ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନେତ୍ରେ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମେ ସୋମଂ ହୃଦି ଵିଭୁଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଆଜାନୁ ପୃଥିଵୀତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆନାଭେର୍ ଵାରିମଣ୍ଡଲମ୍

ଡାହାଣ ଓ ବାମ ଆଖିରେ ସୋମ ଅଛି; ହୃଦୟରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବତା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ଜଙ୍ଘାରୁ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ, ନାଭିରୁ ଜଳ ମଣ୍ଡଳ।

ଆକଣ୍ଠଂ ଵହ୍ନିତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଯାଲ୍ ଲଲାଟାନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵୈ ଲଲାଟାଦ୍ଯଂ ଵ୍ଯୋମାଖ୍ଯଂ ଵା ଶିଖାଗ୍ରକମ୍

ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଲଳାଟ ଆରମ୍ଭରୁ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱ, ଲଳାଟ ଆରମ୍ଭରୁ ଚୁଲି ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଏ।

ହଂସାଖ୍ଯଂ ଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତତଃ ପରମ୍ ଵ୍ଯୋମାଖ୍ଯୋ ଵ୍ଯୋମମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅଯଂ ପ୍ରାଥମିକଃ ସ୍ମରେତ୍

ତାପରେ, ଏହାର ଉପରେ, ହଂସ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି; ଆକାଶର ଉପରେ ଆଉ ଉଚ୍ଚରେ। ଯିଏ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଥିବାକୁ ପ୍ରଥମିକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ଜୀଵଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜଶ୍ଚାଥ ତମଃ ପୁନଃ ମହାଂସ୍ତଥାଭିମାନଶ୍ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଜୀବ କେବେ ପ୍ରକୃତି ନୁହେଁ, ସେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଵ୍ଯୋମାଦୀନି ଚ ଭୂତାନି ନୈଵେହ ପରମାର୍ଥତଃ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠଦ୍ଯତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥାଣୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଞ୍ଚଭୂତ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଏହି ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅଚଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଉଦେତି ସୂର୍ଯୋ ଭୀତଶ୍ ଚ ପଵତେ ଵାତ ଏଵ ଚ ଦ୍ଯୋତତେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵହ୍ନିର୍ ଜ୍ଵଲତ୍ଯାପୋ ଵହନ୍ତି ଚ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ବାତାସ ଭୟରେ ବହେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଜଳ ବହେ—ଏ ସବୁ ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ।

ଦଧାତି ଭୂମିରାକାଶମ୍ ଅଵକାଶଂ ଦଦାତି ଚ ତଦାଜ୍ଞଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ

ଭୂମି ଧାରଣ କରେ, ଆକାଶ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ; ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି—ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କର, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ତେନୈଵାଧିଷ୍ଠିତଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସର୍ଵରୂପମଯଃ ଶର୍ଵ ଇତି ମତ୍ଵା ସ୍ମରେଦ୍ଭଵମ୍

ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ସେଠାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଶିବ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂସାରଵିଷତପ୍ତାନାଂ ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନାମୃତେନ ଵୈ ପ୍ରତୀକାରଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ନାନ୍ଯଥା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ

ଏହି ସଂସାରର ବିଷରେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଅମୃତ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଜ୍ଞାନଂ ଧର୍ମୋଦ୍ଭଵଂ ସାକ୍ଷାଜ୍ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵୈରାଗ୍ଯସଂଭଵଃ ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ପରମାର୍ଥପ୍ରକାଶକମ୍

ଧର୍ମରୁ ସରଳ ଭାବେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନରୁ ବିରାଗ ଆସେ; ବିରାଗରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗସିଦ୍ଧିର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଯୋଗସିଦ୍ଧ୍ଯା ଵିମୁକ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵନିଷ୍ଠସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା

ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗରେ ଯୁକ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠି ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ହେଲେ, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

ତମୋଵିଦ୍ଯାପଦଚ୍ଛନ୍ନଂ ଚିତ୍ରଂ ଯତ୍ପଦମଵ୍ଯଯମ୍ ସତ୍ତ୍ଵଶକ୍ତିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଶିଵମଭ୍ଯର୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ

ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକା ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଅବିନାଶୀ ପଦ, ସେଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଃ ସତ୍ତ୍ଵନିଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦର୍ଚନପରାଯଣଃ ସର୍ଵତୋ ଧର୍ମନିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ସଦୋତ୍ସାହୀ ସମାହିତଃ

ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ମୋର ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସଦା ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଏକାଗ୍ର—

ସର୍ଵଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସହୋ ଧୀରଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ ଋଜୁସ୍ଵଭାଵଃ ସତତଂ ସ୍ଵସ୍ଥଚିତ୍ତୋ ମୃଦୁଃ ସଦା

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ସହିପାରେ, ଧୈର୍ୟ ଧରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ, ସରଳ ସ୍ୱଭାବର, ସଦା ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ—

ଅମାନୀ ବୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଛାନ୍ତସ୍ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ପର୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସଦା ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାତ୍ମଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷଣଃ

ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶାନ୍ତ, ମନରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ସଦା ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଲକ୍ଷଣ ରଖିଛି—

ଋଣତ୍ରଯଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ପୁଣ୍ଯଭାକ୍ ଜରାଯୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚ ଗୁରୋଃ କ୍ରମାତ୍

ଯିଏ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଭୋଗୁଛି, ବୟସ୍କ ଦ୍ୱିଜ ହୋଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ କ୍ରମେ ଶିଖିଛି—

ଅନ୍ଯଥା ଵାପି ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ରିମଵର୍ଜିତଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନନୁକ୍ରମାତ୍

କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବେ ସେବା କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, କ୍ରମକ୍ରମେ ସେଠାରେ ଭୋଗ କରିଛି—

ଆସାଦ୍ଯ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଜାଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ସଂପର୍କାଜ୍ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଞାନିନୋ ଯୋଗଵିଦ୍ଭଵେତ୍

ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ; ସଙ୍ଗରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳିଲେ, ସେ ଯୋଗଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ।

କ୍ରମୋ ଽଯଂ ମଲପୂର୍ଣସ୍ଯ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତେର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତସ୍ମାଦନେନ ମାର୍ଗେଣ ତ୍ଯକ୍ତସଂଗୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ

ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅଶୁଦ୍ଧିରେ ଭରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତେଣୁ ଏହି ପଥରେ, ସଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ।

ସଂସାରକାଲକୂଟାଖ୍ଯାନ୍ ମୁଚ୍ଯତେ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ଯୁଷ୍ମାକମଚ୍ଯୁତମ୍

ଏହିପରି ଚାଲିଲେ ସଂସାରର ବିଷ ରୂପ କଳକୂଟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ମହାମୁନିମାନେ। ଏପରି ଭାବେ ଛୋଟରେ ମୁଁ ଅଚ୍ୟୁତ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମକୁ କହିଲି।

ଜ୍ଞାନସ୍ଯୈଵେହ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଗାଦିହ ଶୋଭନମ୍ ଏଵଂ ପାଶୁପତଂ ଯୋଗଂ କଥିତଂ ତ୍ଵୀଶ୍ଵରେଣ ତୁ

ଏଠାରେ କେବଳ ଜ୍ଞାନର ମହିମା ଶୁଭ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ; ଏହିପରି ପାଶୁପତ ଯୋଗ ତୁମକୁ ଈଶ୍ୱରେ ଶିଖାଇଲେ।

ନ ଦେଯଂ ଯସ୍ଯ କସ୍ଯାପି ଶିଵୋକ୍ତଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ ଦାତଵ୍ଯଂ ଯୋଗିନେ ନିତ୍ଯଂ ଭସ୍ମନିଷ୍ଠାଯ ସୁପ୍ରିଯମ୍

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶିବଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ଯେକେହିଁକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା କେବଳ ସେହି ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍, ଯିଏ ସଦା ଭସ୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ସଂସାରଶମନଂ ନରଃ ସ ଯାତି ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ଜଗତ୍ ଦୁଃଖର ଶେଷ କରୁଥିବା ଶ୍ଲୋକକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମ ସହ ଏକତା ପାଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ନିଶମ୍ଯ ତେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞାଃ କୁମାରାଦ୍ଯାଃ ପିନାକିନମ୍ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵୈ ଭୀତାଃ ପ୍ରସନ୍ନଂ ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁମାର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଧନୁର୍ଧାରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଭୟରେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରସନ୍ନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଏଵଂ ଚେଦନଯା ଦେଵ୍ଯା ହୈମଵତ୍ଯା ମହେଶ୍ଵର କ୍ରୀଡସେ ଵିଵିଧୈର୍ଭୋଗୈଃ କଥଂ ଵକ୍ତୁମିହାର୍ହସି

ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଯଦି ଏହି ହିମାବନ୍ତୀ ଦେବୀ ସହ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ଆମେ କିପରି କଥା କହିପାରିବୁ?

ଏଵମୁକ୍ତଃ ପ୍ରହସ୍ଯେଶଃ ପିନାକୀ ନୀଲଲୋହିତଃ ପ୍ରାହ ତାମ୍ ଅଂବିକାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ସ୍ଥିତାନ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍

ଏପରି କହିବା ପରେ, ନୀଳକଣ୍ଠ ଧନୁର୍ଧାରୀ ଭଗବାନ ହସିଲେ, ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ନମସ୍କାର କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇ କହିଲେ।

ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୌ ନ ଚୈଵେହ ମମ ସ୍ଵେଚ୍ଛା ଶରୀରିଣଃ ଅକର୍ତଜ୍ଞଃ ପଶୁର୍ଜୀଵୋ ଵିଭୁର୍ଭୋକ୍ତା ହ୍ଯଣୁଃ ପୁମାନ୍

ଏଠି ଶରୀରଧାରୀମାନେ ପାଇଁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ମୋର ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ; ଜୀବ ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ଅନୁଭବକାରୀ, ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱର ଭୋଗକାରୀ—ଏହି ଭିନ୍ନତା।

ମାଯୀ ଚ ମାଯଯା ବଦ୍ଧଃ କର୍ମଭିର୍ ଯୁଜ୍ଯତେ ତୁ ସଃ ଜ୍ଞାନଂ ଧ୍ଯାନଂ ଚ ବନ୍ଧଶ୍ ଚ ମୋକ୍ଷୋ ନାସ୍ତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ହୋଇ, ଜୀବ କର୍ମ ସହ ଜଡିତ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନ, ଧ୍ୟାନ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏହି ସବୁ ଆତ୍ମାର ନୁହେଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଯଦୈଵଂ ମଯି ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଯସ୍ ତସ୍ଯାପି ନ ଚ ସର୍ଵତଃ ଏଷା ଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯହଂ ଵେଦ୍ଯଃ ପ୍ରଜ୍ଞୈଷା ଚ ଶ୍ରୁତିଃ ସ୍ମୃତିଃ

ଯେତେବେଳେ କେହି ଏଭଳି ଭାବେ ମୋତେ ଜାଣେ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ଏହି ଭାବ ଥାଏ ନାହିଁ; ଏହା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ—ମୁଁ ହେଉଛି ଜାଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରଜ୍ଞା, ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି।