ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ମଦ୍ରକ୍ତଶ୍ଚାଭ୍ଯସେଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଗୁରୁସଂପର୍କଜଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ନ ବୁଧ୍ଯତି ତଥା ଧ୍ଯାତା ସ୍ଥାପ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଗୁରୁଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ, ମନକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନୀ ଜାଗିପାରେ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନ ଚାଭିମନ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ନ ପଶ୍ଯତି ସମନ୍ତତଃ ନ ଘ୍ରାତି ନ ଶୃଣୋତ୍ଯେଵ ଲୀନଃ ସ୍ଵାତ୍ମନି ଯଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଯୋଗୀ ଗର୍ବିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଚାରିପାଖ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଘ୍ରାଣ କରେ ନାହିଁ, କିଛି ଶୁଣେ ନାହିଁ—ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲିନ ହୁଏ।

ନ ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଵିଜାନାତି ସ ଵୈ ସମରସଃ ସ୍ମୃତଃ ପାର୍ଥିଵେ ପଟଲେ ବ୍ରହ୍ମା ଵାରିତତ୍ତ୍ଵେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ; ସେ ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୃଥିବୀ ତଳରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ହରି ନିଜେ।

ଵାହ୍ନେଯେ କାଲରୁଦ୍ରାଖ୍ଯୋ ଵାଯୁତତ୍ତ୍ଵେ ମହେଶ୍ଵରଃ ସୁଷିରେ ସ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାତ୍ କ୍ରମାଦେଵଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ କାଳରୁଦ୍ର, ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ମହେଶ୍ୱର, ଶୂନ୍ୟରେ ସେ ସିଧାସଳଖ ଶିବ—ଏଭଳି କ୍ରମରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷିତୌ ଶର୍ଵଃ ସ୍ମୃତୋ ଦେଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅପାଂ ଭଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ରୁଦ୍ର ଏଵ ତଥା ଵହ୍ନୌ ଉଗ୍ରୋ ଵାଯୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶର୍ବ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଜଳରେ ଭବ, ଅଗ୍ନିରେ ରୁଦ୍ର, ବାୟୁରେ ଉଗ୍ର ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଭୀମଃ ସୁଷିରନାକେ ଽସୌ ଭାସ୍କରେ ମଣ୍ଡଲେ ସ୍ଥିତଃ ଈଶାନଃ ସୋମବିମ୍ବେ ଚ ମହାଦେଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ସେ ଭୀମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ସେ ଇଶାନ, ମହାଦେବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ପୁଂସାଂ ପଶୁପତିର୍ଦେଵଶ୍ ଚାଷ୍ଟଧାହଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ କାଠିନ୍ଯଂ ଯତ୍ତନୌ ସର୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପରିଗୀଯତେ

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଶୁପତି ଦେବତା ଅଠଟି ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଦେହରେ ଯେଉଁଠି କଠିନତା ଅଛି, ସେଠି ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ଆପ୍ଯଂ ଦ୍ରଵମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵର୍ଣାଖ୍ଯୋ ଵହ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ ଯତ୍ସଂଚରତି ତଦ୍ଵାଯୁଃ ସୁଷିରଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଯାହା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଟେ, ସେ ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱ; ଯାହାର ରଙ୍ଗ ଅଛି, ସେ ଅଗ୍ନି; ଯାହା ଚଳିଥାଏ, ସେ ବାୟୁ; ଯାହା ଖାଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଆକାଶ।

ତଦାକାଶଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶବ୍ଦଜଂ ଵ୍ଯୋମସଂଭଵମ୍ ତଥୈଵ ଵିପ୍ରା ଵିଜ୍ଞାନଂ ସ୍ପର୍ଶାଖ୍ଯଂ ଵାଯୁସଂଭଵମ୍

ସେଇ ଆକାଶ ଓ ଜ୍ଞାନ, ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଛି। ଏଭଳି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସ୍ପର୍ଶ ନାମକ ଜ୍ଞାନ ବାୟୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ରୂପଂ ଵାହ୍ନେଯମିତ୍ଯୁକ୍ତମ୍ ଆପ୍ଯଂ ରସମଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଗନ୍ଧାଖ୍ଯଂ ପାର୍ଥିଵଂ ଭୂଯଶ୍ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଭାସ୍କରଂ କ୍ରମାତ୍

ରୂପ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ, ରସ ଜଳର ଗୁଣ, ଗନ୍ଧ ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି କ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ନେତ୍ରେ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମେ ସୋମଂ ହୃଦି ଵିଭୁଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଆଜାନୁ ପୃଥିଵୀତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆନାଭେର୍ ଵାରିମଣ୍ଡଲମ୍

ଡାହାଣ ଓ ବାମ ଆଖିରେ ସୋମ ଅଛି; ହୃଦୟରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବତା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ଜଙ୍ଘାରୁ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ, ନାଭିରୁ ଜଳ ମଣ୍ଡଳ।

ଆକଣ୍ଠଂ ଵହ୍ନିତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଯାଲ୍ ଲଲାଟାନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵୈ ଲଲାଟାଦ୍ଯଂ ଵ୍ଯୋମାଖ୍ଯଂ ଵା ଶିଖାଗ୍ରକମ୍

ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଲଳାଟ ଆରମ୍ଭରୁ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱ, ଲଳାଟ ଆରମ୍ଭରୁ ଚୁଲି ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଏ।

ହଂସାଖ୍ଯଂ ଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତତଃ ପରମ୍ ଵ୍ଯୋମାଖ୍ଯୋ ଵ୍ଯୋମମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅଯଂ ପ୍ରାଥମିକଃ ସ୍ମରେତ୍

ତାପରେ, ଏହାର ଉପରେ, ହଂସ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି; ଆକାଶର ଉପରେ ଆଉ ଉଚ୍ଚରେ। ଯିଏ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଥିବାକୁ ପ୍ରଥମିକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ଜୀଵଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜଶ୍ଚାଥ ତମଃ ପୁନଃ ମହାଂସ୍ତଥାଭିମାନଶ୍ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଜୀବ କେବେ ପ୍ରକୃତି ନୁହେଁ, ସେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଵ୍ଯୋମାଦୀନି ଚ ଭୂତାନି ନୈଵେହ ପରମାର୍ଥତଃ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠଦ୍ଯତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥାଣୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଞ୍ଚଭୂତ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଏହି ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅଚଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଉଦେତି ସୂର୍ଯୋ ଭୀତଶ୍ ଚ ପଵତେ ଵାତ ଏଵ ଚ ଦ୍ଯୋତତେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵହ୍ନିର୍ ଜ୍ଵଲତ୍ଯାପୋ ଵହନ୍ତି ଚ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ବାତାସ ଭୟରେ ବହେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଜଳ ବହେ—ଏ ସବୁ ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ।

ଦଧାତି ଭୂମିରାକାଶମ୍ ଅଵକାଶଂ ଦଦାତି ଚ ତଦାଜ୍ଞଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ

ଭୂମି ଧାରଣ କରେ, ଆକାଶ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ; ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି—ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କର, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ତେନୈଵାଧିଷ୍ଠିତଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସର୍ଵରୂପମଯଃ ଶର୍ଵ ଇତି ମତ୍ଵା ସ୍ମରେଦ୍ଭଵମ୍

ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ସେଠାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଶିବ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂସାରଵିଷତପ୍ତାନାଂ ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନାମୃତେନ ଵୈ ପ୍ରତୀକାରଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ନାନ୍ଯଥା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ

ଏହି ସଂସାରର ବିଷରେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଅମୃତ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଜ୍ଞାନଂ ଧର୍ମୋଦ୍ଭଵଂ ସାକ୍ଷାଜ୍ ଜ୍ଞାନାଦ୍ ଵୈରାଗ୍ଯସଂଭଵଃ ଵୈରାଗ୍ଯାତ୍ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ପରମାର୍ଥପ୍ରକାଶକମ୍

ଧର୍ମରୁ ସରଳ ଭାବେ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନରୁ ବିରାଗ ଆସେ; ବିରାଗରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗସିଦ୍ଧିର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଯୋଗସିଦ୍ଧ୍ଯା ଵିମୁକ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵନିଷ୍ଠସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା

ଯିଏ ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗରେ ଯୁକ୍ତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେଠି ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ଯୋଗ ସିଦ୍ଧି ହେଲେ, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

ତମୋଵିଦ୍ଯାପଦଚ୍ଛନ୍ନଂ ଚିତ୍ରଂ ଯତ୍ପଦମଵ୍ଯଯମ୍ ସତ୍ତ୍ଵଶକ୍ତିଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଶିଵମଭ୍ଯର୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ

ଅନ୍ଧକାର ଓ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକା ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଅବିନାଶୀ ପଦ, ସେଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଯଃ ସତ୍ତ୍ଵନିଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦର୍ଚନପରାଯଣଃ ସର୍ଵତୋ ଧର୍ମନିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ସଦୋତ୍ସାହୀ ସମାହିତଃ

ଯିଏ ସତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ମୋର ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ସଦା ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଏକାଗ୍ର—

ସର୍ଵଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସହୋ ଧୀରଃ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ ଋଜୁସ୍ଵଭାଵଃ ସତତଂ ସ୍ଵସ୍ଥଚିତ୍ତୋ ମୃଦୁଃ ସଦା

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ସହିପାରେ, ଧୈର୍ୟ ଧରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ, ସରଳ ସ୍ୱଭାବର, ସଦା ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ—

ଅମାନୀ ବୁଦ୍ଧିମାଞ୍ଛାନ୍ତସ୍ ତ୍ଯକ୍ତସ୍ପର୍ଧୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସଦା ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସ୍ଵାତ୍ମଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷଣଃ

ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶାନ୍ତ, ମନରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ, ସଦା ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଲକ୍ଷଣ ରଖିଛି—

ଋଣତ୍ରଯଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ପୁଣ୍ଯଭାକ୍ ଜରାଯୁକ୍ତୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଚ ଗୁରୋଃ କ୍ରମାତ୍

ଯିଏ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ଭୋଗୁଛି, ବୟସ୍କ ଦ୍ୱିଜ ହୋଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ କ୍ରମେ ଶିଖିଛି—

ଅନ୍ଯଥା ଵାପି ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ରିମଵର୍ଜିତଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭୋଗାନନୁକ୍ରମାତ୍

କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବେ ସେବା କରି, ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, କ୍ରମକ୍ରମେ ସେଠାରେ ଭୋଗ କରିଛି—

ଆସାଦ୍ଯ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଜ୍ଜାଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ସଂପର୍କାଜ୍ଜ୍ଞାନମାସାଦ୍ଯ ଜ୍ଞାନିନୋ ଯୋଗଵିଦ୍ଭଵେତ୍

ଭାରତ ଭୂମିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ; ସଙ୍ଗରେ ଜ୍ଞାନ ମିଳିଲେ, ସେ ଯୋଗଜ୍ଞାନୀ ହୁଏ।

କ୍ରମୋ ଽଯଂ ମଲପୂର୍ଣସ୍ଯ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତେର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତସ୍ମାଦନେନ ମାର୍ଗେଣ ତ୍ଯକ୍ତସଂଗୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ

ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅଶୁଦ୍ଧିରେ ଭରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତେଣୁ ଏହି ପଥରେ, ସଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ।