ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନ ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯତୀତାନି ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନେ ଜ୍ଞାନମାନିନଃ କ୍ଷୁଦ୍ଵ୍ଯାଧେଃ ପରିହାରାର୍ଥଂ ନ ସୁଖାଯାନ୍ନମୁଚ୍ଯତେ

ଯେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଗତ ଦୁଃଖକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତିନାହିଁ; ଖାଦ୍ୟକୁ କେବେ ମଧୁରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏନାହିଁ, ଏହା କେବଳ ଭୁଖ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ।

ଯଥେତରେଷାଂ ରୋଗାଣାମ୍ ଔଷଧଂ ନ ସୁଖାଯ ତତ୍ ଶୀତୋଷ୍ଣଵାତଵର୍ଷାଦ୍ଯୈସ୍ ତତ୍ତତ୍କାଲେଷୁ ଦେହିନାମ୍

ଅନ୍ୟ ରୋଗ ପାଇଁ ଔଷଧ ଯେପରି ମଧୁରତା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହିପରି, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣ, ବାୟୁ, ବର୍ଷା ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନିଜ ନିଜ ସମୟରେ ଶରୀରଧାରୀମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ।

ଦୁଃଖମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ନ ଜାନନ୍ତି ହ୍ଯପଣ୍ଡିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଽପ୍ଯେଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ହ୍ଯ୍ ଅଵିଶୁଦ୍ଧକ୍ଷଯାଦିଭିଃ

ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖ; ଅପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ରୋଗୈର୍ ନାନାଵିଧୈର୍ ଗ୍ରସ୍ତା ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାଦିଭିଃ ଛିନ୍ନମୂଲତରୁର୍ଯଦ୍ଵଦ୍ ଅଵଶଃ ପତତି କ୍ଷିତୌ

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରୋଗ, ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ମୂଳ କଟା ଗଛ ଅବଶ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ।

ପୁଣ୍ଯଵୃକ୍ଷକ୍ଷଯାତ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଗାଂ ପତନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ ଦୁଃଖାଭିଲାଷନିଷ୍ଠାନାଂ ଦୁଃଖଭୋଗାଦିସଂପଦାମ୍

ଯେପରି ଉପକାରର ଗଛ ଶେଷ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଆଶା ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗକୁ ଧନ ଭାବିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।

ଅସ୍ମାତ୍ତୁ ପତତାଂ ଦୁଃଖଂ କଷ୍ଟଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ଦିଵୌକସାମ୍ ନରକେ ଦୁଃଖମେଵାତ୍ର ନରକାଣାଂ ନିଷେଵଣାତ୍

ଏଠାରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ; ନରକରେ ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, କାରଣ ନରକ ଅନୁଭବ କରିବା ।

ଵିହିତାକରଣାଚ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣିନାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ମ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ।

ଯଥା ମୃଗୋ ମୃତ୍ଯୁଭଯସ୍ଯ ଭୀତ ଉଚ୍ଛିନ୍ନଵାସୋ ନ ଲଭେତ ନିଦ୍ରାମ୍ ଏଵଂ ଯତିର୍ଧ୍ଯାନପରୋ ମହାତ୍ମା ସଂସାରଭୀତୋ ନ ଲଭେତ ନିଦ୍ରାମ୍

ଯେପରି ମୃଗ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ଓ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ହରାଇ ଶୁଅନ୍ତିନାହିଁ, ଏହିପରି ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ମହାତ୍ମା ଯତି ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଭୟରେ ଶୁଅନ୍ତିନାହିଁ ।

କୀଟପକ୍ଷିମୃଗାଣାଂ ଚ ପଶୂନାଂ ଗଜଵାଜିନାମ୍ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଏଵାସୁଖଂ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଯଜତଃ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍

କୀଟ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ଗାଈ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ, ଯିଏ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ମିଳେ ।

ଵୈମାନିକାନାମପ୍ଯେଵଂ ଦୁଃଖଂ କଲ୍ପାଧିକାରିଣାମ୍ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନାଂ ଚୈଵ ମନ୍ଵାଦୀନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତାଃ

ଏହିପରି, ଦେବମାନେ, କଳ୍ପର ଅଧିପତିମାନେ, ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସକ୍ତ ଥିବାମାନେ ଓ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି ।

ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ଦୈତ୍ଯାନାମ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵିଜିଗୀଷଯା ଦୁଃଖମେଵ ନୃପାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଦୁଃଖ ଅଛି; ରାଜା, ରାକ୍ଷସ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ଶ୍ରମାର୍ଥମାଶ୍ରମଶ୍ଚାପି ଵର୍ଣାନାଂ ପରମାର୍ଥତଃ ଆଶ୍ରମୈର୍ନ ଚ ଦେଵୈଶ୍ ଚ ଯଜ୍ଞୈଃ ସାଂଖ୍ଯୈର୍ଵ୍ରତୈସ୍ ତଥା

ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ପାଇଁ ଚାରି ଆଶ୍ରମ କେବଳ ପ୍ରୟାସ ପାଇଁ ଅଛି; ଆଶ୍ରମ, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ ।

ଉଗ୍ରୈସ୍ତପୋଭିର୍ ଵିଵିଧୈର୍ ଦାନୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି ନ ଲଭନ୍ତେ ତଥାତ୍ମାନଂ ଲଭନ୍ତେ ଜ୍ଞାନିନଃ ସ୍ଵଯମ୍

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କଠିନ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ଯାଏନାହିଁ; କେବଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜେ ଏହାକୁ ପାଆନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଚରେତ୍ପାଶୁପତଵ୍ରତମ୍ ଭସ୍ମଶାଯୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ରତେ ପାଶୁପତେ ବୁଧଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ପାଶୁପତ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ଭସ୍ମ ଉପରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚାର୍ଥଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନଃ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵେ ସମାହିତଃ କୈଵଲ୍ଯକରଣଂ ଯୋଗଵିଧିକର୍ମଚ୍ଛିଦଂ ବୁଧଃ

ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ଥିବା, ଶିବତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯୋଗ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା କର୍ମର ବନ୍ଧନ କାଟି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ପଞ୍ଚାର୍ଥଯୋଗସମ୍ପନ୍ନୋ ଦୁଃଖାନ୍ତଂ ଵ୍ରଜତେ ସୁଧୀଃ ପରଯା ଵିଦ୍ଯଯା ଵେଦ୍ଯଂ ଵିଦନ୍ତ୍ଯପରଯା ନ ହି

ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏକତା ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ଦୁଃଖର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯିବ, ସେହି ତଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵେ ଵିଦ୍ଯେ ଵେଦିତଵ୍ଯେ ହି ପରା ଚୈଵାପରା ତଥା ଅପରା ତତ୍ର ଋଗ୍ଵେଦୋ ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ—ଏକ ଉଚ୍ଚ, ଅନ୍ୟଟି ତଳ। ଏଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତଳ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଯଜୁର୍ବେଦ।

ସାମଵେଦସ୍ତଥାଥର୍ଵୋ ଵେଦଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ଶିକ୍ଷା କଲ୍ପୋ ଵ୍ଯାକରଣଂ ନିରୁକ୍ତଂ ଛନ୍ଦ ଏଵ ଚ

ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବେଦ, ଶିକ୍ଷା, କଳ୍ପ, ବ୍ୟାକରଣ, ନିରୁକ୍ତ, ଛନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ତଳ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଚାପରା ଵିଦ୍ଯା ପରାକ୍ଷରମିତି ସ୍ଥିତମ୍ ତଦଦୃଶ୍ଯଂ ତଦଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଅଗୋତ୍ରଂ ତଦଵର୍ଣକମ୍

ଏହିପରି ଜ୍ୟୋତିଷ ମଧ୍ୟ ତଳ ଜ୍ଞାନ। ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏହା ଦେଖିହେବାକୁ, ଧରିବାକୁ, ବଂଶ ବା ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।

ତଦଚକ୍ଷୁସ୍ତଦଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତଦପାଣି ଅପାଦକମ୍ ତଦଜାତମଭୂତଂ ଚ ତଦଶବ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଏହାର ଚକ୍ଷୁ ନାହିଁ, କାନ ନାହିଁ, ହାତ ଓ ପାଉଁ ନାହିଁ, ଏହା ଅଜନ୍ମା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଅସ୍ପର୍ଶଂ ତଦରୂପଂ ଚ ରସଗନ୍ଧଵିଵର୍ଜିତମ୍ ଅଵ୍ଯଯଂ ଚାପ୍ରତିଷ୍ଠଂ ଚ ତନ୍ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଗଂ ଵିଭୁମ୍

ଏହାର ସ୍ପର୍ଶ ନାହିଁ, ଆକାର ନାହିଁ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ନାହିଁ, ଏହା ଅବିନାଶୀ, ଆଧାରହୀନ, ଚିରନ୍ତନ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସ୍ୱାଧୀନ।

ମହାନ୍ତଂ ତଦ୍ ବୃହନ୍ତଂ ଚ ତଦଜଂ ଚିନ୍ମଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଅପ୍ରାଣମମନସ୍କଂ ଚ ତଦସ୍ନିଗ୍ଧମଲୋହିତମ୍

ଏହା ମହାନ, ବିସ୍ତୃତ, ଅଜନ୍ମା ଓ ଚେତନାମୟ, ଦ୍ୱିଜମାନେ; ପ୍ରାଣ ନାହିଁ, ମନ ନାହିଁ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ରକ୍ତିମତା ନାହିଁ।

ଅପ୍ରମେଯଂ ତଦସ୍ଥୂଲମ୍ ଅଦୀର୍ଘଂ ତଦନୁଲ୍ବଣମ୍ ଅହ୍ରସ୍ଵଂ ତଦପାରଂ ଚ ତଦାନନ୍ଦଂ ତଦଚ୍ଯୁତମ୍

ଏହା ଅପରିମାପ୍ୟ, ସ୍ଥୂଳ ନୁହେଁ, ଦୀର୍ଘ ନୁହେଁ, ଅତିରିକ୍ତ ନୁହେଁ, ଛୋଟ ନୁହେଁ, ସୀମା ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦମୟ ଓ ଅଚଳ।

ଅନପାଵୃତମଦ୍ଵୈତଂ ତଦନନ୍ତମଗୋଚରମ୍ ଅସଂଵୃତଂ ତଦାତ୍ମୈକଂ ପରା ଵିଦ୍ଯା ନ ଚାନ୍ଯଥା

ଏହା ଅବରୋଧହୀନ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚର ନୁହେଁ, ଅଵୃତ, ଏକତ୍ୱମୟ, ଏହି ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

ପରାପରେତି କଥିତେ ନୈଵେହ ପରମାର୍ଥତଃ ଅହମେଵ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ମଯ୍ଯେଵ ସକଲଂ ଜଗତ୍

ଉଚ୍ଚ ଓ ତଳ ବୋଲି କହାଯିଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ମତ୍ତ ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ତିଷ୍ଠନ୍ ମଯି ମଯ୍ଯେଵ ଲୀଯତେ ମତ୍ତୋ ନାନ୍ଯଦିତୀକ୍ଷେତ ମନୋଵାକ୍ପାଣିଭିସ୍ ତଥା

ମୋଠାରୁ ସମସ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ଏବଂ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଏ। ମୋଠାରୁ ଅଲଗା କିଛି ମନ, କଥା ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯିବ ନାହିଁ।

ସର୍ଵମାତ୍ମନି ସଂପଶ୍ଯେତ୍ ସଚ୍ଚାସଚ୍ଚ ସମାହିତଃ ସର୍ଵଂ ହ୍ଯାତ୍ମନି ସଂପଶ୍ଯନ୍ ନ ବାହ୍ଯେ କୁରୁତେ ମନଃ

ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖ, ଏକାଗ୍ର ମନେ। ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖିଲେ, ବାହାରକୁ ମନ ଯାଏ ନାହିଁ।

ଅଧୋଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିତସ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ନାଭ୍ଯାମୁପରିତିଷ୍ଠତି ହୃଦଯଂ ତଦ୍ଵିଜାନୀଯାଦ୍ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯାଯତନଂ ମହତ୍

ନାଭିଠାରୁ ବାରଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ ଉପରେ, ତଳ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ହୃଦୟକୁ ବିଶ୍ୱର ମହାନ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ହୃଦଯସ୍ଯାସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୁଣ୍ଡରୀକମଵସ୍ଥିତମ୍ ଧର୍ମକନ୍ଦସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଜ୍ଞାନନାଲଂ ସୁଶୋଭନମ୍

ଏହି ହୃଦୟର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପଦ୍ମ ଅଛି, ଧର୍ମର ମୂଳରୁ ଉଦ୍ଭବ, ଜ୍ଞାନର ଡଣ୍ଡା ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅଛି।