ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଜ୍ଞାନଂ ଗୁରୋର୍ହି ସଂପର୍କାନ୍ ନ ଵାଚା ପରମାର୍ଥତଃ ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍

ଯଥାର୍ଥରେ ଜ୍ଞାନ ଗୁରୁଙ୍କ ସଂଗରୁ ମିଳେ, କଥା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଚାରିପ୍ରକାର ବିସ୍ତାରକୁ ଜାଣି, ଧ୍ୟାନୀ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ସହଜାଗନ୍ତୁକଂ ପାପମ୍ ଅସ୍ଥିଵାଗୁଦ୍ଭଵଂ ତଥା ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିର୍ଦହତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶୁଷ୍କେନ୍ଧନମ୍ ଇଵାନଲଃ

ସହଜ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପାପ, ଅସ୍ଥି ଓ ମୁଖରୁ ଉପଜିଥିବା ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦହିଦେଉଛି, ଯେପରି ଶୁଖିଲା କାଠକୁ ଅଗ୍ନି ଦହାଏ।

ଜ୍ଞାନାତ୍ପରତରଂ ନାସ୍ତି ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍ ଅଭ୍ଯସେଚ୍ଚ ସଦା ଜ୍ଞାନଂ ସର୍ଵସଂଗଵିଵର୍ଜିତଃ

ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ସଦା ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଜ୍ଞାନିନଃ ସର୍ଵପାପାନି ଜୀର୍ଯନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ କ୍ରୀଡନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ଯେତ ପାପୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି

ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଜ୍ଞାନଂ ଯଥା ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍ ଧ୍ଯାନଂ ନିର୍ଵିଷଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଆଦୌ ସଵିଷଯଂ ତଥା

ଯେପରି ଜ୍ଞାନ, ସେପରି ଧ୍ୟାନ। ତେଣୁ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଧ୍ୟାନକୁ ନିର୍ବିଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ବିଷୟସହିତ ହୁଏ।

ଷଟ୍ପ୍ରକାରଂ ସମଭ୍ଯସ୍ଯ ଚତୁଃଷଡ୍ଦଶଭିସ୍ ତଥା ତଥା ଦ୍ଵାଦଶଧା ଚୈଵ ପୁନଃ ଷୋଡଶଧା କ୍ରମାତ୍

ଅଠଟି ପ୍ରକାରରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଚାରିଟି, ଛଅଟି ଓ ଦଶଟି ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶଟି ଓ ପରେ ପରେ ଷୋଳଟି ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଧାଭ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ଶୁଦ୍ଧଜାଂବୂନଦାକାରଂ ଵିଧୂମାଙ୍ଗାରସନ୍ନିଭମ୍

ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଯୋଗୀ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାହାର ଆକୃତି ଶୁଧ୍ଧ ସୁନା ପିଗଳିଲା ପରି, ଧୂଆଁ ନଥିବା କୋଇଲା ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ପୀତଂ ରକ୍ତଂ ସିତଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ କୋଟିକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍ ଅଥଵା ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ସେ ହଳଦିଆ, ଲାଲ, ସାଦା ଓ କୋଟି କୋଟି ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା କରି ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ସିତଂ ଵାସିତଂ ପୀତଂ ନ ସ୍ମରେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ ଭଵେତ୍ ଅହିଂସକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଅସ୍ତେଯୀ ସର୍ଵଯତ୍ନତଃ

ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ସାଦା, ସୁଗନ୍ଧିତ କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଅହିଂସକ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଚୋରି ରୁଚି ରହିଥାଏ।

ପରିଗ୍ରହଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ଶୌଚସମ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତଃ ସଦା

ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପବିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ସଦା ଲିନ।

ମଦ୍ରକ୍ତଶ୍ଚାଭ୍ଯସେଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଗୁରୁସଂପର୍କଜଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ନ ବୁଧ୍ଯତି ତଥା ଧ୍ଯାତା ସ୍ଥାପ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଗୁରୁଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ, ମନକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନୀ ଜାଗିପାରେ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନ ଚାଭିମନ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ନ ପଶ୍ଯତି ସମନ୍ତତଃ ନ ଘ୍ରାତି ନ ଶୃଣୋତ୍ଯେଵ ଲୀନଃ ସ୍ଵାତ୍ମନି ଯଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଯୋଗୀ ଗର୍ବିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଚାରିପାଖ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଘ୍ରାଣ କରେ ନାହିଁ, କିଛି ଶୁଣେ ନାହିଁ—ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲିନ ହୁଏ।

ନ ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଵିଜାନାତି ସ ଵୈ ସମରସଃ ସ୍ମୃତଃ ପାର୍ଥିଵେ ପଟଲେ ବ୍ରହ୍ମା ଵାରିତତ୍ତ୍ଵେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ; ସେ ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୃଥିବୀ ତଳରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ହରି ନିଜେ।

ଵାହ୍ନେଯେ କାଲରୁଦ୍ରାଖ୍ଯୋ ଵାଯୁତତ୍ତ୍ଵେ ମହେଶ୍ଵରଃ ସୁଷିରେ ସ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାତ୍ କ୍ରମାଦେଵଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ କାଳରୁଦ୍ର, ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ମହେଶ୍ୱର, ଶୂନ୍ୟରେ ସେ ସିଧାସଳଖ ଶିବ—ଏଭଳି କ୍ରମରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷିତୌ ଶର୍ଵଃ ସ୍ମୃତୋ ଦେଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅପାଂ ଭଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ରୁଦ୍ର ଏଵ ତଥା ଵହ୍ନୌ ଉଗ୍ରୋ ଵାଯୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶର୍ବ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଜଳରେ ଭବ, ଅଗ୍ନିରେ ରୁଦ୍ର, ବାୟୁରେ ଉଗ୍ର ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଭୀମଃ ସୁଷିରନାକେ ଽସୌ ଭାସ୍କରେ ମଣ୍ଡଲେ ସ୍ଥିତଃ ଈଶାନଃ ସୋମବିମ୍ବେ ଚ ମହାଦେଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ସେ ଭୀମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ସେ ଇଶାନ, ମହାଦେବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ପୁଂସାଂ ପଶୁପତିର୍ଦେଵଶ୍ ଚାଷ୍ଟଧାହଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ କାଠିନ୍ଯଂ ଯତ୍ତନୌ ସର୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପରିଗୀଯତେ

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଶୁପତି ଦେବତା ଅଠଟି ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଦେହରେ ଯେଉଁଠି କଠିନତା ଅଛି, ସେଠି ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ଆପ୍ଯଂ ଦ୍ରଵମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵର୍ଣାଖ୍ଯୋ ଵହ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ ଯତ୍ସଂଚରତି ତଦ୍ଵାଯୁଃ ସୁଷିରଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଯାହା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଟେ, ସେ ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱ; ଯାହାର ରଙ୍ଗ ଅଛି, ସେ ଅଗ୍ନି; ଯାହା ଚଳିଥାଏ, ସେ ବାୟୁ; ଯାହା ଖାଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଆକାଶ।

ତଦାକାଶଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶବ୍ଦଜଂ ଵ୍ଯୋମସଂଭଵମ୍ ତଥୈଵ ଵିପ୍ରା ଵିଜ୍ଞାନଂ ସ୍ପର୍ଶାଖ୍ଯଂ ଵାଯୁସଂଭଵମ୍

ସେଇ ଆକାଶ ଓ ଜ୍ଞାନ, ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଛି। ଏଭଳି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସ୍ପର୍ଶ ନାମକ ଜ୍ଞାନ ବାୟୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ରୂପଂ ଵାହ୍ନେଯମିତ୍ଯୁକ୍ତମ୍ ଆପ୍ଯଂ ରସମଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଗନ୍ଧାଖ୍ଯଂ ପାର୍ଥିଵଂ ଭୂଯଶ୍ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଭାସ୍କରଂ କ୍ରମାତ୍

ରୂପ ଅଗ୍ନିର ଗୁଣ, ରସ ଜଳର ଗୁଣ, ଗନ୍ଧ ପୃଥିବୀର ଗୁଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି କ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ନେତ୍ରେ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ଵାମେ ସୋମଂ ହୃଦି ଵିଭୁଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଆଜାନୁ ପୃଥିଵୀତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆନାଭେର୍ ଵାରିମଣ୍ଡଲମ୍

ଡାହାଣ ଓ ବାମ ଆଖିରେ ସୋମ ଅଛି; ହୃଦୟରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବତା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ଜଙ୍ଘାରୁ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ, ନାଭିରୁ ଜଳ ମଣ୍ଡଳ।

ଆକଣ୍ଠଂ ଵହ୍ନିତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଯାଲ୍ ଲଲାଟାନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵୈ ଲଲାଟାଦ୍ଯଂ ଵ୍ଯୋମାଖ୍ଯଂ ଵା ଶିଖାଗ୍ରକମ୍

ଗଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଲଳାଟ ଆରମ୍ଭରୁ ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱ, ଲଳାଟ ଆରମ୍ଭରୁ ଚୁଲି ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ କୁହାଯାଏ।

ହଂସାଖ୍ଯଂ ଚ ତତୋ ବ୍ରହ୍ମ ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତତଃ ପରମ୍ ଵ୍ଯୋମାଖ୍ଯୋ ଵ୍ଯୋମମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅଯଂ ପ୍ରାଥମିକଃ ସ୍ମରେତ୍

ତାପରେ, ଏହାର ଉପରେ, ହଂସ ନାମକ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି; ଆକାଶର ଉପରେ ଆଉ ଉଚ୍ଚରେ। ଯିଏ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଥିବାକୁ ପ୍ରଥମିକ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ଜୀଵଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜଶ୍ଚାଥ ତମଃ ପୁନଃ ମହାଂସ୍ତଥାଭିମାନଶ୍ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଜୀବ କେବେ ପ୍ରକୃତି ନୁହେଁ, ସେ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏହା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଵ୍ଯୋମାଦୀନି ଚ ଭୂତାନି ନୈଵେହ ପରମାର୍ଥତଃ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠଦ୍ଯତୋ ଵିଶ୍ଵଂ ସ୍ଥାଣୁରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଞ୍ଚଭୂତ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଏହି ନୁହେଁ; କାରଣ ସେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅଚଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଉଦେତି ସୂର୍ଯୋ ଭୀତଶ୍ ଚ ପଵତେ ଵାତ ଏଵ ଚ ଦ୍ଯୋତତେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵହ୍ନିର୍ ଜ୍ଵଲତ୍ଯାପୋ ଵହନ୍ତି ଚ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ବାତାସ ଭୟରେ ବହେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ, ଜଳ ବହେ—ଏ ସବୁ ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ।

ଦଧାତି ଭୂମିରାକାଶମ୍ ଅଵକାଶଂ ଦଦାତି ଚ ତଦାଜ୍ଞଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ

ଭୂମି ଧାରଣ କରେ, ଆକାଶ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ; ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ କିଛି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି—ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କର, ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ତେନୈଵାଧିଷ୍ଠିତଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସର୍ଵରୂପମଯଃ ଶର୍ଵ ଇତି ମତ୍ଵା ସ୍ମରେଦ୍ଭଵମ୍

ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ସେଠାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଶିବ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ।

ସଂସାରଵିଷତପ୍ତାନାଂ ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନାମୃତେନ ଵୈ ପ୍ରତୀକାରଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ନାନ୍ଯଥା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ

ଏହି ସଂସାରର ବିଷରେ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଅମୃତ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।