ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ଦୈତ୍ଯାନାମ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵିଜିଗୀଷଯା ଦୁଃଖମେଵ ନୃପାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଦୁଃଖ ଅଛି; ରାଜା, ରାକ୍ଷସ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ଶ୍ରମାର୍ଥମାଶ୍ରମଶ୍ଚାପି ଵର୍ଣାନାଂ ପରମାର୍ଥତଃ ଆଶ୍ରମୈର୍ନ ଚ ଦେଵୈଶ୍ ଚ ଯଜ୍ଞୈଃ ସାଂଖ୍ଯୈର୍ଵ୍ରତୈସ୍ ତଥା

ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ପାଇଁ ଚାରି ଆଶ୍ରମ କେବଳ ପ୍ରୟାସ ପାଇଁ ଅଛି; ଆଶ୍ରମ, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ ।

ଉଗ୍ରୈସ୍ତପୋଭିର୍ ଵିଵିଧୈର୍ ଦାନୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି ନ ଲଭନ୍ତେ ତଥାତ୍ମାନଂ ଲଭନ୍ତେ ଜ୍ଞାନିନଃ ସ୍ଵଯମ୍

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କଠିନ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ଯାଏନାହିଁ; କେବଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜେ ଏହାକୁ ପାଆନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଚରେତ୍ପାଶୁପତଵ୍ରତମ୍ ଭସ୍ମଶାଯୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ରତେ ପାଶୁପତେ ବୁଧଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ପାଶୁପତ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ଭସ୍ମ ଉପରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚାର୍ଥଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନଃ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵେ ସମାହିତଃ କୈଵଲ୍ଯକରଣଂ ଯୋଗଵିଧିକର୍ମଚ୍ଛିଦଂ ବୁଧଃ

ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ଥିବା, ଶିବତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯୋଗ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା କର୍ମର ବନ୍ଧନ କାଟି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ପଞ୍ଚାର୍ଥଯୋଗସମ୍ପନ୍ନୋ ଦୁଃଖାନ୍ତଂ ଵ୍ରଜତେ ସୁଧୀଃ ପରଯା ଵିଦ୍ଯଯା ଵେଦ୍ଯଂ ଵିଦନ୍ତ୍ଯପରଯା ନ ହି

ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏକତା ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ଦୁଃଖର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯିବ, ସେହି ତଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵେ ଵିଦ୍ଯେ ଵେଦିତଵ୍ଯେ ହି ପରା ଚୈଵାପରା ତଥା ଅପରା ତତ୍ର ଋଗ୍ଵେଦୋ ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ—ଏକ ଉଚ୍ଚ, ଅନ୍ୟଟି ତଳ। ଏଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତଳ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଯଜୁର୍ବେଦ।

ସାମଵେଦସ୍ତଥାଥର୍ଵୋ ଵେଦଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ଶିକ୍ଷା କଲ୍ପୋ ଵ୍ଯାକରଣଂ ନିରୁକ୍ତଂ ଛନ୍ଦ ଏଵ ଚ

ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବେଦ, ଶିକ୍ଷା, କଳ୍ପ, ବ୍ୟାକରଣ, ନିରୁକ୍ତ, ଛନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ତଳ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଚାପରା ଵିଦ୍ଯା ପରାକ୍ଷରମିତି ସ୍ଥିତମ୍ ତଦଦୃଶ୍ଯଂ ତଦଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଅଗୋତ୍ରଂ ତଦଵର୍ଣକମ୍

ଏହିପରି ଜ୍ୟୋତିଷ ମଧ୍ୟ ତଳ ଜ୍ଞାନ। ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏହା ଦେଖିହେବାକୁ, ଧରିବାକୁ, ବଂଶ ବା ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।

ତଦଚକ୍ଷୁସ୍ତଦଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତଦପାଣି ଅପାଦକମ୍ ତଦଜାତମଭୂତଂ ଚ ତଦଶବ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଏହାର ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, କାନ ନାହିଁ, ହାତ ଓ ପାଉଁ ନାହିଁ, ଏହା ଅଜନ୍ମା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଅସ୍ପର୍ଶଂ ତଦରୂପଂ ଚ ରସଗନ୍ଧଵିଵର୍ଜିତମ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ଚାପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ଚ ତନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଭୁମ୍

ଏହାର ସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ, ଆକାର ନାହିଁ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ, ଆଧାରହୀନ, ଚିରନ୍ତନ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସ୍ୱାଧୀନ।

ମହାନ୍ତଂ ତଦ୍ ବୃହନ୍ତଂ ଚ ତଦଜଂ ଚିନ୍ମଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅପ୍ରାଣମମନସ୍କଂ ଚ ତଦସ୍ନିଗ୍ଧମଲୋହିତମ୍

ଏହା ମହାନ, ବିସ୍ତୃତ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଚେତନାମୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ; ପ୍ରାଣ ନାହିଁ, ମନ ନାହିଁ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ରକ୍ତିମତା ନାହିଁ।

ଅପ୍ରମେଯଂ ତଦସ୍ଥୂଲମ୍ ଅଦୀର୍ଘଂ ତଦନୁଲ୍ବଣମ୍ ଅହ୍ରସ୍ଵଂ ତଦପାରଂ ଚ ତଦାନନ୍ଦଂ ତଦଚ୍ଯୁତମ୍

ଏହା ଅପରିମାପ୍ୟ, ସ୍ଥୂଳ ନୁହେଁ, ଦୀର୍ଘ ନୁହେଁ, ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ, ଛୋଟ ନୁହେଁ, ସୀମା ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଅଚଳ।

ଅନପାଵୃତମଦ୍ଵୈତଂ ତଦନନ୍ତମଗୋଚରମ୍ ଅସଂଵୃତଂ ତଦାତ୍ମୈକଂ ପରା ଵିଦ୍ଯା ନ ଚାନ୍ଯଥା

ଏହା ଅବରୋଧହୀନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ, ଅଵୃତ, ଏକତ୍ୱମୟ, ଏହି ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

ପରାପରେତି କଥିତେ ନୈଵେହ ପରମାର୍ଥତଃ ଅହମେଵ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ମଯ୍ଯେଵ ସକଲଂ ଜଗତ୍

ଉଚ୍ଚ ଓ ତଳ ବୋଲି କହାଯିଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ମତ୍ତ ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ତିଷ୍ଠନ୍ ମଯି ମଯ୍ଯେଵ ଲୀଯତେ ମତ୍ତୋ ନାନ୍ଯଦିତୀକ୍ଷେତ ମନୋଵାକ୍ପାଣିଭିସ୍ ତଥା

ମୋଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ଏବଂ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଏ। ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ମନ, କଥା ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ।

ସର୍ଵମାତ୍ମନି ସଂପଶ୍ଯେତ୍ ସଚ୍ଚାସଚ୍ଚ ସମାହିତଃ ସର୍ଵଂ ହ୍ଯାତ୍ମନି ସଂପଶ୍ଯନ୍ ନ ବାହ୍ଯେ କୁରୁତେ ମନଃ

ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖ, ଏକାଗ୍ର ମନେ। ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖିଲେ, ବାହାରକୁ ମନ ଯାଏ ନାହିଁ।

ଅଧୋଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିତସ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ନାଭ୍ଯାମୁପରିତିଷ୍ଠତି ହୃଦଯଂ ତଦ୍ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାଯତନଂ ମହତ୍

ନାଭିଠାରୁ ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ ଉପରେ, ତଳ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ହୃଦୟକୁ ବିଶ୍ୱର ମହାନ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ହୃଦଯସ୍ଯାସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୁଣ୍ଡରୀକମଵସ୍ଥିତମ୍ ଧର୍ମକନ୍ଦସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଜ୍ଞାନନାଲଂ ସୁଶୋଭନମ୍

ଏହି ହୃଦୟର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଧର୍ମର ମୂଳରୁ ଉଦ୍ଭବ, ଜ୍ଞାନର ଡଣ୍ଡା ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅଛି।

ଐଶ୍ଵର୍ଯାଷ୍ଟଦଲଂ ଶ୍ଵେତଂ ପରଂ ଵୈରାଗ୍ଯକର୍ଣିକମ୍ ଛିଦ୍ରାଣି ଚ ଦିଶୋ ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଣାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ

ଏହାର ଏଠି ଆଠଟି ଧଳା ପତ୍ର ଅଛି, ଏହା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଗ୍ୟର କର୍ଣ୍ଣିକା। ଏହାର ଛିଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦିଗ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ।

ପ୍ରାଣାଦ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁକ୍ତଃ ପଶ୍ଯତେ ବହୁଧା କ୍ରମାତ୍ ଦଶପ୍ରାଣଵହା ନାଡ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ପ୍ରାଣବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ଏକତା ହୋଇ, ଜଣେ ଅନେକ ପ୍ରକାରେ କ୍ରମଶଃ ଦଶଟି ପ୍ରାଣବାହି ନାଡ଼ୀକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେଖିପାରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

ଦ୍ଵିସପ୍ତତିସହସ୍ରାଣି ନାଡ୍ଯଃ ସମ୍ପରିକୀର୍ତିତାଃ ନେତ୍ରସ୍ଥଂ ଜାଗ୍ରତଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ କଣ୍ଠେ ସ୍ଵପ୍ନଂ ସମାଦିଶେତ୍

ବହେତରି ହଜାର ଦୁଇ ହଜାର ନାଡି ଥିବାକୁ କହାଯାଇଛି; ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ଆଖିରେ ବସିଥାଏ ବୋଲି ଜାଣିବା, ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା କଣ୍ଠରେ ବସିଥାଏ ବୋଲି କହାଯାଏ।

ସୁଷୁପ୍ତଂ ହୃଦଯସ୍ଥଂ ତୁ ତୁରୀଯଂ ମୂର୍ଧନି ସ୍ଥିତମ୍ ଜାଗ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ସ୍ଵପ୍ନେ ଚୈଵ ଯଥାକ୍ରମାତ୍

ସୁସୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା ହୃଦୟରେ ରହିଥାଏ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ମୁଣ୍ଡରେ ବସିଥାଏ; ଜାଗ୍ରତରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି କ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି।

ଈଶ୍ଵରସ୍ତୁ ସୁଷୁପ୍ତେ ତୁ ତୁରୀଯେ ଚ ମହେଶ୍ଵରଃ ଵଦନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅଥାନ୍ଯେ ଽପି ସମସ୍ତକରଣୈଃ ପୁମାନ୍

ସୁସୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ଈଶ୍ୱର ଅଛନ୍ତି, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ମହେଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କହନ୍ତି।

ଵର୍ତମାନସ୍ତଦା ତସ୍ଯ ଜାଗ୍ରଦିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ ଅହଙ୍କାରଂ ଚିତ୍ତଂ ଚେତି ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍

ଏହି ଚାରିଟି ଭିତରେ ଯେଉଁବେଳେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବସିଥାଏ, ତାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ଚିତ୍ତ—ଏହି ଚାରିଟି।

ଯଦା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵେତୈଃ ସ୍ଵପ୍ନ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ କରଣାନି ଵିଲୀନାନି ଯଦା ସ୍ଵାତ୍ମନି ସୁଵ୍ରତାଃ

ଏହି ଚାରିଟି ଭିତରେ ଯେଉଁବେଳେ ବ୍ୟକ୍ତି ରହିଥାଏ, ସେଉଁବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁବେଳେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତ, ସେଉଁବେଳେ—

ସୁଷୁପ୍ତଃ କରଣୈର୍ଭିନ୍ନସ୍ ତୁରୀଯଃ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ ପରସ୍ତୁରୀଯାତୀତୋ ଽସୌ ଶିଵଃ ପରମକାରଣମ୍

ଏହା ସୁସୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଅଲଗା; ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଏହିପରି କୁହାଯାଏ। ଚତୁର୍ଥ ଠାରୁ ଉପରେ ଯିଏ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତିଶ୍ ଚ ତୁରୀଯଂ ଚାଧିଭୌତିକମ୍ ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଶ୍ ଚାଧିଦୈଵିକମୁଚ୍ଯତେ

ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ, ସୁସୁପ୍ତି ଓ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା—ଏହାକୁ ଅଧିଭୌତିକ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହାକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଅଧିଦୈବିକ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ତତ୍ସର୍ଵମହମ୍ ଏଵେତି ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ଵିଜାନତା ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତଥା କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଏହି ସମସ୍ତ କଥା—'ମୁଁ ଏହି'—ବୋଲି ଯିଏ ଜାଣେ, ସେ ଏହାକୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ—ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।