ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାରତୋ ନାସ୍ତି ସଂଯୋଗାଦପି ଵୈ ନୃଣାମ୍ ଅର୍ଥାନାମ୍ ଅର୍ଜନେ ଽପ୍ଯେଵଂ ପାଲନେ ଚ ଵ୍ଯଯେ ତଥା

ତେଣୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିଷୟ ସହ ଯୋଗ, ତାହାର ଅର୍ଜନ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ବ୍ୟୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ।

ପୈଶାଚେ ରାକ୍ଷସେ ଦୁଃଖଂ ଯାକ୍ଷେ ଚୈଵ ଵିଚାରତଃ ଗାନ୍ଧର୍ଵେ ଚ ତଥା ଚାନ୍ଦ୍ରେ ସୌମ୍ଯଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୈଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଦୁଃଖ ଅଛି।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମେ ପ୍ରାକୃତେ ପୌରୁଷେ ତଥା କ୍ଷଯସାତିଶଯାଦ୍ଯୈସ୍ତୁ ଦୁଃଖୈର୍ଦୁଃଖାନି ସୁଵ୍ରତାଃ

ଓ ସୁବ୍ରତମାନେ, ପ୍ରଜାପତି, ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ମାନବ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ, ଅତିରିକ୍ତତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ।

ତାନି ଭାଗ୍ଯାନ୍ଯଶୁଦ୍ଧାନି ସଂତ୍ଯଜେଚ୍ଚ ଧନାନି ଚ ତସ୍ମାଦଷ୍ଟଗୁଣଂ ଭୋଗଂ ତଥା ଷୋଡଶଧା ସ୍ଥିତମ୍

ସେଇ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଧନକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭୋଗ ଓ ଷୋଡଶ ପ୍ରକାର ଦଶାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରକାରେଣ ସଂସ୍ଥିତଂ ଚାପି ସୁଵ୍ରତାଃ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଭେଦମନଘାଶ୍ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଗୁଣଂ ପୁନଃ

ଓ ସୁବ୍ରତମାନେ, ଏହା ଚବିଶି ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ନିର୍ମଳମାନେ, ଏହା ବତିଶି ପ୍ରକାର ଓ ଚାଳିଶି ଗୁଣରେ ମଧ୍ୟ ବିଭକ୍ତ।

ତଥାଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ପ୍ରକାରତଃ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଵିଧଂ ଚୈଵ ଦୁଃଖମେଵ ଵିଵେକିନଃ

ଏଭଳି, ବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅଠଚାଳିସି, ଛଅପଞ୍ଚାଶି ଓ ଚଉଷଠି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ପାର୍ଥିଵଂ ଚ ତଥାପ୍ଯଂ ଚ ତୈଜସଂ ଚ ଵିଚାରତଃ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଚ ତଥା ଵ୍ଯୌମ[ଂ] ମାନସଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ମନସିକ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖକୁ ଏକ ପରେ ଏକ ବିଚାର କରାଯାଏ ।

ଆଭିମାନିକମପ୍ଯେଵଂ ବୌଦ୍ଧଂ ପ୍ରାକୃତମେଵ ଚ ଦୁଃଖମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ଯୋଗିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍

ଏହିପରି, ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରକୃତି ଆଧାରିତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯୋଗୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସବୁ ଦୁଃଖ ଅଟୁଟ ।

ଗୌଣଂ ଗଣେଶ୍ଵରାଣାଂ ଚ ଦୁଃଖମେଵ ଵିଚାରତଃ ଆଦୌ ମଧ୍ଯେ ତଥା ଚାନ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା

ଦେବତାମାନଙ୍କର ନେତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଯଦିଓ ସେଠାରେ ଏହା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଳ୍ପ; ଆରମ୍ଭରୁ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସବୁବେଳେ ଏହା ରହିଛି ।

ଵର୍ତମାନାନି ଦୁଃଖାନି ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଯଥାତଥମ୍ ଦୋଷଦୁଷ୍ଟେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଦୁଃଖାନି ଵିଵିଧାନି ଚ

ଏଠାରେ ଥିବା ଦୁଃଖ ଓ ଆଗାମୀ ଦୁଃଖ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୋଷ ରହିଛି, ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ ।

ନ ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯତୀତାନି ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନେ ଜ୍ଞାନମାନିନଃ କ୍ଷୁଦ୍ଵ୍ଯାଧେଃ ପରିହାରାର୍ଥଂ ନ ସୁଖାଯାନ୍ନମୁଚ୍ଯତେ

ଯେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଗତ ଦୁଃଖକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତିନାହିଁ; ଖାଦ୍ୟକୁ କେବେ ମଧୁରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏନାହିଁ, ଏହା କେବଳ ଭୁଖ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ।

ଯଥେତରେଷାଂ ରୋଗାଣାମ୍ ଔଷଧଂ ନ ସୁଖାଯ ତତ୍ ଶୀତୋଷ୍ଣଵାତଵର୍ଷାଦ୍ଯୈସ୍ ତତ୍ତତ୍କାଲେଷୁ ଦେହିନାମ୍

ଅନ୍ୟ ରୋଗ ପାଇଁ ଔଷଧ ଯେପରି ମଧୁରତା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହିପରି, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣ, ବାୟୁ, ବର୍ଷା ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନିଜ ନିଜ ସମୟରେ ଶରୀରଧାରୀମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ।

ଦୁଃଖମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ନ ଜାନନ୍ତି ହ୍ଯପଣ୍ଡିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଽପ୍ଯେଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ହ୍ଯ୍ ଅଵିଶୁଦ୍ଧକ୍ଷଯାଦିଭିଃ

ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖ; ଅପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ରୋଗୈର୍ ନାନାଵିଧୈର୍ ଗ୍ରସ୍ତା ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାଦିଭିଃ ଛିନ୍ନମୂଲତରୁର୍ଯଦ୍ଵଦ୍ ଅଵଶଃ ପତତି କ୍ଷିତୌ

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରୋଗ, ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ମୂଳ କଟା ଗଛ ଅବଶ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ।

ପୁଣ୍ଯଵୃକ୍ଷକ୍ଷଯାତ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଗାଂ ପତନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ ଦୁଃଖାଭିଲାଷନିଷ୍ଠାନାଂ ଦୁଃଖଭୋଗାଦିସଂପଦାମ୍

ଯେପରି ଉପକାରର ଗଛ ଶେଷ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଆଶା ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗକୁ ଧନ ଭାବିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।

ଅସ୍ମାତ୍ତୁ ପତତାଂ ଦୁଃଖଂ କଷ୍ଟଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ଦିଵୌକସାମ୍ ନରକେ ଦୁଃଖମେଵାତ୍ର ନରକାଣାଂ ନିଷେଵଣାତ୍

ଏଠାରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ; ନରକରେ ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, କାରଣ ନରକ ଅନୁଭବ କରିବା ।

ଵିହିତାକରଣାଚ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣିନାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ମ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ।

ଯଥା ମୃଗୋ ମୃତ୍ଯୁଭଯସ୍ଯ ଭୀତ ଉଚ୍ଛିନ୍ନଵାସୋ ନ ଲଭେତ ନିଦ୍ରାମ୍ ଏଵଂ ଯତିର୍ଧ୍ଯାନପରୋ ମହାତ୍ମା ସଂସାରଭୀତୋ ନ ଲଭେତ ନିଦ୍ରାମ୍

ଯେପରି ମୃଗ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ଓ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ହରାଇ ଶୁଅନ୍ତିନାହିଁ, ଏହିପରି ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ମହାତ୍ମା ଯତି ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଭୟରେ ଶୁଅନ୍ତିନାହିଁ ।

କୀଟପକ୍ଷିମୃଗାଣାଂ ଚ ପଶୂନାଂ ଗଜଵାଜିନାମ୍ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଏଵାସୁଖଂ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଯଜତଃ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍

କୀଟ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ଗାଈ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ, ଯିଏ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ମିଳେ ।

ଵୈମାନିକାନାମପ୍ଯେଵଂ ଦୁଃଖଂ କଲ୍ପାଧିକାରିଣାମ୍ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନାଂ ଚୈଵ ମନ୍ଵାଦୀନାଂ ଚ ସୁଵ୍ରତାଃ

ଏହିପରି, ଦେବମାନେ, କଳ୍ପର ଅଧିପତିମାନେ, ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସକ୍ତ ଥିବାମାନେ ଓ ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି ।

ଦେଵାନାଂ ଚୈଵ ଦୈତ୍ଯାନାମ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଵିଜିଗୀଷଯା ଦୁଃଖମେଵ ନୃପାଣାଂ ଚ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ

ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଦ୍ୱାରା କେବଳ ଦୁଃଖ ଅଛି; ରାଜା, ରାକ୍ଷସ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ଶ୍ରମାର୍ଥମାଶ୍ରମଶ୍ଚାପି ଵର୍ଣାନାଂ ପରମାର୍ଥତଃ ଆଶ୍ରମୈର୍ନ ଚ ଦେଵୈଶ୍ ଚ ଯଜ୍ଞୈଃ ସାଂଖ୍ଯୈର୍ଵ୍ରତୈସ୍ ତଥା

ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ପାଇଁ ଚାରି ଆଶ୍ରମ କେବଳ ପ୍ରୟାସ ପାଇଁ ଅଛି; ଆଶ୍ରମ, ଦେବତା, ଯଜ୍ଞ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ ।

ଉଗ୍ରୈସ୍ତପୋଭିର୍ ଵିଵିଧୈର୍ ଦାନୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି ନ ଲଭନ୍ତେ ତଥାତ୍ମାନଂ ଲଭନ୍ତେ ଜ୍ଞାନିନଃ ସ୍ଵଯମ୍

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କଠିନ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ଯାଏନାହିଁ; କେବଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜେ ଏହାକୁ ପାଆନ୍ତି ।

ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଚରେତ୍ପାଶୁପତଵ୍ରତମ୍ ଭସ୍ମଶାଯୀ ଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ରତେ ପାଶୁପତେ ବୁଧଃ

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ପାଶୁପତ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ଭସ୍ମ ଉପରେ ଶୋଇବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚାର୍ଥଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନଃ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵେ ସମାହିତଃ କୈଵଲ୍ଯକରଣଂ ଯୋଗଵିଧିକର୍ମଚ୍ଛିଦଂ ବୁଧଃ

ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ଥିବା, ଶିବତ୍ତ୍ୱରେ ଏକାଗ୍ର ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯୋଗ ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା କର୍ମର ବନ୍ଧନ କାଟି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ପଞ୍ଚାର୍ଥଯୋଗସମ୍ପନ୍ନୋ ଦୁଃଖାନ୍ତଂ ଵ୍ରଜତେ ସୁଧୀଃ ପରଯା ଵିଦ୍ଯଯା ଵେଦ୍ଯଂ ଵିଦନ୍ତ୍ଯପରଯା ନ ହି

ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଏକତା ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ, ଦୁଃଖର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯିବ, ସେହି ତଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵେ ଵିଦ୍ଯେ ଵେଦିତଵ୍ଯେ ହି ପରା ଚୈଵାପରା ତଥା ଅପରା ତତ୍ର ଋଗ୍ଵେଦୋ ଯଜୁର୍ଵେଦୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ—ଏକ ଉଚ୍ଚ, ଅନ୍ୟଟି ତଳ। ଏଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତଳ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ ଓ ଯଜୁର୍ବେଦ।

ସାମଵେଦସ୍ତଥାଥର୍ଵୋ ଵେଦଃ ସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ଶିକ୍ଷା କଲ୍ପୋ ଵ୍ଯାକରଣଂ ନିରୁକ୍ତଂ ଛନ୍ଦ ଏଵ ଚ

ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବେଦ, ଶିକ୍ଷା, କଳ୍ପ, ବ୍ୟାକରଣ, ନିରୁକ୍ତ, ଛନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ତଳ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ଜ୍ଯୋତିଷଂ ଚାପରା ଵିଦ୍ଯା ପରାକ୍ଷରମିତି ସ୍ଥିତମ୍ ତଦଦୃଶ୍ଯଂ ତଦଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଅଗୋତ୍ରଂ ତଦଵର୍ଣକମ୍

ଏହିପରି ଜ୍ୟୋତିଷ ମଧ୍ୟ ତଳ ଜ୍ଞାନ। ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଅବିନାଶୀ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏହା ଦେଖିହେବାକୁ, ଧରିବାକୁ, ବଂଶ ବା ଚିହ୍ନ ନାହିଁ।