ପ୍ରାଣାଯାମାଦ୍ଭଵେତ୍କ୍ଷିପ୍ରଂ ସର୍ଵପାପପରିକ୍ଷଯଃ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଵଶିତ୍ଵଂ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣାଂଶ୍ ଚ ସଂଯମେତ୍
ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମିଳେ; ତେଣୁ ପ୍ରାଣକୁ ସଂଯମ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହେ ଜପଃ ସମଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଗୋଷ୍ଠେ ଶତଗୁଣଂ ଭଵେତ୍ ନଦ୍ଯାଂ ଶତସହସ୍ରଂ ତୁ ଅନନ୍ତଃ ଶିଵସନ୍ନିଧୌ
ଘରେ ଜପ କରିବା ସାଧାରଣ ମନାଯାଏ; ଗୋଶାଳାରେ ଏହା ଶତଗୁଣ ଅଧିକ; ନଦୀ କୂଳରେ ଏହା ଲକ୍ଷ ଗୁଣ; ଶିବଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ଏହାର ମାନ ଅସୀମ।
ସମୁଦ୍ରତୀରେ ଦେଵହ୍ରଦେ ଗିରୌ ଦେଵାଲଯେଷୁ ଚ ପୁଣ୍ଯାଶ୍ରମେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଜପଃ କୋଟିଗୁଣୋ ଭଵେତ୍
ସମୁଦ୍ର କୂଳ, ପବିତ୍ର ପୋଖରୀ, ପାହାଡ଼, ଦେଉଳ ଓ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଜପ କରିଲେ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ।
ଶିଵସ୍ଯ ସଂନିଧାନେ ଚ ସୂର୍ଯସ୍ଯାଗ୍ରେ ଗୁରୋରପି ଦୀପସ୍ଯ ଗୋର୍ଜଲସ୍ଯାପି ଜପକର୍ମ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ଶିବଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଖରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ, ଦୀପ, ଗାଈ କିମ୍ବା ପାଣି ପାଖରେ ଜପ କରିବା ବିଶେଷ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଅଙ୍ଗୁଲୀଜପସଂଖ୍ଯାନମ୍ ଏକମେକଂ ଶୁଭାନନେ ରେଖୈରଷ୍ଟଗୁଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁତ୍ରଜୀଵଫଲୈର୍ ଦଶ
ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଗଣି ଜପ କଲେ ଏକ ଏକ ମାନାଯାଏ, ରେଖାରେ ଗଣିଲେ ଏହା ଅଷ୍ଟଗୁଣ ହୁଏ, ପୁତ୍ରଜୀବ ଫଳରେ ଦଶଗୁଣ ହୁଏ।
ଶତଂ ଵୈ ଶଙ୍ଖମଣିଭିଃ ପ୍ରଵାଲୈଶ୍ ଚ ସହସ୍ରକମ୍ ସ୍ଫାଟିକୈର୍ ଦଶସାହସ୍ରଂ ମୌକ୍ତିକୈର୍ଲକ୍ଷମୁଚ୍ଯତେ
ଶଂଖ କିମ୍ବା ମଣିରେ ଶତ, ପ୍ରବାଳରେ ସହସ୍ର, ସ୍ଫଟିକରେ ଦଶ ହଜାର, ମୁକ୍ତାରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ମାନାଯାଏ।
ପଦ୍ମାକ୍ଷୈର୍ଦଶଲକ୍ଷଂ ତୁ ସୌଵର୍ଣୈଃ କୋଟିରୁଚ୍ଯତେ କୁଶଗ୍ରନ୍ଥ୍ଯା ଚ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷୈର୍ ଅନନ୍ତଗୁଣମୁଚ୍ଯତେ
ପଦ୍ମବୀଜରେ ଦଶ ଲକ୍ଷ, ସୁନାରେ କୋଟି, କୁଶ ଗଠି କିମ୍ବା ରୁଦ୍ରାକ୍ଷରେ ଅସୀମ ଫଳ ମିଳେ।
ପଞ୍ଚଵିଂଶତି ମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ସପ୍ତଵିଂଶତି ପୌଷ୍ଟିକମ୍ ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚ ଧନସଂପତ୍ତ୍ଯୈ ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚାଭିଚାରିକମ୍
ପଚିଶି ଜପ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ସତାଇ ଶରୀର ପୋଷଣ ପାଇଁ, ତିରିଶି ଧନ ଓ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ, ପଞ୍ଚାଶି ଅଭିଚାର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ।
ତତ୍ପୂର୍ଵାଭିମୁଖଂ ଵଶ୍ଯଂ ଦକ୍ଷିଣଂ ଚାଭିଚାରିକମ୍ ପଶ୍ଚିମଂ ଧନଦଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଉତ୍ତରଂ ଶାନ୍ତିକଂ ଭଵେତ୍
ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଲେ ବଶୀକରଣ, ଦକ୍ଷିଣକୁ ଅଭିଚାର, ପଶ୍ଚିମକୁ ଧନ ଦେଉଥିବା, ଉତ୍ତରକୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ହୁଏ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ତର୍ଜନୀ ଶତ୍ରୁନାଶନୀ ମଧ୍ଯମା ଧନଦା ଶାନ୍ତିଂ କରୋତ୍ଯେଷା ହ୍ଯ୍ ଅନାମିକା
ଅଙ୍ଗୁଠି ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା, ତରଜନୀ ଶତ୍ରୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ମଧ୍ୟମା ଧନ ଦେଉଥିବା, ଅନାମିକା ଶାନ୍ତି ଦେଉଥିବା।
କନିଷ୍ଠା ରକ୍ଷଣୀଯା ସା ଜପକର୍ମଣି ଶୋଭନେ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଜପେଜ୍ଜପ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯୈରଙ୍ଗୁଲିଭିଃ ସହ
କନିଷ୍ଠା ଅଙ୍ଗୁଳିକୁ ଜପ କରିବାବେଳେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ, ଶୁଭେ; ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗୁଳି ସହିତ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଵିନା କର୍ମ କୃତଂ ତଦଫଲଂ ଯତଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଭ୍ଯୋ ଜପଯଜ୍ଞୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ଅଙ୍ଗୁଠି ବିନା କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ, ତେଣୁ ଶୁଣ; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ଜପ ଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ହିଂସଯା ତେ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଜପଯଜ୍ଞୋ ନ ହିଂସଯା ଯାଵନ୍ତଃ କର୍ମଯଜ୍ଞାଃ ସ୍ଯୁଃ ପ୍ରଦାନାନି ତପାଂସି ଚ
ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକ ଜପ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ, ସେମାନେ କେବେ ହିଁସା ଦ୍ୱାରା ହୁଏନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ହିଁସା ଅଛି, ସେଠାରେ ତ ଏହା ଜପ ନୁହେଁ। ଯେତେ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା ଥାଏ—
ସର୍ଵେ ତେ ଜପଯଜ୍ଞସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହନ୍ତି ଷୋଡଶୀମ୍ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାଚିକସ୍ଯୈଵ ଜପଯଜ୍ଞସ୍ଯ କୀର୍ତିତମ୍
ସେସବୁ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଜପ ଯଜ୍ଞର ଷୋଳଂଶ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ କରିପାରିବେନାହିଁ। ଏହିପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଜପ ଯଜ୍ଞର କଥା କହାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣୋପାଂଶୁଃ ସହସ୍ରୋ ମାନସଃ ସ୍ମୃତଃ ଯଦ୍ ଉଚ୍ଚନୀଚସ୍ଵରିତୈଃ ଶବ୍ଦୈଃ ସ୍ପଷ୍ଟପଦାକ୍ଷରୈଃ
ତେଣୁ ଉପାଂଶୁ ଜପ (ମନେମନେ କିମ୍ବା ହଳୁକ ଶବ୍ଦରେ କରାଯାଉଥିବା) ଉଚ୍ଚାରଣ ଜପଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ମନସିକ ଜପ ହଜାରଗୁଣ ଉତ୍ତମ। ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଜପ ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ସ୍ୱରରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଓ ଅକ୍ଷରରେ କରାଯାଏ।
ମନ୍ତ୍ରମୁଚ୍ଚାରଯେଦ୍ଵାଚା ଜପଯଜ୍ଞଃ ସ ଵାଚିକଃ ଶନୈରୁଚ୍ଚାରଯେନ୍ମନ୍ତ୍ରମ୍ ଈଷଦ୍ ଓଷ୍ଠୌ ତୁ ଚାଲଯେତ୍
ଯେତେବେଳେ କେହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ମୁଁହରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ଏହାକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ ଜପ କୁହାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ରକୁ ହଳୁକ ହଳୁକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ମାତ୍ର ଅଳ୍ପ ଅଠି ଚଳାଇବା ଦ୍ୱାରା।
କିଂଚିତ୍ କର୍ଣାନ୍ତରଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଉପାଂଶୁଃ ସ ଜପଃ ସ୍ମୃତଃ ଧିଯା ଯଦକ୍ଷରଶ୍ରେଣ୍ଯା ଵର୍ଣାଦ୍ଵର୍ଣଂ ପଦାତ୍ପଦମ୍
ଯଦି କେବଳ ନିଜେ ହଳୁକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିପାରେ, ଏହାକୁ ଉପାଂଶୁ ଜପ କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ମନରେ ଅକ୍ଷରକୁ ଅକ୍ଷର, ଶବ୍ଦକୁ ଶବ୍ଦ ଭାବିବା—
ଶବ୍ଦାର୍ଥଂ ଚିନ୍ତଯେଦ୍ଭୂଯଃ ସ ତୂକ୍ତୋ ମାନସୋ ଜପଃ ତ୍ରଯାଣାଂ ଜପଯଜ୍ଞାନାଂ ଶ୍ରେଯାନ୍ ସ୍ଯାଦୁତ୍ତରୋତ୍ତରଃ
—ଏବଂ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ପୁନିପୁନି ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ଏହାକୁ ମନସିକ ଜପ କୁହାଯାଏ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଜପ ଯଜ୍ଞମାନେ, ପରେ ପରେ ଉତ୍ତମ।
ଭଵେଦ୍ଯଜ୍ଞଵିଶେଷେଣ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ଯଂ ତତ୍ଫଲସ୍ଯ ଚ ଜପେନ ଦେଵତା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ତୂଯମାନା ପ୍ରସୀଦତି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞର ନିଜସ୍ୱ ବିଶେଷତା ଓ ଫଳ ଅଛି; ଜପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ସଦା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରସନ୍ନା ଵିପୁଲାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ଦଦ୍ଯାନ୍ମୁକ୍ତିଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ ଯକ୍ଷରକ୍ଷଃପିଶାଚାଶ୍ ଚ ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ଚ ଭୀଷଣାଃ ଜାପିନଂ ନୋପସର୍ପନ୍ତି ଭଯଭୀତାଃ ସମନ୍ତତଃ
ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ବିପୁଳ ଭୋଗ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭୂତପ୍ରେତମାନେ ଚାରିପାଖରୁ ଭୟକରି ଜପକାରୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତିନାହିଁ।
ଜପେନ ଭୋଗାନ୍ ଜଯତେ ଚ ମୃତ୍ଯୁଂ ଜପେନ ସିଦ୍ଧିଂ ଲଭତେ ଚ ମୁକ୍ତିମ୍
ଜପ ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଭୋଗ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ; ଜପ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ।
ଏଵଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶିଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଜପଵିଧିକ୍ରମମ୍
ଏଭଳି ଶିବ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ଜପର ନିୟମ ଓ କ୍ରମ ବୁଝି—
ସଦାଚାରୀ ଜପନ୍ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ ଭଦ୍ରଂ ସମଶ୍ନୁତେ ସଦାଚାରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମ୍ଯଗ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ସାଧନମ୍
—ଯିଏ ସଦା ନୀତିମାନ୍ୟ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଜପ କରେ, ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରେ। ଏବେ ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ନୀତି ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମର ସାଧନା କଥା କହିବି।
ଯସ୍ମାଦାଚାରହୀନସ୍ଯ ସାଧନଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍ ଆଚାରଃ ପରମୋ ଧର୍ମ ଆଚାରଃ ପରମଂ ତପଃ
ଯାହାଙ୍କର ଆଚରଣ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଧନା ଫଳହୀନ ହୁଏ। ନୀତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ନୀତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପସ୍ୟା।
ଆଚାରଃ ପରମା ଵିଦ୍ଯା ଆଚାରଃ ପରମା ଗତିଃ ସଦାଚାରଵତାଂ ପୁଂସାଂ ସର୍ଵତ୍ରାପ୍ଯଭଯଂ ଭଵେତ୍
ନୀତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ; ନୀତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି। ଯେଉଁମାନେ ନୀତିମାନ୍ୟ, ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଭୟହୀନ ହୁଅନ୍ତି।
ତଦ୍ଵଦାଚାରହୀନାନାଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଭଯଂ ଭଵେତ୍ ସଦାଚାରେଣ ଦେଵତ୍ଵମ୍ ଋଷିତ୍ଵଂ ଚ ଵରାନନେ
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ନୀତିହୀନ, ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି। ନୀତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତ୍ୱ ଓ ଋଷିତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଉପଯାନ୍ତି କୁଯୋନିତ୍ଵଂ ତଦ୍ଵଦ୍ ଆଚାରଲଙ୍ଘନାତ୍ ଆଚାରହୀନଃ ପୁରୁଷୋ ଲୋକେ ଭଵତି ନିନ୍ଦିତଃ
ନୀତି ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ ମଣିଷ ଖରାପ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ନୀତି ନଥିବା ଲୋକ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ସଂସିଦ୍ଧିମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ସମ୍ଯଗାଚାରଵାନ୍ ଭଵେତ୍ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଃ ଶୁଦ୍ଧିଭୂଯିଷ୍ଠଃ ପାପୀଯାନ୍ ଜ୍ଞାନଦୂଷକଃ
ତେଣୁ ଯିଏ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣତା ଚାହାଏ, ସେଠିକ୍ ଆଚରଣ ଅବଲମ୍ବନ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଧିକ ପାପୀ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଦୂଷିତ କରନ୍ତି।
ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଧାନୋକ୍ତଂ ଧର୍ମଂ କୁର୍ଵୀତ ଯତ୍ନତଃ
ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମକୁ ଯଥାଯଥ ଚେଷ୍ଟାରେ କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ଯ ଯଦ୍ଵିହିତଂ କର୍ମ ତତ୍କୁର୍ଵନ୍ମତ୍ପ୍ରିଯଃ ସଦା ସଂଧ୍ଯୋପାସନଶୀଲଃ ସ୍ଯାତ୍ ସାଯଂ ପ୍ରାତଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେହି କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ମନେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।