ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନନୁ ସ୍ଵଭାଵଃ ସର୍ଵେଷାଂ କାମୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ଚାନ୍ଯଥା ଶ୍ରୁତିଃ ପ୍ରଵର୍ତିକା ତେଷାମ୍ ଇତି କର୍ମଣ୍ଯତଦ୍ଵିଦଃ

ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାବରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ବେଦ ତାଙ୍କୁ କର୍ମ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି।

ନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣୋ ଧର୍ମଃ ସମର୍ଥାନାମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦଜ୍ଞାନମୂଲୋ ହି ସଂସାରଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍

ଏଠାରେ, ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ବିରତି। ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ସଂସାରର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ।

କଲା ସଂଶୋଷମାଯାତି କର୍ମଣାନ୍ଯସ୍ଵଭାଵତଃ ସକଲସ୍ତ୍ରିଵିଧୋ ଜୀଵୋ ଜ୍ଞାନହୀନସ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ଯଯା

ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ି କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ପାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାରର ଜୀବ, ଯଦି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ତେବେ ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧି ରହିଯାଏ।

ନାରକୀ ପାପକୃତ୍ସ୍ଵର୍ଗୀ ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ ପୁଣ୍ଯଗୌରଵାତ୍ ଵ୍ଯତିମିଶ୍ରେଣ ଵୈ ଜୀଵଶ୍ ଚତୁର୍ଧା ସଂଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ପାପ କରିଥିଲେ ନରକରେ, ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଦୁଇଁ ମିଶିଥିଲେ ମିଶ୍ର ଦଶାରେ—ଏଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ଜୀବ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜଃ ସ୍ଵେଦଜଶ୍ଚୈଵ ଅଣ୍ଡଜୋ ଵୈ ଜରାଯୁଜଃ ଏଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୋ ଦେହୀ କର୍ମଣାଜ୍ଞୋ ହ୍ଯନିର୍ଵୃତଃ

ଉଦ୍ଭିଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଜରାୟୁଜ—ଏଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ଦେହୀ ବିଭକ୍ତ। କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ।

ପ୍ରଜଯା କର୍ମଣା ମୁକ୍ତିର୍ ଧନେନ ଚ ସତାଂ ନ ହି ତ୍ଯାଗେନୈକେନ ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ ତଦଭାଵାଦ୍ଭ୍ରମତ୍ଯସୌ

ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ, ସନ୍ତାନ, କର୍ମ କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; କେବଳ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ—ଏହା ନଥିଲେ ଏଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରେ।

ଏଵମଜ୍ଞାନଦୋଷେଣ ନାନାକର୍ମଵଶେନ ଚ ଷଟ୍କୌଶିକଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଭଜତ୍ଯେଷ କଲେଵରମ୍

ଏଭଳି ଅଜ୍ଞାନର ଦୋଷ ଓ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରୁ, ଏହି ଦେହୀ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଦଶାକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ଗର୍ଭେ ଦୁଃଖାନ୍ଯନେକାନି ଯୋନିମାର୍ଗେ ଚ ଭୂତଲେ କୌମାରେ ଯୌଵନେ ଚୈଵ ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ମରଣେ ଽପି ଵା

ଗର୍ଭରେ, ଜନ୍ମ ପଥରେ, ପୃଥିବୀରେ, ଶିଶୁବୟସରେ, ଯୌବନରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଅଛି।

ଵିଚାରତଃ ସତାଂ ଦୁଃଖଂ ସ୍ତ୍ରୀସଂସର୍ଗାଦିଭିର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଦୁଃଖେନୈକେନ ଵୈ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଶାମ୍ଯତୀହ ଦୁଃଖିନଃ

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଯେ, ନାରୀ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦୁଃଖୀମାନେ ଏଠି ଏକ ଦୁଃଖକୁ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।

ନ ଜାତୁ କାମଃ କାମାନାମ୍ ଉପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ

କାମ କେବେ ବିଷୟ ଭୋଗରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ଘିଅ ଅଗ୍ନିରେ ପକାଇଲେ ଯେପରି ବେଶି ଜଳିଯାଏ, ସେପରି କାମ ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାରତୋ ନାସ୍ତି ସଂଯୋଗାଦପି ଵୈ ନୃଣାମ୍ ଅର୍ଥାନାମ୍ ଅର୍ଜନେ ଽପ୍ଯେଵଂ ପାଲନେ ଚ ଵ୍ଯଯେ ତଥା

ତେଣୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିଷୟ ସହ ଯୋଗ, ତାହାର ଅର୍ଜନ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ବ୍ୟୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ।

ପୈଶାଚେ ରାକ୍ଷସେ ଦୁଃଖଂ ଯାକ୍ଷେ ଚୈଵ ଵିଚାରତଃ ଗାନ୍ଧର୍ଵେ ଚ ତଥା ଚାନ୍ଦ୍ରେ ସୌମ୍ଯଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୈଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଦୁଃଖ ଅଛି।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମେ ପ୍ରାକୃତେ ପୌରୁଷେ ତଥା କ୍ଷଯସାତିଶଯାଦ୍ଯୈସ୍ତୁ ଦୁଃଖୈର୍ଦୁଃଖାନି ସୁଵ୍ରତାଃ

ଓ ସୁବ୍ରତମାନେ, ପ୍ରଜାପତି, ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ମାନବ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ, ଅତିରିକ୍ତତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ।

ତାନି ଭାଗ୍ଯାନ୍ଯଶୁଦ୍ଧାନି ସଂତ୍ଯଜେଚ୍ଚ ଧନାନି ଚ ତସ୍ମାଦଷ୍ଟଗୁଣଂ ଭୋଗଂ ତଥା ଷୋଡଶଧା ସ୍ଥିତମ୍

ସେଇ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଧନକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭୋଗ ଓ ଷୋଡଶ ପ୍ରକାର ଦଶାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରକାରେଣ ସଂସ୍ଥିତଂ ଚାପି ସୁଵ୍ରତାଃ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଭେଦମନଘାଶ୍ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଗୁଣଂ ପୁନଃ

ଓ ସୁବ୍ରତମାନେ, ଏହା ଚବିଶି ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ନିର୍ମଳମାନେ, ଏହା ବତିଶି ପ୍ରକାର ଓ ଚାଳିଶି ଗୁଣରେ ମଧ୍ୟ ବିଭକ୍ତ।

ତଥାଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ପ୍ରକାରତଃ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଵିଧଂ ଚୈଵ ଦୁଃଖମେଵ ଵିଵେକିନଃ

ଏଭଳି, ବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅଠଚାଳିସି, ଛଅପଞ୍ଚାଶି ଓ ଚଉଷଠି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ପାର୍ଥିଵଂ ଚ ତଥାପ୍ଯଂ ଚ ତୈଜସଂ ଚ ଵିଚାରତଃ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଚ ତଥା ଵ୍ଯୌମ[ଂ] ମାନସଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ମନସିକ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖକୁ ଏକ ପରେ ଏକ ବିଚାର କରାଯାଏ ।

ଆଭିମାନିକମପ୍ଯେଵଂ ବୌଦ୍ଧଂ ପ୍ରାକୃତମେଵ ଚ ଦୁଃଖମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ଯୋଗିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍

ଏହିପରି, ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରକୃତି ଆଧାରିତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯୋଗୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସବୁ ଦୁଃଖ ଅଟୁଟ ।

ଗୌଣଂ ଗଣେଶ୍ଵରାଣାଂ ଚ ଦୁଃଖମେଵ ଵିଚାରତଃ ଆଦୌ ମଧ୍ଯେ ତଥା ଚାନ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା

ଦେବତାମାନଙ୍କର ନେତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଯଦିଓ ସେଠାରେ ଏହା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଳ୍ପ; ଆରମ୍ଭରୁ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସବୁବେଳେ ଏହା ରହିଛି ।

ଵର୍ତମାନାନି ଦୁଃଖାନି ଭଵିଷ୍ଯାଣି ଯଥାତଥମ୍ ଦୋଷଦୁଷ୍ଟେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଦୁଃଖାନି ଵିଵିଧାନି ଚ

ଏଠାରେ ଥିବା ଦୁଃଖ ଓ ଆଗାମୀ ଦୁଃଖ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୋଷ ରହିଛି, ସେଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଏ ।

ନ ଭାଵଯନ୍ତ୍ଯତୀତାନି ହ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞାନେ ଜ୍ଞାନମାନିନଃ କ୍ଷୁଦ୍ଵ୍ଯାଧେଃ ପରିହାରାର୍ଥଂ ନ ସୁଖାଯାନ୍ନମୁଚ୍ଯତେ

ଯେମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ନିଜକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଗତ ଦୁଃଖକୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତିନାହିଁ; ଖାଦ୍ୟକୁ କେବେ ମଧୁରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏନାହିଁ, ଏହା କେବଳ ଭୁଖ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ।

ଯଥେତରେଷାଂ ରୋଗାଣାମ୍ ଔଷଧଂ ନ ସୁଖାଯ ତତ୍ ଶୀତୋଷ୍ଣଵାତଵର୍ଷାଦ୍ଯୈସ୍ ତତ୍ତତ୍କାଲେଷୁ ଦେହିନାମ୍

ଅନ୍ୟ ରୋଗ ପାଇଁ ଔଷଧ ଯେପରି ମଧୁରତା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏହିପରି, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣ, ବାୟୁ, ବର୍ଷା ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ନିଜ ନିଜ ସମୟରେ ଶରୀରଧାରୀମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଏ ।

ଦୁଃଖମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ନ ଜାନନ୍ତି ହ୍ଯପଣ୍ଡିତାଃ ସ୍ଵର୍ଗେ ଽପ୍ଯେଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ହ୍ଯ୍ ଅଵିଶୁଦ୍ଧକ୍ଷଯାଦିଭିଃ

ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖ; ଅପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ରୋଗୈର୍ ନାନାଵିଧୈର୍ ଗ୍ରସ୍ତା ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାଦିଭିଃ ଛିନ୍ନମୂଲତରୁର୍ଯଦ୍ଵଦ୍ ଅଵଶଃ ପତତି କ୍ଷିତୌ

ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରୋଗ, ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ, ଭୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ମୂଳ କଟା ଗଛ ଅବଶ୍ୟ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ।

ପୁଣ୍ଯଵୃକ୍ଷକ୍ଷଯାତ୍ତଦ୍ଵଦ୍ ଗାଂ ପତନ୍ତି ଦିଵୌକସଃ ଦୁଃଖାଭିଲାଷନିଷ୍ଠାନାଂ ଦୁଃଖଭୋଗାଦିସଂପଦାମ୍

ଯେପରି ଉପକାରର ଗଛ ଶେଷ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଆଶା ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗକୁ ଧନ ଭାବିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି ।

ଅସ୍ମାତ୍ତୁ ପତତାଂ ଦୁଃଖଂ କଷ୍ଟଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦ୍ଦିଵୌକସାମ୍ ନରକେ ଦୁଃଖମେଵାତ୍ର ନରକାଣାଂ ନିଷେଵଣାତ୍

ଏଠାରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଥିବା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ; ନରକରେ ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଅଛି, କାରଣ ନରକ ଅନୁଭବ କରିବା ।

ଵିହିତାକରଣାଚ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣିନାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କର୍ମ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ।

ଯଥା ମୃଗୋ ମୃତ୍ଯୁଭଯସ୍ଯ ଭୀତ ଉଚ୍ଛିନ୍ନଵାସୋ ନ ଲଭେତ ନିଦ୍ରାମ୍ ଏଵଂ ଯତିର୍ଧ୍ଯାନପରୋ ମହାତ୍ମା ସଂସାରଭୀତୋ ନ ଲଭେତ ନିଦ୍ରାମ୍

ଯେପରି ମୃଗ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ଓ ନିଜ ଆଶ୍ରୟ ହରାଇ ଶୁଅନ୍ତିନାହିଁ, ଏହିପରି ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ମହାତ୍ମା ଯତି ମଧ୍ୟ ସଂସାର ଭୟରେ ଶୁଅନ୍ତିନାହିଁ ।

କୀଟପକ୍ଷିମୃଗାଣାଂ ଚ ପଶୂନାଂ ଗଜଵାଜିନାମ୍ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଏଵାସୁଖଂ ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ଯଜତଃ ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍

କୀଟ, ପକ୍ଷୀ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ, ଗାଈ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ଦୁଃଖ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ, ଯିଏ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସୁଖ ମିଳେ ।