପ୍ତିଵିଶେଷତଃ

ତୁମେ ମୃଦୁ ହେଉ, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ହେଉ; ଏହି ଅର୍ପଣ ତୁମର ହେଉ—ଏଭଳି, ସମସ୍ତ କଥା କୁହାଯାଇଛି, ବିଶେଷ କରି ଗୁଣ ଲାଭ ସମ୍ବନ୍ଧରେ।

ଯୋଗାଚାରଃ ସ୍ଵଯଂ ତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତଃ ପୁରା ଏଵଂ ପାଶୁପତଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ଏହି ଯୋଗ ଆଚାର ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା; ଏଭଳି, ପଶୁପତି ଜ୍ଞାନକୁ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ଜାଣିବା ଉଚିତ।