ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ମୁନଯଃ ସଂଶିତାତ୍ମାନଃ ପ୍ରଣେମୁସ୍ତଂ ଗୁହାଶ୍ରଯମ୍ ଅସ୍ତୁଵଂଶ୍ ଚ ତତଃ ସର୍ଵେ ନୀଲକଣ୍ଠମୁମାପତିମ୍

ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ମୁନିମାନେ, ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ନୀଳକଣ୍ଠ ଉମାପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଂ କାଲକୂଟାଖ୍ଯଂ ସଂହୃତଂ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵଯା ଅତଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ଦେଵ ଵୃଷଧ୍ଵଜ

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କାଳକୂଟ ନାମକ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ସଂହାର କଲେ; ତେଣୁ, ସମସ୍ତ କିଛି ଆପଣ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ। ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆପଣ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ ପ୍ରହସନ୍ପ୍ରାହ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ସନନ୍ଦନପୁରୋଗମାନ୍

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନୀଳଲୋହିତ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ହସି ଶନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

କିମନେନ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଷଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସୁଦାରୁଣମ୍ ସଂହରେତ୍ତଦ୍ଵିଷଂ ଯସ୍ତୁ ସ ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯନେନ କିମ୍

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ବିଷର କଣ ଉପଯୋଗ? ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବିଷ ବିଷୟରେ କହିବି; ଯିଏ ସେ ବିଷ ସଂହାର କରିପାରେ, ସେଇ ଏଠି ସକ୍ଷମ—ଏହି ବିଷର କଣ ଅର୍ଥ?

ନ ଵିଷଂ କାଲକୂଟାଖ୍ଯଂ ସଂସାରୋ ଵିଷମୁଚ୍ଯତେ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂହରେତ ସୁଦାରୁଣମ୍

କାଳକୂଟ ନାମକ ବିଷ ପ୍ରକୃତ ବିଷ ନୁହେଁ; ସଂସାରକୁ ବିଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବିଷକୁ ସଂହାର କରିବା ଉଚିତ।

ସଂସାରୋ ଦ୍ଵିଵିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ୍ଵାଧିକାରାନୁରୂପତଃ ପୁଂସାଂ ସଂମୂଢଚିତ୍ତାନାମ୍ ଅସଂକ୍ଷୀଣଃ ସୁଦାରୁଣଃ

ସଂସାରକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅନ୍ତ ନାହିଁ।

ଈଷଣାରାଗଦୋଷେଣ ସର୍ଗୋ ଜ୍ଞାନେନ ସୁଵ୍ରତାଃ ତଦ୍ଵଶାଦେଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ନ ସଂଶଯଃ

ଇଚ୍ଛା ଓ ଆସକ୍ତି ଦୋଷରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଏହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଅସନ୍ନିକୃଷ୍ଟେ ତ୍ଵର୍ଥେ ଽପି ଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଚ୍ଛ୍ରଵଣାତ୍ସତାମ୍ ବୁଦ୍ଧିମୁତ୍ପାଦଯତ୍ଯେଵ ସଂସାରେ ଵିଦୁଷାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯଦିଓ କିଛି ବିଷୟ ତୁରନ୍ତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଶାସ୍ତ୍ର ଶୁଣିଲେ, ସଂସାରରେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବୁଝିବାର ଶକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦୃଷ୍ଟାନୁଶ୍ରଵିକଂ ଦୁଷ୍ଟମିତ୍ଯୁଭଯାତ୍ମକମ୍ ସଂତ୍ଯଜେତ୍ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ଵିରକ୍ତଃ ସୋ ଽଭିଧୀଯତେ

ସେଥିପାଇଁ, ଯିଏ ବିରକ୍ତ, ସେ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଦୃଷ୍ଟ ଓ ଶୁଣିତ ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଜିନିଷ ଅଛି, ଯାହା ଦୁଇ ପ୍ରକାରର, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ—ଏହିପରି କହାଯାଇଛି।

ଶାସ୍ତ୍ରମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଭାଗଂ ଶ୍ରୁତେଃ କର୍ମସୁ ତଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ମୂର୍ଧାନଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସାରମ୍ ଋଷୀଣାଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କର୍ମ ସମ୍ପର୍କିତ ଯେଉଁ ଭାଗ ବେଦରେ ଅଛି, ତାହାକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ବୋଲାଯାଏ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ତାହାର ସାର, ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ।

ନନୁ ସ୍ଵଭାଵଃ ସର୍ଵେଷାଂ କାମୋ ଦୃଷ୍ଟୋ ନ ଚାନ୍ଯଥା ଶ୍ରୁତିଃ ପ୍ରଵର୍ତିକା ତେଷାମ୍ ଇତି କର୍ମଣ୍ଯତଦ୍ଵିଦଃ

ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାବରେ ଆକାଂକ୍ଷା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ବେଦ ତାଙ୍କୁ କର୍ମ କରିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି।

ନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣୋ ଧର୍ମଃ ସମର୍ଥାନାମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ ତସ୍ମାଦଜ୍ଞାନମୂଲୋ ହି ସଂସାରଃ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍

ଏଠାରେ, ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ବିରତି। ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ସଂସାରର ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ।

କଲା ସଂଶୋଷମାଯାତି କର୍ମଣାନ୍ଯସ୍ଵଭାଵତଃ ସକଲସ୍ତ୍ରିଵିଧୋ ଜୀଵୋ ଜ୍ଞାନହୀନସ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ଯଯା

ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ି କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ପାଏ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାରର ଜୀବ, ଯଦି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ତେବେ ଅଜ୍ଞାନରେ ବନ୍ଧି ରହିଯାଏ।

ନାରକୀ ପାପକୃତ୍ସ୍ଵର୍ଗୀ ପୁଣ୍ଯକୃତ୍ ପୁଣ୍ଯଗୌରଵାତ୍ ଵ୍ଯତିମିଶ୍ରେଣ ଵୈ ଜୀଵଶ୍ ଚତୁର୍ଧା ସଂଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

ପାପ କରିଥିଲେ ନରକରେ, ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଦୁଇଁ ମିଶିଥିଲେ ମିଶ୍ର ଦଶାରେ—ଏଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ଜୀବ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜଃ ସ୍ଵେଦଜଶ୍ଚୈଵ ଅଣ୍ଡଜୋ ଵୈ ଜରାଯୁଜଃ ଏଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୋ ଦେହୀ କର୍ମଣାଜ୍ଞୋ ହ୍ଯନିର୍ଵୃତଃ

ଉଦ୍ଭିଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଅଣ୍ଡଜ ଓ ଜରାୟୁଜ—ଏଭଳି ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ଦେହୀ ବିଭକ୍ତ। କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ।

ପ୍ରଜଯା କର୍ମଣା ମୁକ୍ତିର୍ ଧନେନ ଚ ସତାଂ ନ ହି ତ୍ଯାଗେନୈକେନ ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ ତଦଭାଵାଦ୍ଭ୍ରମତ୍ଯସୌ

ଓ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ, ସନ୍ତାନ, କର୍ମ କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; କେବଳ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ—ଏହା ନଥିଲେ ଏଠି ମନୁଷ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରେ।

ଏଵମଜ୍ଞାନଦୋଷେଣ ନାନାକର୍ମଵଶେନ ଚ ଷଟ୍କୌଶିକଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଭଜତ୍ଯେଷ କଲେଵରମ୍

ଏଭଳି ଅଜ୍ଞାନର ଦୋଷ ଓ ବିଭିନ୍ନ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରୁ, ଏହି ଦେହୀ ଛଅ ପ୍ରକାରର ଦଶାକୁ ଅନୁଭବ କରେ।

ଗର୍ଭେ ଦୁଃଖାନ୍ଯନେକାନି ଯୋନିମାର୍ଗେ ଚ ଭୂତଲେ କୌମାରେ ଯୌଵନେ ଚୈଵ ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ମରଣେ ଽପି ଵା

ଗର୍ଭରେ, ଜନ୍ମ ପଥରେ, ପୃଥିବୀରେ, ଶିଶୁବୟସରେ, ଯୌବନରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଅଛି।

ଵିଚାରତଃ ସତାଂ ଦୁଃଖଂ ସ୍ତ୍ରୀସଂସର୍ଗାଦିଭିର୍ ଦ୍ଵିଜାଃ ଦୁଃଖେନୈକେନ ଵୈ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରଶାମ୍ଯତୀହ ଦୁଃଖିନଃ

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଯେ, ନାରୀ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଦୁଃଖୀମାନେ ଏଠି ଏକ ଦୁଃଖକୁ ଅନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।

ନ ଜାତୁ କାମଃ କାମାନାମ୍ ଉପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ

କାମ କେବେ ବିଷୟ ଭୋଗରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ; ଘିଅ ଅଗ୍ନିରେ ପକାଇଲେ ଯେପରି ବେଶି ଜଳିଯାଏ, ସେପରି କାମ ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାରତୋ ନାସ୍ତି ସଂଯୋଗାଦପି ଵୈ ନୃଣାମ୍ ଅର୍ଥାନାମ୍ ଅର୍ଜନେ ଽପ୍ଯେଵଂ ପାଲନେ ଚ ଵ୍ଯଯେ ତଥା

ତେଣୁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ବିଷୟ ସହ ଯୋଗ, ତାହାର ଅର୍ଜନ, ରକ୍ଷା କିମ୍ବା ବ୍ୟୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତିନାହିଁ।

ପୈଶାଚେ ରାକ୍ଷସେ ଦୁଃଖଂ ଯାକ୍ଷେ ଚୈଵ ଵିଚାରତଃ ଗାନ୍ଧର୍ଵେ ଚ ତଥା ଚାନ୍ଦ୍ରେ ସୌମ୍ଯଲୋକେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୈଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଦୁଃଖ ଅଛି।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମେ ପ୍ରାକୃତେ ପୌରୁଷେ ତଥା କ୍ଷଯସାତିଶଯାଦ୍ଯୈସ୍ତୁ ଦୁଃଖୈର୍ଦୁଃଖାନି ସୁଵ୍ରତାଃ

ଓ ସୁବ୍ରତମାନେ, ପ୍ରଜାପତି, ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ମାନବ ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ, ଅତିରିକ୍ତତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣରୁ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ।

ତାନି ଭାଗ୍ଯାନ୍ଯଶୁଦ୍ଧାନି ସଂତ୍ଯଜେଚ୍ଚ ଧନାନି ଚ ତସ୍ମାଦଷ୍ଟଗୁଣଂ ଭୋଗଂ ତଥା ଷୋଡଶଧା ସ୍ଥିତମ୍

ସେଇ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ଧନକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଭୋଗ ଓ ଷୋଡଶ ପ୍ରକାର ଦଶାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

ଚତୁର୍ଵିଂଶତ୍ପ୍ରକାରେଣ ସଂସ୍ଥିତଂ ଚାପି ସୁଵ୍ରତାଃ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ଭେଦମନଘାଶ୍ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଗୁଣଂ ପୁନଃ

ଓ ସୁବ୍ରତମାନେ, ଏହା ଚବିଶି ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ନିର୍ମଳମାନେ, ଏହା ବତିଶି ପ୍ରକାର ଓ ଚାଳିଶି ଗୁଣରେ ମଧ୍ୟ ବିଭକ୍ତ।

ତଥାଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶତ୍ପ୍ରକାରତଃ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିଵିଧଂ ଚୈଵ ଦୁଃଖମେଵ ଵିଵେକିନଃ

ଏଭଳି, ବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅଠଚାଳିସି, ଛଅପଞ୍ଚାଶି ଓ ଚଉଷଠି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ଅଛି ।

ପାର୍ଥିଵଂ ଚ ତଥାପ୍ଯଂ ଚ ତୈଜସଂ ଚ ଵିଚାରତଃ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଚ ତଥା ଵ୍ଯୌମ[ଂ] ମାନସଂ ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ମନସିକ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖକୁ ଏକ ପରେ ଏକ ବିଚାର କରାଯାଏ ।

ଆଭିମାନିକମପ୍ଯେଵଂ ବୌଦ୍ଧଂ ପ୍ରାକୃତମେଵ ଚ ଦୁଃଖମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ଯୋଗିନାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍

ଏହିପରି, ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରକୃତି ଆଧାରିତ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଯୋଗୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସବୁ ଦୁଃଖ ଅଟୁଟ ।

ଗୌଣଂ ଗଣେଶ୍ଵରାଣାଂ ଚ ଦୁଃଖମେଵ ଵିଚାରତଃ ଆଦୌ ମଧ୍ଯେ ତଥା ଚାନ୍ତେ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ସର୍ଵଦା

ଦେବତାମାନଙ୍କର ନେତାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅଛି, ଯଦିଓ ସେଠାରେ ଏହା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଳ୍ପ; ଆରମ୍ଭରୁ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସବୁବେଳେ ଏହା ରହିଛି ।