ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଯତମାନୋ ଯତିଃ ସାଧୁଃ ସ୍ମୃତୋ ଯୋଗସ୍ଯ ସାଧନାତ୍ ଏଵମାଶ୍ରମଧର୍ମାଣାଂ ସାଧନାତ୍ସାଧଵଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଯିଏ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଯତି ସାଧୁ ଭାବେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ; ଏଭଳି ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମର ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ସାଧୁମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଗୃହସ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଯତିସ୍ ତଥା ଧର୍ମାଧର୍ମାଵିହ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ଶବ୍ଦାଵେତୌ କ୍ରିଯାତ୍ମକୌ

ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯତି—ଏଭଳି ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି କଥା କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

କୁଶଲାକୁଶଲଂ କର୍ମ ଧର୍ମାଧର୍ମାଵିତି ସ୍ମୃତୌ ଧାରଣାର୍ଥେ ମହାନ୍ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଧର୍ମଶବ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ 'ଧର୍ମ' ଏହି ମହାନ ଶବ୍ଦ ଘୋଷିତ।

ଅଧାରଣେ ମହତ୍ତ୍ଵେ ଚ ଅଧର୍ମ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ ଅତ୍ରେଷ୍ଟପ୍ରାପକୋ ଧର୍ମ ଆଚାର୍ଯୈରୁପଦିଶ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ ଧାରଣ କରିବା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅଧର୍ମ କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଧର୍ମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ଭାବେ ଶିଖାନ୍ତି।

ଅଧର୍ମଶ୍ଚାନିଷ୍ଟଫଲୋ ହ୍ଯ୍ ଆଚାର୍ଯୈରୁପଦିଶ୍ଯତେ ଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚାଲୋଲୁପାଶ୍ଚୈଵ ଆତ୍ମଵନ୍ତୋ ହ୍ଯଦାମ୍ଭିକାଃ

ଅଧର୍ମ, ଯାହା ଅପ୍ରିୟ ଫଳ ଦେଉଛି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଶିଖାନ୍ତି; ବୃଦ୍ଧମାନେ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ କପଟ ରହିତ।

ସମ୍ଯଗ୍ଵିନୀତା ଋଜଵସ୍ ତାନାଚାର୍ଯାନ୍ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ସ୍ଵଯମାଚରତେ ଯସ୍ମାଦ୍ ଆଚାରେ ସ୍ଥାପଯତ୍ଯପି

ଯେଉଁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସଠିକ୍ ଶିକ୍ଷିତ, ସିଧାସଳଖ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେମାନେ ଏହି ଭାବେ ପରିଚିତ; କାରଣ ସେମାନେ ନିଜେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା କରାନ୍ତି।

ଆଚିନୋତି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥାନ୍ ଆଚାର୍ଯସ୍ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଛ୍ରୌତଂ ସ୍ମରଣାତ୍ସ୍ମାର୍ତମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁଥିରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ତାକୁ 'ଶ୍ରୌତ', ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ତାକୁ 'ସ୍ମାର୍ତ୍ତ' କୁହାଯାଏ।

ଇଜ୍ଯା ଵେଦାତ୍ମକଂ ଶ୍ରୌତଂ ସ୍ମାର୍ତଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାତ୍ମକମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁରୂପମର୍ଥଂ ଯଃ ପୃଷ୍ଟୋ ନୈଵାପି ଗୂହତି

ବେଦ ଆଧାରିତ ଯଜ୍ଞକୁ 'ଶ୍ରୌତ' କୁହାଯାଏ; ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ଯିଏ ଯଥାଯଥ ଅର୍ଥ ଦେଖି, ପଚାରିଲେ ତାହା ଲୁଚାଏ ନାହିଁ—

ଯଥାଦୃଷ୍ଟପ୍ରଵାଦସ୍ତୁ ସତ୍ଯଂ ଲୈଙ୍ଗେ ଽତ୍ର ପଠ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ତଥା ମୌନଂ ନିରାହାରତ୍ଵମେଵ ଚ

ଯେପରି ଦେଖାଯିବା ଅନୁଯାୟୀ କଥା କୁହାଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗରେ ସତ୍ୟ କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ; ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ମୌନ ଓ ଉପବାସ।

ଅହିଂସା ସର୍ଵତଃ ଶାନ୍ତିସ୍ ତପ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଆତ୍ମଵତ୍ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯୋ ହିତାଯାହିତାଯ ଚ

ଅହିଂସା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା କୁହାଯାଏ; ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନିଜ ପରି ଭଲ ବା ଖରାପ କରେ—

ଵର୍ତତେ ତ୍ଵସକୃଦ୍ଵୃତ୍ତିଃ କୃତ୍ସ୍ନା ହ୍ଯେଷା ଦଯା ସ୍ମୃତା ଯଦ୍ଯଦିଷ୍ଟତମଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯେନୈଵାଗତଂ କ୍ରମାତ୍

ଯିଏ ପୁନିପୁନି ଏଭଳି ଆଚରଣ କରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଚରିତ୍ରକୁ ଦୟା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମକ୍ରମେ ମିଳେ—

ତତ୍ତଦ୍ଗୁଣଵତେ ଦେଯଂ ଦାତୁସ୍ତଦ୍ଦାନଲକ୍ଷଣମ୍ ଦାନଂ ତ୍ରିଵିଧମିତ୍ଯେତତ୍ କନିଷ୍ଠଜ୍ଯେଷ୍ଠମଧ୍ଯମମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାପ୍ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଦାତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଦାନକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ।

କାରୁଣ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଭୂତେଭ୍ଯଃ ସଂଵିଭାଗସ୍ତୁ ମଧ୍ଯମଃ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଭ୍ଯାଂ ଵିହିତୋ ଧର୍ମୋ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାତ୍ମକଃ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି କରୁଣା ଦେଖାଇ ଯେଉଁ ସମ୍ବାଗ କରାଯାଏ, ସେହି ମଧ୍ୟମ ଦାନ। ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ ହେଉଛି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ କର୍ତବ୍ୟ।

ଶିଷ୍ଟାଚାରାଵିରୁଦ୍ଧଶ୍ ଚ ସ ଧର୍ମଃ ସାଧୁରୁଚ୍ଯତେ ମାଯାକର୍ମଫଲତ୍ଯାଗୀ ଶିଵାତ୍ମା ପରିକୀର୍ତିତଃ

ଶିଷ୍ଟମାନେ ଯେପରି ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ତାହାକୁ ବିରୋଧ କରେନାହିଁ, ସେହି ଧର୍ମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ମାୟା ଓ କର୍ମର ଫଳକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ନିଵୃତ୍ତଃ ସର୍ଵସଙ୍ଗେଭ୍ଯୋ ଯୁକ୍ତୋ ଯୋଗୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଅସକ୍ତୋ ଭଯତୋ ଯସ୍ତୁ ଵିଷଯେଷୁ ଵିଚାର୍ଯ ଚ

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆସକ୍ତିରୁ ଯିଏ ଅଲଗା ଓ ନିୟମିତ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ, ସେ ଯୋଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଭୟରୁ ବିଷୟବସ୍ତୁରେ ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତିନାହିଁ, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି—

ଅଲୁବ୍ଧଃ ସଂଯମୀ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ଽପି ସମନ୍ତତଃ ଆତ୍ମାର୍ଥଂ ଵା ପରାର୍ଥଂ ଵା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀହ ଯସ୍ଯ ଵୈ

ଯିଏ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଲାଗି, ଯାହାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ—

ନ ମିଥ୍ଯା ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଶମସ୍ଯୈଵ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଅନୁଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ହ୍ଯନିଷ୍ଟେଷୁ ତଥେଷ୍ଟାନ୍ନାଭିନନ୍ଦତି

—ମିଥ୍ୟା କାର୍ଯ୍ୟ କରେନାହିଁ, ଏହା ଶାନ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ। ଅପ୍ରିୟ ଘଟଣାରେ ଚିତ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଇଚ୍ଛିତ ଦେଖି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହୁଏନାହିଁ।

ପ୍ରୀତିତାପଵିଷାଦେଭ୍ଯୋ ଵିନିଵୃତ୍ତିର୍ଵିରକ୍ତତା ସଂନ୍ଯାସଃ କର୍ମଣାଂ ନ୍ଯାସଃ କୃତାନାମକୃତୈଃ ସହ

ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦରୁ ଅଲଗା ହେବାକୁ ବିରକ୍ତି କୁହାଯାଏ। କର୍ମ ଓ କରାଯାଇନଥିବା କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।

କୁଶଲାକୁଶଲାନାଂ ତୁ ପ୍ରହାଣଂ ନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଯଵିଶେଷାନ୍ତେ ଵିକାରେ ଽସ୍ମିନ୍ନଚେତନେ

ଭଲ ଓ ଖରାପ କାମକୁ ଛାଡିଦେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଜଡ଼ ପ୍ରକୃତିରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅନ୍ତିମ ଅବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—

ଚେତନାଚେତନାନ୍ଯତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନମୁଚ୍ଯତେ ଏଵଂ ତୁ ଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ

ଚେତନ ଓ ଅଚେତନ ଭିନ୍ନତାକୁ ବୁଝିବାକୁ ଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯାହାଙ୍କର ଅଛି, ହେ ଶଙ୍କର—

ପ୍ରସୀଦତି ନ ସଂଦେହୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ କିଂ ତୁ ଗୁହ୍ଯତମଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସର୍ଵତ୍ର ପରମେଶ୍ଵରେ

—ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏହି ଧର୍ମ ଅଟୁଟ। କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ସର୍ବତ୍ର ପରମେଶ୍ୱର ବିଷୟରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ କହିବି।

ଭଵେ ଭକ୍ତିର୍ନ ସଂଦେହସ୍ ତଯା ଯୁକ୍ତୋ ଵିମୁଚ୍ଯତେ ଅଯୋଗ୍ଯସ୍ଯାପି ଭଗଵାନ୍ ଭକ୍ତସ୍ଯ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଭକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜନ୍ମେ, ଏହା ଉପରେ ଯିଏ ଅନୁଗତ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଯେଉଁଠି ଅଯୋଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଥାଏ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରସୀଦତି ନ ସଂଦେହୋ ନିଗୃହ୍ଯ ଵିଵିଧଂ ତମଃ ଜ୍ଞାନମଧ୍ଯାପନଂ ହୋମୋ ଧ୍ଯାନଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତପଃ ଶ୍ରୁତମ୍

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦମନ କରି, ଭଗବାନ୍ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷା, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା ଓ ଶ୍ରବଣ—

ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ସର୍ଵଂ ଭଵଭକ୍ତ୍ଯୈ ନ ସଂଶଯଃ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣସହସ୍ରୈଶ୍ ଚ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଶତୈସ୍ ତଥା

—ଦାନ ଓ ସମସ୍ତ ଅଧ୍ୟୟନ, ସବୁ ଭକ୍ତି ପାଇଁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଶତାଧିକ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—

ମାସୋପଵାସୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ଵା ଭକ୍ତିର୍ମୁନିଵରୋତ୍ତମାଃ ଅଭକ୍ତା ଭଗଵତ୍ଯସ୍ମିଂଲ୍ ଲୋକେ ଗିରିଗୁହାଶଯେ

—ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାସିକ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଲୋକରେ ପର୍ବତ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ଭଗବାନ୍ ପ୍ରତି ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତିନାହିଁ—

ପତନ୍ତି ଚାତ୍ମଭୋଗାର୍ଥଂ ଭକ୍ତୋ ଭାଵେନ ମୁଚ୍ଯତେ ଭକ୍ତାନାଂ ଦର୍ଶନାଦେଵ ନୃଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗାଦଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

—ସେମାନେ ନିଜ ଉପଭୋଗ ପାଇଁ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି। ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅଧିକ ଲାଭ କରନ୍ତି।

ନ ଦୁର୍ଲଭା ନ ସନ୍ଦେହୋ ଭକ୍ତାନାଂ କିଂ ପୁନସ୍ ତଥା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁସୁରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ତଥାନ୍ଯେଷାମପି ସ୍ଥିତିଃ

ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ଏହା କେବେ ଦୁର୍ଲଭ ନୁହଁ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସହଜ।

ଭକ୍ତ୍ଯା ଏଵ ମୁନୀନାଂ ଚ ବଲସୌଭାଗ୍ଯମେଵ ଚ ଭଵେନ ଚ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୋମାଂ ପିନାକିନା

ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନେ ଶକ୍ତି ଓ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ଏହିପରି ଉମାଙ୍କୁ ପିନାକଧରୀ ଦେଖି ଏହା କୁହାଯାଇଛି।

ଦେଵ୍ଯୈ ଦେଵେନ ମଧୁରଂ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ପୁରା ଦ୍ଵିଜାଃ ଅଵିମୁକ୍ତେ ସମାସୀନା ରୁଦ୍ରେଣ ପରମାତ୍ମନା

ପୂର୍ବେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବାରାଣସୀରେ ଦେବତା ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧୁର କଥା କହିଥିଲେ, ଅବିମୁକ୍ତରେ ପରମାତ୍ମା ରୁଦ୍ର ବସିଥିଲେ।