ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅସ୍ପର୍ଶଂ ତଦରୂପଂ ଚ ରସଗନ୍ଧଵିଵର୍ଜିତମ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ଚାପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ଚ ତନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଭୁମ୍

ଏହାର ସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ, ଆକାର ନାହିଁ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ, ଆଧାରହୀନ, ଚିରନ୍ତନ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସ୍ୱାଧୀନ।

ମହାନ୍ତଂ ତଦ୍ ବୃହନ୍ତଂ ଚ ତଦଜଂ ଚିନ୍ମଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅପ୍ରାଣମମନସ୍କଂ ଚ ତଦସ୍ନିଗ୍ଧମଲୋହିତମ୍

ଏହା ମହାନ, ବିସ୍ତୃତ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଚେତନାମୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ; ପ୍ରାଣ ନାହିଁ, ମନ ନାହିଁ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ରକ୍ତିମତା ନାହିଁ।

ଅପ୍ରମେଯଂ ତଦସ୍ଥୂଲମ୍ ଅଦୀର୍ଘଂ ତଦନୁଲ୍ବଣମ୍ ଅହ୍ରସ୍ଵଂ ତଦପାରଂ ଚ ତଦାନନ୍ଦଂ ତଦଚ୍ଯୁତମ୍

ଏହା ଅପରିମାପ୍ୟ, ସ୍ଥୂଳ ନୁହେଁ, ଦୀର୍ଘ ନୁହେଁ, ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ, ଛୋଟ ନୁହେଁ, ସୀମା ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଅଚଳ।

ଅନପାଵୃତମଦ୍ଵୈତଂ ତଦନନ୍ତମଗୋଚରମ୍ ଅସଂଵୃତଂ ତଦାତ୍ମୈକଂ ପରା ଵିଦ୍ଯା ନ ଚାନ୍ଯଥା

ଏହା ଅବରୋଧହୀନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ, ଅଵୃତ, ଏକତ୍ୱମୟ, ଏହି ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

ପରାପରେତି କଥିତେ ନୈଵେହ ପରମାର୍ଥତଃ ଅହମେଵ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ମଯ୍ଯେଵ ସକଲଂ ଜଗତ୍

ଉଚ୍ଚ ଓ ତଳ ବୋଲି କହାଯିଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ମତ୍ତ ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ତିଷ୍ଠନ୍ ମଯି ମଯ୍ଯେଵ ଲୀଯତେ ମତ୍ତୋ ନାନ୍ଯଦିତୀକ୍ଷେତ ମନୋଵାକ୍ପାଣିଭିସ୍ ତଥା

ମୋଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ଏବଂ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଏ। ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ମନ, କଥା ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ।

ସର୍ଵମାତ୍ମନି ସଂପଶ୍ଯେତ୍ ସଚ୍ଚାସଚ୍ଚ ସମାହିତଃ ସର୍ଵଂ ହ୍ଯାତ୍ମନି ସଂପଶ୍ଯନ୍ ନ ବାହ୍ଯେ କୁରୁତେ ମନଃ

ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖ, ଏକାଗ୍ର ମନେ। ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖିଲେ, ବାହାରକୁ ମନ ଯାଏ ନାହିଁ।

ଅଧୋଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିତସ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ନାଭ୍ଯାମୁପରିତିଷ୍ଠତି ହୃଦଯଂ ତଦ୍ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାଯତନଂ ମହତ୍

ନାଭିଠାରୁ ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ ଉପରେ, ତଳ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ହୃଦୟକୁ ବିଶ୍ୱର ମହାନ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ହୃଦଯସ୍ଯାସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୁଣ୍ଡରୀକମଵସ୍ଥିତମ୍ ଧର୍ମକନ୍ଦସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଜ୍ଞାନନାଲଂ ସୁଶୋଭନମ୍

ଏହି ହୃଦୟର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଧର୍ମର ମୂଳରୁ ଉଦ୍ଭବ, ଜ୍ଞାନର ଡଣ୍ଡା ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅଛି।

ଐଶ୍ଵର୍ଯାଷ୍ଟଦଲଂ ଶ୍ଵେତଂ ପରଂ ଵୈରାଗ୍ଯକର୍ଣିକମ୍ ଛିଦ୍ରାଣି ଚ ଦିଶୋ ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଣାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ

ଏହାର ଏଠି ଆଠଟି ଧଳା ପତ୍ର ଅଛି, ଏହା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଗ୍ୟର କର୍ଣ୍ଣିକା। ଏହାର ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦିଗ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

ପ୍ରାଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁକ୍ତଃ ପଶ୍ଯତେ ବହୁଧା କ୍ରମାତ୍ ଦଶପ୍ରାଣଵହା ନାଡ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ପ୍ରାଣବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ଏକତା ହୋଇ, ଜଣେ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ କ୍ରମଶଃ ଦଶଟି ପ୍ରାଣବାହି ନାଡ଼ୀକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଖିପାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

ଦ୍ଵିସପ୍ତତିସହସ୍ରାଣି ନାଡ୍ଯଃ ସମ୍ପରିକୀର୍ତିତାଃ ନେତ୍ରସ୍ଥଂ ଜାଗ୍ରତଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ କଣ୍ଠେ ସ୍ଵପ୍ନଂ ସମାଦିଶେତ୍

ବହେତରି ହଜାର ଦୁଇ ହଜାର ନାଡି ଥିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ଆଖିରେ ବସିଥାଏ ବୋଲି ଜାଣିବା, ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା କଣ୍ଠରେ ବସିଥାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।

ସୁଷୁପ୍ତଂ ହୃଦଯସ୍ଥଂ ତୁ ତୁରୀଯଂ ମୂର୍ଧନି ସ୍ଥିତମ୍ ଜାଗ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେ ଚୈଵ ଯଥାକ୍ରମାତ୍

ସୁସୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା ହୃଦୟରେ ରହିଥାଏ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ମୁଣ୍ଡରେ ବସିଥାଏ; ଜାଗ୍ରତରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି।

ଈଶ୍ଵରସ୍ତୁ ସୁଷୁପ୍ତେ ତୁ ତୁରୀଯେ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅଥାନ୍ଯେ ଽପି ସମସ୍ତକରଣୈଃ ପୁମାନ୍

ସୁସୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ମହେଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହନ୍ତି।

ଵର୍ତମାନସ୍ତଦା ତସ୍ଯ ଜାଗ୍ରଦିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ ଅହଙ୍କାରଂ ଚିତ୍ତଂ ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍

ଏହି ଚାରିଟି ଭିତରେ ଯେଉଁବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଥାଏ, ତାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ଚିତ୍ତ—ଏହି ଚାରିଟି।

ଯଦା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵେତୈଃ ସ୍ଵପ୍ନ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ କରଣାନି ଵିଲୀନାନି ଯଦା ସ୍ଵାତ୍ମନି ସୁଵ୍ରତାଃ

ଏହି ଚାରିଟି ଭିତରେ ଯେଉଁବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ରହିଥାଏ, ସେଉଁବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତ, ସେଉଁବେଳେ—

ସୁଷୁପ୍ତଃ କରଣୈର୍ଭିନ୍ନସ୍ ତୁରୀଯଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ ପରସ୍ତୁରୀଯାତୀତୋ ଽସୌ ଶିଵଃ ପରମକାରଣମ୍

ଏହା ସୁସୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଅଲଗା; ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଏହିପରି କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ଠାରୁ ଉପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତିଶ୍ ଚ ତୁରୀଯଂ ଚାଧିଭୌତିକମ୍ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ ଚାଧିଦୈଵିକମୁଚ୍ଯତେ

ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ସୁସୁପ୍ତି ଓ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା—ଏହାକୁ ଅଧିଭୌତିକ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଅଧିଦୈବିକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ତତ୍ସର୍ଵମହମ୍ ଏଵେତି ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଜାନତା ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତଥା କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା—'ମୁଁ ଏହି'—ବୋଲି ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଏହାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

ମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ ଅହଙ୍କାରଶ୍ ଚିତ୍ତଂ ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଂ ପୃଥଗେଵେଦଂ ଚତୁର୍ଦଶଵିଧଂ ସ୍ମୃତମ୍

ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ଚିତ୍ତ—ଏହି ଚାରିଟି ଆଲଗା ଭାବେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଚାରିଟି ସହିତ ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର ଭାବରେ ମନେ ରଖାଯାଏ।

ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ଚୈଵ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଘ୍ରାତଵ୍ଯଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ରସିତଵ୍ଯଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସ୍ପର୍ଶିତଵ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ

ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଏହି କ୍ରମରେ ରସ ଚାଖିବା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା।

ମନ୍ତଵ୍ଯଂ ଚୈଵ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯମ୍ ଅହଂକର୍ତଵ୍ଯମେଵ ଚ ତଥା ଚେତଯିତଵ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ଚିନ୍ତା କରିବା, ବୁଝିବା, ମୁଁ ବୋଲି ଅନୁଭବ କରିବା, ଏହିପରି ଚେତନା କରିବା, କଥା କହିବା—ହେ ମୁନିମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଆଦାତଵ୍ଯଂ ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵିସର୍ଗାଯିତମେଵ ଚ ଆନନ୍ଦିତଵ୍ଯମିତ୍ଯେତେ ହ୍ଯ୍ ଅଧିଭୂତମନୁକ୍ରମାତ୍

ନେଇବା, ଯିବା, ଛାଡିଦେବା, ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବା—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଅଧିଭୌତିକ ଭାବରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଛି।

ଆଦିତ୍ଯୋ ଽପି ଦିଶଶ୍ଚୈଵ ପୃଥିଵୀ ଵରୁଣସ୍ ତଥା ଵାଯୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଃ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏଵ ଚ

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ପୃଥିବୀ, ଭଳି ଭଳି ଭାବେ ବରୁଣ, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ।

ଅଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରସ୍ ତଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ ମିତ୍ରୋ ଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ଆଧିଦୈଵିକମେଵଂ ହି ଚତୁର୍ଦଶଵିଧଂ କ୍ରମାତ୍

ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ମିତ୍ର ଦେବତା, ପ୍ରଜାପତି—ଏହିପରି କ୍ରମକ୍ରମେ ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର ଅଧିଦୈବିକ କୁହାଯାଏ।

ରାଜ୍ଞୀ ସୁଦର୍ଶନା ଚୈଵ ଜିତା ସୌମ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମମ୍ ମୋଘା ରୁଦ୍ରାମୃତା ସତ୍ଯା ମଧ୍ଯମା ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ରାଜ୍ଞୀ ସୁଦର୍ଶନା, ଜିତା, ସୌମ୍ୟା, ଏହି କ୍ରମରେ ମୋଘା, ରୁଦ୍ରାମୃତା, ସତ୍ୟା ଓ ମଧ୍ୟମା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନାଡୀ ରାଶିଶୁକା ଚୈଵ ଅସୁରା ଚୈଵ କୃତ୍ତିକା ଭାସ୍ଵତୀ ନାଡଯଶ୍ଚୈତାଶ୍ ଚତୁର୍ଦଶନିବନ୍ଧନାଃ

ନାଡି, ରାଶି, ଶୁକା, ଏହିପରି ଅସୁରା, କୃତ୍ତିକା, ଭାସ୍ୱତୀ—ଏହି ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର ନାଡି ବନ୍ଧାଯାଇଛି।

ଵାଯଵୋ ନାଡିମଧ୍ଯସ୍ଥା ଵାହକାଶ୍ ଚ ଚତୁର୍ଦଶ ପ୍ରାଣୋ ଵ୍ଯାନସ୍ତ୍ଵପାନଶ୍ ଚ ଉଦାନଶ୍ ଚ ସମାନକଃ

ନାଡି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ବାୟୁ ଓ ବାହକ ଚୌଦ୍ଦ ପ୍ରକାର; ପ୍ରାଣ, ବ୍ୟାନ, ଅପାନ, ଉଦାନ ଓ ସମାନ।

ଵୈରମ୍ଭଶ୍ ଚ ତଥା ମୁଖ୍ଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ଯାମଃ ପ୍ରଭଞ୍ଜନଃ କୂର୍ମକଶ୍ ଚ ତଥା ଶ୍ଯେନଃ ଶ୍ଵେତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ ତଥାନିଲଃ

ବୈରମ୍ଭ, ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ପ୍ରଭଞ୍ଜନ, କୂର୍ମକ, ଶ୍ୟେନ, ଶ୍ୱେତ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନିଳ।