ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍ସଦାଭ୍ଯସେଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତନ୍ନିଷ୍ଠସ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ ଜ୍ଞାନେନୈକେନ ତୃପ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ତସଂଗସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ

ସେହିପାଇଁ ସଦା ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ତାହାରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଭକ୍ତି ରଖି। ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ିଛି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରିବା ବାକି ନାହିଁ।

କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଅସ୍ତି ଚେତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିନ୍ନ ଚ ଇହ ଲୋକେ ପରେ ଚାପି କର୍ତଵ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ଵୈ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏମିତି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ କିଛି କରିବା ନାହିଁ। ଯଦି କିଛି ଥାଏ ମଧ୍ୟ, ସେହି ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ନୁହେଁ। ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ କିଛି କରିବା ନାହିଁ।

ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ଯତସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ ପରମାର୍ଥତଃ ଜ୍ଞାନାଭ୍ଯାସରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵିତ୍ ସ୍ଵଯମ୍

ଯେଉଁଥିରେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ମିଳିଛି, ସେଠିଏ ପରମାର୍ଥରେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ। ସେ ସଦା ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ଓ ଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥକୁ ନିଜେ ଜାଣିଛନ୍ତି।

କର୍ତଵ୍ଯାଭ୍ଯାସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଜ୍ଞାନମେଵାଧିଗଚ୍ଛତି ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଭିମାନୀ ଯସ୍ ତ୍ଯକ୍ତକ୍ରୋଧୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଯିଏ କର୍ମର ଅଭ୍ୟାସକୁ ଛାଡ଼ି ମାତ୍ର ଜ୍ଞାନକୁ ଲାଭ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଅଭିମାନ ରଖି ରୋଷକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ।

ଅନ୍ଯତ୍ର ରମତେ ମୂଢଃ ସୋ ଽଜ୍ଞାନୀ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ସଂସାରହେତୁରଜ୍ଞାନଂ ସଂସାରସ୍ତନୁସଂଗ୍ରହଃ

ମୂଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟଏଠି ଆନନ୍ଦ ମାନେ—ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସଂସାରର କାରଣ, ଏବଂ ସଂସାର ହେଉଛି ଶରୀର ଗଠନ।

ମୋକ୍ଷହେତୁସ୍ ତଥା ଜ୍ଞାନଂ ମୁକ୍ତଃ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଅଜ୍ଞାନେ ସତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ତେଣୁ ଜ୍ଞାନ ମୁକ୍ତିର କାରଣ; ମୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଥାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ରୋଷ ଓ ଏହାଦି ନିଶ୍ଚିତ ରୂପେ ଥାଏ।

କ୍ରୋଧୋ ହର୍ଷସ୍ ତଥା ଲୋଭୋ ମୋହୋ ଦମ୍ଭୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ହି ତେଷାଂ ଚ ତଦ୍ଵଶାତ୍ତନୁସଂଗ୍ରହଃ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ରୋଷ, ଆନନ୍ଦ, ଲୋଭ, ମୋହ, ଢଂଗ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ—ଏସବୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଶରୀର ଗଠିତ ହୁଏ।

ଶରୀରେ ସତି ଵୈ କ୍ଲେଶଃ ସୋ ଽଵିଦ୍ଯାଂ ସଂତ୍ଯଜେଦ୍ବୁଧଃ ଅଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯଯା ହିତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ଯୈଵ ଚ ଯୋଗିନଃ

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶରୀର ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଅଛି। ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଜ୍ଞାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ଯୋଗୀ ନିଜେ ନିଶ୍ଚଳ ରହନ୍ତି।

କ୍ରୋଧାଦ୍ଯା ନାଶମାଯାନ୍ତି ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ ତତ୍କ୍ଷଯାଚ୍ଚ ଶରୀରେଣ ନ ପୁନଃ ସମ୍ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ

ରୋଷ ଓ ଏହାଦି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ। ସେମାନଙ୍କ ନାଶ ହେଲେ, ଶରୀର ସହିତ ପୁଣି ଜଡିତ ହେବା ନାହିଁ।

ସ ଏଵ ମୁକ୍ତଃ ସଂସାରାଦ୍ ଦୁଃଖତ୍ରଯଵିଵର୍ଜିତଃ ଏଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିନା ନାସ୍ତି ଧ୍ଯାନଂ ଧ୍ଯାତୁର୍ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ

ଯିଏ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ, ତିନି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ବିନା ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

ଜ୍ଞାନଂ ଗୁରୋର୍ହି ସଂପର୍କାନ୍ ନ ଵାଚା ପରମାର୍ଥତଃ ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧ୍ଯାତା ଧ୍ଯାନଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍

ଯଥାର୍ଥରେ ଜ୍ଞାନ ଗୁରୁଙ୍କ ସଂଗରୁ ମିଳେ, କଥା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଚାରିପ୍ରକାର ବିସ୍ତାରକୁ ଜାଣି, ଧ୍ୟାନୀ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ସହଜାଗନ୍ତୁକଂ ପାପମ୍ ଅସ୍ଥିଵାଗୁଦ୍ଭଵଂ ତଥା ଜ୍ଞାନାଗ୍ନିର୍ଦହତେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶୁଷ୍କେନ୍ଧନମ୍ ଇଵାନଲଃ

ସହଜ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପାପ, ଅସ୍ଥି ଓ ମୁଖରୁ ଉପଜିଥିବା ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ନି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଦହିଦେଉଛି, ଯେପରି ଶୁଖିଲା କାଠକୁ ଅଗ୍ନି ଦହାଏ।

ଜ୍ଞାନାତ୍ପରତରଂ ନାସ୍ତି ସର୍ଵପାପଵିନାଶନମ୍ ଅଭ୍ଯସେଚ୍ଚ ସଦା ଜ୍ଞାନଂ ସର୍ଵସଂଗଵିଵର୍ଜିତଃ

ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଜ୍ଞାନଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ସଦା ଜ୍ଞାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଜ୍ଞାନିନଃ ସର୍ଵପାପାନି ଜୀର୍ଯନ୍ତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ କ୍ରୀଡନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ଯେତ ପାପୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି

ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଜ୍ଞାନଂ ଯଥା ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍ ଧ୍ଯାନଂ ନିର୍ଵିଷଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଆଦୌ ସଵିଷଯଂ ତଥା

ଯେପରି ଜ୍ଞାନ, ସେପରି ଧ୍ୟାନ। ତେଣୁ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଧ୍ୟାନକୁ ନିର୍ବିଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଆରମ୍ଭରେ ସେ ବିଷୟସହିତ ହୁଏ।

ଷଟ୍ପ୍ରକାରଂ ସମଭ୍ଯସ୍ଯ ଚତୁଃଷଡ୍ଦଶଭିସ୍ ତଥା ତଥା ଦ୍ଵାଦଶଧା ଚୈଵ ପୁନଃ ଷୋଡଶଧା କ୍ରମାତ୍

ଅଠଟି ପ୍ରକାରରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଚାରିଟି, ଛଅଟି ଓ ଦଶଟି ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶଟି ଓ ପରେ ପରେ ଷୋଳଟି ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଧାଭ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ଶୁଦ୍ଧଜାଂବୂନଦାକାରଂ ଵିଧୂମାଙ୍ଗାରସନ୍ନିଭମ୍

ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଯୋଗୀ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାହାର ଆକୃତି ଶୁଧ୍ଧ ସୁନା ପିଗଳିଲା ପରି, ଧୂଆଁ ନଥିବା କୋଇଲା ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ପୀତଂ ରକ୍ତଂ ସିତଂ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ କୋଟିକୋଟିସମପ୍ରଭମ୍ ଅଥଵା ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ସେ ହଳଦିଆ, ଲାଲ, ସାଦା ଓ କୋଟି କୋଟି ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା କରି ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ସିତଂ ଵାସିତଂ ପୀତଂ ନ ସ୍ମରେଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ ଭଵେତ୍ ଅହିଂସକଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଅସ୍ତେଯୀ ସର୍ଵଯତ୍ନତଃ

ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ସାଦା, ସୁଗନ୍ଧିତ କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଅହିଂସକ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଚୋରି ରୁଚି ରହିଥାଏ।

ପରିଗ୍ରହଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ଶୌଚସମ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯନିରତଃ ସଦା

ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ପବିତ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ସଦା ଲିନ।

ମଦ୍ରକ୍ତଶ୍ଚାଭ୍ଯସେଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ଗୁରୁସଂପର୍କଜଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ନ ବୁଧ୍ଯତି ତଥା ଧ୍ଯାତା ସ୍ଥାପ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଗୁରୁଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଧ୍ୟାନ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ, ମନକୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନରେ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନୀ ଜାଗିପାରେ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନ ଚାଭିମନ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ନ ପଶ୍ଯତି ସମନ୍ତତଃ ନ ଘ୍ରାତି ନ ଶୃଣୋତ୍ଯେଵ ଲୀନଃ ସ୍ଵାତ୍ମନି ଯଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଯୋଗୀ ଗର୍ବିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଚାରିପାଖ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଘ୍ରାଣ କରେ ନାହିଁ, କିଛି ଶୁଣେ ନାହିଁ—ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲିନ ହୁଏ।

ନ ଚ ସ୍ପର୍ଶଂ ଵିଜାନାତି ସ ଵୈ ସମରସଃ ସ୍ମୃତଃ ପାର୍ଥିଵେ ପଟଲେ ବ୍ରହ୍ମା ଵାରିତତ୍ତ୍ଵେ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ; ସେ ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୃଥିବୀ ତଳରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ହରି ନିଜେ।

ଵାହ୍ନେଯେ କାଲରୁଦ୍ରାଖ୍ଯୋ ଵାଯୁତତ୍ତ୍ଵେ ମହେଶ୍ଵରଃ ସୁଷିରେ ସ ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାତ୍ କ୍ରମାଦେଵଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍

ଅଗ୍ନି ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ କାଳରୁଦ୍ର, ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସେ ମହେଶ୍ୱର, ଶୂନ୍ୟରେ ସେ ସିଧାସଳଖ ଶିବ—ଏଭଳି କ୍ରମରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷିତୌ ଶର୍ଵଃ ସ୍ମୃତୋ ଦେଵୋ ହ୍ଯ୍ ଅପାଂ ଭଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ରୁଦ୍ର ଏଵ ତଥା ଵହ୍ନୌ ଉଗ୍ରୋ ଵାଯୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ପୃଥିବୀରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଶର୍ବ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ଜଳରେ ଭବ, ଅଗ୍ନିରେ ରୁଦ୍ର, ବାୟୁରେ ଉଗ୍ର ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଭୀମଃ ସୁଷିରନାକେ ଽସୌ ଭାସ୍କରେ ମଣ୍ଡଲେ ସ୍ଥିତଃ ଈଶାନଃ ସୋମବିମ୍ବେ ଚ ମହାଦେଵ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ସେ ଭୀମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ; ଚନ୍ଦ୍ର ମଣ୍ଡଳରେ ସେ ଇଶାନ, ମହାଦେବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ପୁଂସାଂ ପଶୁପତିର୍ଦେଵଶ୍ ଚାଷ୍ଟଧାହଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ କାଠିନ୍ଯଂ ଯତ୍ତନୌ ସର୍ଵଂ ପାର୍ଥିଵଂ ପରିଗୀଯତେ

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପଶୁପତି ଦେବତା ଅଠଟି ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଦେହରେ ଯେଉଁଠି କଠିନତା ଅଛି, ସେଠି ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।

ଆପ୍ଯଂ ଦ୍ରଵମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵର୍ଣାଖ୍ଯୋ ଵହ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ ଯତ୍ସଂଚରତି ତଦ୍ଵାଯୁଃ ସୁଷିରଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଯାହା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅଟେ, ସେ ଜଳ ତତ୍ତ୍ୱ; ଯାହାର ରଙ୍ଗ ଅଛି, ସେ ଅଗ୍ନି; ଯାହା ଚଳିଥାଏ, ସେ ବାୟୁ; ଯାହା ଖାଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସେ ଆକାଶ।

ତଦାକାଶଂ ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଶବ୍ଦଜଂ ଵ୍ଯୋମସଂଭଵମ୍ ତଥୈଵ ଵିପ୍ରା ଵିଜ୍ଞାନଂ ସ୍ପର୍ଶାଖ୍ଯଂ ଵାଯୁସଂଭଵମ୍

ସେଇ ଆକାଶ ଓ ଜ୍ଞାନ, ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଛି। ଏଭଳି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସ୍ପର୍ଶ ନାମକ ଜ୍ଞାନ ବାୟୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।