ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଵର୍ତତେ ତ୍ଵସକୃଦ୍ଵୃତ୍ତିଃ କୃତ୍ସ୍ନା ହ୍ଯେଷା ଦଯା ସ୍ମୃତା ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟତମଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯେନୈଵାଗତଂ କ୍ରମାତ୍

ଯିଏ ପୁନିପୁନି ଏଭଳି ଆଚରଣ କରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ଦୟା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମକ୍ରମେ ମିଳେ—

ତତ୍ତଦ୍ଗୁଣଵତେ ଦେଯଂ ଦାତୁସ୍ତଦ୍ଦାନଲକ୍ଷଣମ୍ ଦାନଂ ତ୍ରିଵିଧମିତ୍ଯେତତ୍ କନିଷ୍ଠଜ୍ଯେଷ୍ଠମଧ୍ଯମମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାପ୍ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଦାତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଦାନକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ।

କାରୁଣ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯଃ ସଂଵିଭାଗସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମଃ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଭ୍ଯାଂ ଵିହିତୋ ଧର୍ମୋ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାତ୍ମକଃ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖାଇ ଯେଉଁ ସମ୍ବାଗ କରାଯାଏ, ସେହି ମଧ୍ୟମ ଦାନ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ହେଉଛି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ତବ୍ୟ।

ଶିଷ୍ଟାଚାରାଵିରୁଦ୍ଧଶ୍ ଚ ସ ଧର୍ମଃ ସାଧୁରୁଚ୍ଯତେ ମାଯାକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗୀ ଶିଵାତ୍ମା ପରିକୀର୍ତିତଃ

ଶିଷ୍ଟମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ବିରୋଧ କରେନାହିଁ, ସେହି ଧର୍ମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ମାୟା ଓ କର୍ମର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ନିଵୃତ୍ତଃ ସର୍ଵସଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଅସକ୍ତୋ ଭଯତୋ ଯସ୍ତୁ ଵିଷଯେଷୁ ଵିଚାର୍ଯ ଚ

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆସକ୍ତିରୁ ଯିଏ ଅଲଗା ଓ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ, ସେ ଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭୟରୁ ବିଷୟବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତିନାହିଁ, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି—

ଅଲୁବ୍ଧଃ ସଂଯମୀ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଽପି ସମନ୍ତତଃ ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ଵା ପରାର୍ଥଂ ଵା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀହ ଯସ୍ଯ ଵୈ

ଯିଏ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଲାଗି, ଯାହାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ—

ନ ମିଥ୍ଯା ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଶମସ୍ଯୈଵ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଅନୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ହ୍ଯନିଷ୍ଟେଷୁ ତଥେଷ୍ଟାନ୍ନାଭିନନ୍ଦତି

—ମିଥ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ଏହା ଶାନ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ। ଅପ୍ରିୟ ଘଟଣାରେ ଚିତ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଇଚ୍ଛିତ ଦେଖି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରୀତିତାପଵିଷାଦେଭ୍ଯୋ ଵିନିଵୃତ୍ତିର୍ଵିରକ୍ତତା ସଂନ୍ଯାସଃ କର୍ମଣାଂ ନ୍ଯାସଃ କୃତାନାମକୃତୈଃ ସହ

ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରୁ ଅଲଗା ହେବାକୁ ବିରକ୍ତି କୁହାଯାଏ। କର୍ମ ଓ କରାଯାଇନଥିବା କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।

କୁଶଲାକୁଶଲାନାଂ ତୁ ପ୍ରହାଣଂ ନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଯଵିଶେଷାନ୍ତେ ଵିକାରେ ଽସ୍ମିନ୍ନଚେତନେ

ଭଲ ଓ ଖରାପ କାମକୁ ଛାଡିଦେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଜଡ଼ ପ୍ରକୃତିରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅନ୍ତିମ ଅବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—

ଚେତନାଚେତନାନ୍ଯତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ ଏଵଂ ତୁ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ

ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଭିନ୍ନତାକୁ ବୁଝିବାକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯାହାଙ୍କର ଅଛି, ହେ ଶଙ୍କର—

ପ୍ରସୀଦତି ନ ସଂଦେହୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କିଂ ତୁ ଗୁହ୍ଯତମଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସର୍ଵତ୍ର ପରମେଶ୍ଵରେ

—ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହି ଧର୍ମ ଅଟୁଟ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ସର୍ବତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ କହିବି।

ଭଵେ ଭକ୍ତିର୍ନ ସଂଦେହସ୍ ତଯା ଯୁକ୍ତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ଅଯୋଗ୍ଯସ୍ଯାପି ଭଗଵାନ୍ ଭକ୍ତସ୍ଯ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଭକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜନ୍ମେ, ଏହା ଉପରେ ଯିଏ ଅନୁଗତ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଯେଉଁଠି ଅଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରସୀଦତି ନ ସଂଦେହୋ ନିଗୃହ୍ଯ ଵିଵିଧଂ ତମଃ ଜ୍ଞାନମଧ୍ଯାପନଂ ହୋମୋ ଧ୍ଯାନଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତପଃ ଶ୍ରୁତମ୍

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦମନ କରି, ଭଗବାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଶ୍ରବଣ—

ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ସର୍ଵଂ ଭଵଭକ୍ତ୍ଯୈ ନ ସଂଶଯଃ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣସହସ୍ରୈଶ୍ ଚ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଶତୈସ୍ ତଥା

—ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଧ୍ୟୟନ, ସବୁ ଭକ୍ତି ପାଇଁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଶତାଧିକ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—

ମାସୋପଵାସୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ଵା ଭକ୍ତିର୍ମୁନିଵରୋତ୍ତମାଃ ଅଭକ୍ତା ଭଗଵତ୍ଯସ୍ମିଂଲ୍ ଲୋକେ ଗିରିଗୁହାଶଯେ

—ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାସିକ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଲୋକରେ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ଭଗବାନ୍ ପ୍ରତି ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତିନାହିଁ—

ପତନ୍ତି ଚାତ୍ମଭୋଗାର୍ଥଂ ଭକ୍ତୋ ଭାଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ ଭକ୍ତାନାଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ନୃଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

—ସେମାନେ ନିଜ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅଧିକ ଲାଭ କରନ୍ତି।

ନ ଦୁର୍ଲଭା ନ ସନ୍ଦେହୋ ଭକ୍ତାନାଂ କିଂ ପୁନସ୍ ତଥା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁସୁରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ତଥାନ୍ଯେଷାମପି ସ୍ଥିତିଃ

ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଏହା କେବେ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହଁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସହଜ।

ଭକ୍ତ୍ଯା ଏଵ ମୁନୀନାଂ ଚ ବଲସୌଭାଗ୍ଯମେଵ ଚ ଭଵେନ ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋମାଂ ପିନାକିନା

ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଏହିପରି ଉମାଙ୍କୁ ପିନାକଧରୀ ଦେଖି ଏହା କୁହାଯାଇଛି।

ଦେଵ୍ଯୈ ଦେଵେନ ମଧୁରଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ପୁରା ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଵିମୁକ୍ତେ ସମାସୀନା ରୁଦ୍ରେଣ ପରମାତ୍ମନା

ପୂର୍ବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବାରାଣସୀରେ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ, ଅବିମୁକ୍ତରେ ପରମାତ୍ମା ରୁଦ୍ର ବସିଥିଲେ।

ରୁଦ୍ରାଣୀ ରୁଦ୍ରମାହେଦଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵାରାଣସୀଂ ପୁରୀମ୍ କେନ ଵଶ୍ଯୋ ମହାଦେଵ ପୂଜ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯସ୍ତ୍ଵମୀଶ୍ଵରଃ

ହେ ରୁଦ୍ରାଣୀ, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ ଏହି ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ପାଇଲାପରେ, କେମିତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ବଶ କରାଯାଏ, ପୂଜା କରାଯାଏ ଏବଂ ସେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିପାରାଯାଏ?

ତପସା ଵିଦ୍ଯଯା ଵାପି ଯୋଗେନେହ ଵଦ ପ୍ରଭୋ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାସ୍ ତଥା ହ୍ଯାଲୋକ୍ଯ ପାର୍ଵତୀମ୍

ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା କି? ଏଠି କିପରି, ମୋତେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି।

ଆହ ବାଲେନ୍ଦୁତିଲକଃ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଵଦନାଂ ହସନ୍ ସ୍ମୃତ୍ଵାଥ ମେନଯା ପତ୍ନ୍ଯା ଗିରେର୍ଗାଂ କଥିତାଂ ପୁରା

ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଭାଗ୍ୟ ଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ ଥିବା ସେ, ହସୁଥିବାବେଳେ, ପାହାଡ଼ର ରାଣୀ ମେନା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ, ସେଠାରୁ ପୁରୁଣା କଥାଟିକେ ମନେ ପକାଇଲେ।

ଚିରକାଲସ୍ଥିତିଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗିରୌ ଦେଵ୍ଯା ମହାତ୍ମନଃ ଦେଵି ଲବ୍ଧା ପୁରୀ ରମ୍ଯା ତ୍ଵଯା ଯତ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି

ପାହାଡ଼ରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଦେବୀଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦେଖି, ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଏହି ଶୁଭ୍ର ନଗରକୁ ପାଇଛ, ଏହା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ସ୍ଥାନାର୍ଥଂ କଥିତଂ ମାତ୍ରା ଵିସ୍ମୃତେହ ଵିଲାସିନି ପୁରା ପିତାମହେନାପି ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଶ୍ନଵତାଂ ଵରେ

ଏହି ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ମାଆ ଦ୍ୱାରା କଥାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଭୁଲିଯାଇଛି, ହେ ଖେଳାଳି, ପୂର୍ବରୁ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ।

ଯଥା ତ୍ଵଯାଦ୍ଯ ଵୈ ପୃଷ୍ଟୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକଂ ତ୍ଵହମ୍ ଶ୍ଵେତେ ଶ୍ଵେତେନ ଵର୍ଣେନ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଲ୍ପେ ତୁ ମାଂ ଶୁଭେ

ଯେପରି ତୁମେ ଆଜି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ଏହିପରି ଏକ କଳ୍ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଧଳା ରଙ୍ଗରେ, ଧଳା ଆକୃତିରେ ଦେଖିଥିଲେ।

ସଦ୍ଯୋଜାତଂ ତଥା ରକ୍ତେ ରକ୍ତଂ ଵାମଂ ପିତାମହଃ ପୀତେ ତତ୍ପୁରୁଷଂ ପୀତମ୍ ଅଘୋରେ କୃଷ୍ଣମୀଶ୍ଵରମ୍

ସଦ୍ୟୋଜାତ ଧଳା ରୂପରେ, ବାମଦେବ ଲାଲ ରୂପରେ, ପିତାମହ ତତ୍ପୁରୁଷଙ୍କୁ ହଳଦିଆ ରୂପରେ, ଏବଂ ଅଘୋର ଭଗବାନ କଳା ରୂପରେ ଦେଖିଥିଲେ।

ଈଶାନଂ ଵିଶ୍ଵରୂପାଖ୍ଯୋ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ତଦାହ ମାମ୍

ଈଶାନ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ରୂପର ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ତେବେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ରୂପର ଭାବେ କହିଥିଲେ।

ଵାମ ତତ୍ପୁରୁଷାଘୋର ସଦ୍ଯୋଜାତ ମହେଶ୍ଵର ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ତ୍ଵଂ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ଦେଵଦେଵ ମହେଶ୍ଵର କେନ ଵଶ୍ଯୋ ମହାଦେଵ ଧ୍ଯେଯଃ କୁତ୍ର ଘୃଣାନିଧେ

ବାମଦେବ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ମହେଶ୍ୱର — ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲି, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ମହେଶ୍ୱର। କେଉଁପରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ବଶ କରାଯାଏ, ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ ଏବଂ କେଉଁଠି, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ନିଧି?

ଦୃଶ୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯସ୍ ତଥା ଦେଵ୍ଯା ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଶଙ୍କର ଅଵୋଚଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯୈଵେତି ଵଶ୍ଯୋ ଵାରିଜସଂଭଵ

ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୂଜା କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରି କହ, ହେ ଶଙ୍କର। ମୁଁ କହିଲି: କେବଳ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦ୍ୱାରା ସେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା।