ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚୈଵ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଘ୍ରାତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ରସିତଵ୍ଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସ୍ପର୍ଶିତଵ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ

ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଏହି କ୍ରମରେ ରସ ଚାଖିବା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା।

ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ଚୈଵ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମ୍ ଅହଂକର୍ତଵ୍ଯମେଵ ଚ ତଥା ଚେତଯିତଵ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ଚିନ୍ତା କରିବା, ବୁଝିବା, ମୁଁ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିବା, ଏହିପରି ଚେତନା କରିବା, କଥା କହିବା—ହେ ମୁନିମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଆଦାତଵ୍ଯଂ ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିସର୍ଗାଯିତମେଵ ଚ ଆନନ୍ଦିତଵ୍ଯମିତ୍ଯେତେ ହ୍ଯ୍ ଅଧିଭୂତମନୁକ୍ରମାତ୍

ନେଇବା, ଯିବା, ଛାଡିଦେବା, ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଅଧିଭୌତିକ ଭାବରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଛି।

ଆଦିତ୍ଯୋ ଽପି ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵୀ ଵରୁଣସ୍ ତଥା ଵାଯୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏଵ ଚ

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ପୃଥିବୀ, ଭଳି ଭଳି ଭାବେ ବରୁଣ, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ।

ଅଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରସ୍ ତଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମିତ୍ରୋ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଆଧିଦୈଵିକମେଵଂ ହି ଚତୁର୍ଦଶଵିଧଂ କ୍ରମାତ୍

ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ମିତ୍ର ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତି—ଏହିପରି କ୍ରମକ୍ରମେ ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର ଅଧିଦୈବିକ କୁହାଯାଏ।

ରାଜ୍ଞୀ ସୁଦର୍ଶନା ଚୈଵ ଜିତା ସୌମ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍ ମୋଘା ରୁଦ୍ରାମୃତା ସତ୍ଯା ମଧ୍ଯମା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ରାଜ୍ଞୀ ସୁଦର୍ଶନା, ଜିତା, ସୌମ୍ୟା, ଏହି କ୍ରମରେ ମୋଘା, ରୁଦ୍ରାମୃତା, ସତ୍ୟା ଓ ମଧ୍ୟମା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନାଡୀ ରାଶିଶୁକା ଚୈଵ ଅସୁରା ଚୈଵ କୃତ୍ତିକା ଭାସ୍ଵତୀ ନାଡଯଶ୍ଚୈତାଶ୍ ଚତୁର୍ଦଶନିବନ୍ଧନାଃ

ନାଡି, ରାଶି, ଶୁକା, ଏହିପରି ଅସୁରା, କୃତ୍ତିକା, ଭାସ୍ୱତୀ—ଏହି ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର ନାଡି ବନ୍ଧାଯାଇଛି।

ଵାଯଵୋ ନାଡିମଧ୍ଯସ୍ଥା ଵାହକାଶ୍ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ ପ୍ରାଣୋ ଵ୍ଯାନସ୍ତ୍ଵପାନଶ୍ ଚ ଉଦାନଶ୍ ଚ ସମାନକଃ

ନାଡି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବାୟୁ ଓ ବାହକ ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର; ପ୍ରାଣ, ବ୍ୟାନ, ଅପାନ, ଉଦାନ ଓ ସମାନ।

ଵୈରମ୍ଭଶ୍ ଚ ତଥା ମୁଖ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ଯାମଃ ପ୍ରଭଞ୍ଜନଃ କୂର୍ମକଶ୍ ଚ ତଥା ଶ୍ଯେନଃ ଶ୍ଵେତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ ତଥାନିଲଃ

ବୈରମ୍ଭ, ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ପ୍ରଭଞ୍ଜନ, କୂର୍ମକ, ଶ୍ୟେନ, ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନିଳ।

ନାଗ ଇତ୍ଯେଵ କଥିତା ଵାଯଵଶ୍ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁଃଷ୍ଵଥ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯେ ତଥାଦିତ୍ଯେ ଚ ସୁଵ୍ରତାଃ

ଏହି ନାଗମାନେ, ଚଉଦ ଟି ବାୟୁ, ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଯାହାକୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଅଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ—

ନାଡ୍ଯାଂ ପ୍ରାଣେ ଚ ଵିଜ୍ଞାନେ ତ୍ଵ୍ ଆନନ୍ଦେ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ହୃଦ୍ଯାକାଶେ ଯ ଏତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ପରଃ

ନାଡୀ, ପ୍ରାଣ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ, ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ, ହୃଦୟ ମଧ୍ୟର ଆକାଶରେ—ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି।

ଆତ୍ମା ଏକଶ୍ ଚ ଚରତି ତମୁପାସୀତ ମାଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ଅଜରଂ ତମନନ୍ତଂ ଚ ଅଶୋକମମୃତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍

ଏକମାତ୍ର ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରେ; ମୋତେ, ଏହି ଅଜର, ଅନନ୍ତ, ଦୁଃଖରହିତ, ଅମୃତ ଏବଂ ଅଚଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

ଚତୁର୍ଦଶଵିଧେଷ୍ଵେଵ ସଂଚରତ୍ଯେକ ଏଵ ସଃ ଲୀଯନ୍ତେ ତାନି ତତ୍ରୈଵ ଯଦନ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏହି ଚଉଦ ପ୍ରକାର ରୂପ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକା ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୟ ହୁଏ, କାରଣ ଏଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଏକ ଏଵ ହି ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵେଶସ୍ତ୍ଵେକ ଏଵ ସଃ ଏଷ ସର୍ଵାଧିପୋ ଦେଵସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ

ସେ ଏକା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାୟକ; ସେ ଏକା ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାସକ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଦେବତା, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ।

ଉପାସ୍ଯମାନଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯଃ ସନାତନଃ ଉପାସ୍ଯତି ନ ଚୈଵେହ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଚିରକାଳର ସମସ୍ତ ସୁଖର ଉତ୍ସ; କିନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ସୁଖ ପାଇନଥାନ୍ତି।

ଉପାସ୍ଯମାନୋ ଵେଦୈଶ୍ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି ନ ଵୈଷ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଯାସ୍ଯତି ପ୍ରଭୁଃ

ବେଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅସ୍ଯୈଵାନ୍ନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନ ସୋ ଽନ୍ନଂ ଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନା ରକ୍ଷିତଂ ଚାଦ୍ଯାଦ୍ ଅନ୍ନଭୂତଂ ନ କୁତ୍ରଚିତ୍

ଏହି ସମସ୍ତ ତାଙ୍କର ଅନ୍ନ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ କେବେ ଅନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ଯାହା, ତାହା ଖାଇଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରାଣିନାମନ୍ନଂ ପ୍ରାଣିନାଂ ଗ୍ରନ୍ଥିରସ୍ମ୍ଯହମ୍ ପ୍ରଶାସ୍ତା ନଯନଶ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚାତ୍ମା ସ ଵିଭାଗଶଃ

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଅନ୍ନ, ମୁଁ ଜୀବମାନଙ୍କ ବନ୍ଧନ, ଶାସକ ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱଦାନ୍ତା, ପାଞ୍ଚ ଆତ୍ମା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ।

ଅନ୍ନମଯୋ ଽସୌ ଭୂତାତ୍ମା ଚାଦ୍ଯତେ ହ୍ଯନ୍ନମୁଚ୍ଯତେ ପ୍ରାଣମଯଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମା ସଂକଲ୍ପାତ୍ମା ମନୋମଯଃ

ଏହି ଭୂତାତ୍ମା ଅନ୍ନରୁ ଗଠିତ, ତେଣୁ ଅନ୍ନଭୋକ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରାଣମୟ ଆତ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମୟ ଆତ୍ମା, ସଙ୍କଳ୍ପମୟ ଆତ୍ମା ଏବଂ ମନୋମୟ ଆତ୍ମା।

କାଲାତ୍ମା ସୋମ ଏଵେହ ଵିଜ୍ଞାନମଯ ଉଚ୍ଯତେ ସଦାନନ୍ଦମଯୋ ଭୂତ୍ଵା ମହେଶଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଏଠି ସୋମ ହେଉଛି କାଳର ଆତ୍ମା, ଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ ହୋଇ, ସେ ମହେଶ୍ୱର, ପରମେଶ୍ୱର।

ସୋ ଽହମ୍ ଏଵଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ମଯ୍ଯେଵ ସକଲଂ ସ୍ଥିତମ୍ ପରତନ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରେ ଽପି ତଦଭାଵାଦ୍ଵିଚାରତଃ

ମୁଁ ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍; ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହା ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ଭାବିଲେ ବୁଝିପାରିବ।

ଏକତ୍ଵମପି ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଦ୍ଵୈତଂ ତତ୍ର କୁତସ୍ତ୍ଵହୋ ଏଵଂ ନାସ୍ତ୍ଯଥ ମର୍ତ୍ଯଂ ଚ କୁତୋ ଽମୃତମଜୋଦ୍ଭଵଃ

ଏଠି ଏକତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ତେବେ ଦ୍ୱିତୀୟତା କେଉଁଠୁ ଆସିବ? ଏଭଳି, ମରଣ ନାହିଁ, ତେବେ ଅମୃତତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅଜନ୍ମ ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠୁ ହେବ?

ନାନ୍ତଃପ୍ରଜ୍ଞୋ ବହିଃପ୍ରଜ୍ଞୋ ନ ଚୋଭଯଗତସ୍ ତଥା ନ ପ୍ରଜ୍ଞାନଘନସ୍ତ୍ଵେଵଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଜ୍ଞାନପୂର୍ଵକଃ

ସେ ନ ଭିତରେ ଜ୍ଞାନୀ, ନ ବାହାରେ ଜ୍ଞାନୀ, ନ ଉଭୟ ଦିଗରେ ଜ୍ଞାନୀ; ସେ ଜ୍ଞାନର ଦଳ ନୁହଁନ୍ତି, ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଜ୍ଞାନୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ପୂର୍ବକ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।

ଵିଦିତଂ ନାସ୍ତି ଵେଦ୍ଯଂ ଚ ନିର୍ଵାଣଂ ପରମାର୍ଥତଃ ନିର୍ଵାଣଂ ଚୈଵ କୈଵଲ୍ଯଂ ନିଃଶ୍ରେଯସମନାମଯମ୍

ଏଠି କିଛି ଜଣା ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଜଣିବାକୁ ଅଛି ନାହିଁ; ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ। ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି ଏକାକୀତ୍ୱ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ, ଦୁଃଖରହିତ।

ଅମୃତଂ ଚାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମାତ୍ମା ପରାପରମ୍ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନିରାଭାସଂ ଜ୍ଞାନଂ ପର୍ଯାଯଵାଚକମ୍

ଅମୃତ, ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ସାଧାରଣ ଦୁହିଁ, ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଆଭାସ ନାହିଁ, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନେକ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ପ୍ରସନ୍ନଂ ଚ ଯଦେକାଗ୍ରଂ ତଦା ଜ୍ଞାନମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ଅଜ୍ଞାନମିତରତ୍ସର୍ଵଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର, ତାକୁ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଜ୍ଞାନ—ଏଠି ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଇତ୍ଥଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଗୁରୁସଂପର୍କଜଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ ରାଗଦ୍ଵେଷାନୃତକ୍ରୋଧଂ କାମତୃଷ୍ଣାଦିଭିଃ ସଦା

ଏଭଳି ଯେଉଁ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଗୁରୁଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସଦା ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ମିଥ୍ୟା, କ୍ରୋଧ, କାମନା ଓ ତୃଷ୍ଣାରୁ ମୁକ୍ତ।

ଅପରାମୃଷ୍ଟମଦ୍ଯୈଵ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମୁକ୍ତିଦଂ ତ୍ଵିଦମ୍ ଅଜ୍ଞାନମଲପୂର୍ଵତ୍ଵାତ୍ ପୁରୁଷୋ ମଲିନଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ଜିନିଷଟି ମଦର ସ୍ପର୍ଶରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ଆଜି ବୁଝିବା ଉଚିତ। ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମୂଳ ଅପବିତ୍ରତା, ଏହି କାରଣରୁ ମଣିଷକୁ ଅପବିତ୍ର ମନାଯାଏ।

ତତ୍କ୍ଷଯାଦ୍ଧି ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିର୍ ନାନ୍ଯଥା ଜନ୍ମକୋଟିଭିଃ ଜ୍ଞାନମେକଂ ଵିନା ନାସ୍ତି ପୁଣ୍ଯପାପପରିକ୍ଷଯଃ

ସେଇ ଅଜ୍ଞାନ ନାଶ ହେଲେ ମାତ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଅନ୍ୟଥା କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନ ବିନା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ।