ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଯତୀନାଂ ସଂହୃତିର୍ ନ୍ଯାସଃ ସିଦ୍ଧିର୍ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଃ କରନ୍ଯାସୋ ଦେହନ୍ଯାସ ଇତି ତ୍ରିଧା

ଯତୀମାନେ ପାଇଁ ସଂହାର ନ୍ୟାସ; ଏହିପରି ନ କଲେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେନାହିଁ। ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି: ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, କରନ୍ୟାସ ଓ ଦେହନ୍ୟାସ।

ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିତ୍ରିଭେଦେନ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ତେ ଵରାନନେ ନ୍ଯସେତ୍ପୂର୍ଵଂ କରନ୍ଯାସଂ ଦେହନ୍ଯାସମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍

ବରାନନେ, ଏବେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ତିନିଭାଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ପ୍ରଥମେ କରନ୍ୟାସ, ତାପରେ ଦେହନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅକ୍ଷରାଣାଂ ଵିଧିକ୍ରମାତ୍ ମୂର୍ଧାଦିପାଦପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ

ତାପରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ନିୟମିତ କ୍ରମରେ, ମୁଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏହିଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।

ପାଦାଦିମୂର୍ଧପର୍ଯନ୍ତଂ ସଂହାରୋ ଭଵତି ପ୍ରିଯେ ହୃଦଯାସ୍ଯଗଲନ୍ଯାସଃ ସ୍ଥିତିନ୍ଯାସ ଉଦାହୃତଃ

ପାଦରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉଛି ସଂହାର, ପ୍ରିୟେ; ହୃଦୟ, ମୁଖ ଓ କଣ୍ଠରେ ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ ସ୍ଥିତି ନ୍ୟାସ।

ବ୍ରହ୍ମଚାରିଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଯତୀନାଂ ଚୈଵ ଶୋଭନେ ସଶିରସ୍କଂ ତତୋ ଦେହଂ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରେଣ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତୀମାନେ, ଶୁଭେ, ମୁଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରେ ସମସ୍ତ ଦେହକୁ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

ସ ଦେହନ୍ଯାସ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସମ ଏଵ ସ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାରଭ୍ଯ ଵାମାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାନ୍ତ ଏଵ ହି

ଏହିକୁ ଦେହନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ; ଡାହାଣ ଅଂଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାମ ଅଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ନ୍ଯସ୍ଯତେ ଯତ୍ତଦୁତ୍ପତ୍ତିର୍ ଵିପରୀତଂ ତୁ ସଂହୃତିଃ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦିକନିଷ୍ଠାନ୍ତଂ ନ୍ଯସ୍ଯତେ ହସ୍ତଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ

ଏଭଳି ଯାହା ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ସେହି ସୃଷ୍ଟି; ତାହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ସଂହାର। ଅଂଠିରୁ କାନିଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଇ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ।

ଅତୀଵ ଭୋଗଦୋ ଦେଵି ସ୍ଥିତିନ୍ଯାସଃ କୁଟୁଂବିନାମ୍ କରନ୍ଯାସଂ ପୁରା କୃତ୍ଵା ଦେହନ୍ଯାସମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍

ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଦେହନ୍ୟାସ ବିଶେଷ କରି ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ । ପ୍ରଥମେ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଂ ନ୍ଯସେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଏଷ ସାଧାରଣୋ ଵିଧିଃ ଓଙ୍କାରଂ ସଂପୁଟୀକୃତ୍ଯ ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ଵିନ୍ଯସେତ୍

ତାପରେ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା । 'ଓଁ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଧରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ ।

କରଯୋରୁଭଯୋଶ୍ଚୈଵ ଦଶାଗ୍ରାଂଗୁଲିଷୁ କ୍ରମାତ୍ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦାଵାଚମ୍ଯ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ସମାହିତଃ

ଏହା ପରେ, ଦୁଇ ହାତର ଦଶଟି ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବରୁ ପାଦ ଧୋଇ, ମୁଁହ ଧୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଏବଂ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଦରକାର ।

ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋଦଙ୍ମୁଖୋ ଵାପି ନ୍ଯାସକର୍ମ ସମାଚରେତ୍ ସ୍ମରେତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଋଷିଂ ଛନ୍ଦୋ ଦୈଵତଂ ବୀଜମେଵ ଚ

ପୂର୍ବ ଅଥବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଥମେ ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା ଏବଂ ବୀଜ ଅକ୍ଷରକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦରକାର ।

ଶକ୍ତିଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନଂ ଗୁରୁଂ ଚୈଵ ଵରାନନେ ମନ୍ତ୍ରେଣ ପାଣୀ ସଂମୃଜ୍ଯ ତଲଯୋଃ ପ୍ରଣଵଂ ନ୍ଯସେତ୍

ଶକ୍ତି, ପରମାତ୍ମା ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ସୁନ୍ଦରାନନେ । ମନ୍ତ୍ରରେ ହାତ ଘସି, ଦୁଇ ତଳେ 'ପ୍ରଣବ' ରଖିବା ଦରକାର ।

ଅଙ୍ଗୁଲୀନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ତଥା ଚାଦ୍ଯନ୍ତପର୍ଵସୁ ସବିନ୍ଦୁକାନି ବୀଜାନି ପଞ୍ଚ ମଧ୍ଯମପର୍ଵସୁ

ସମସ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ସଂଯୋଗସ୍ଥଳ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯୋଡ଼ିରେ, ପଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟସ୍ଥଳରେ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ବୀଜ ଅକ୍ଷର ରଖିବା ଉଚିତ ।

ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିତ୍ରିଭେଦେନ ନ୍ଯସେଦାଶ୍ରମତଃ କ୍ରମାତ୍ ଉଭାଭ୍ଯାମେଵ ପାଣିଭ୍ଯାମ୍ ଆପାଦତଲମସ୍ତକମ୍

ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଦି ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅନୁଯାୟୀ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ, ଦୁଇ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପାଦ ତଳରୁ ମୁଣ୍ଡ ଶିରା ଯାଏଁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ମନ୍ତ୍ରେଣ ସଂସ୍ପୃଶେଦ୍ଦେହଂ ପ୍ରଣଵେନୈଵ ସଂପୁଟମ୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵକ୍ତ୍ରେ ଚ କଣ୍ଠେ ଚ ହୃଦଯେ ଗୁହ୍ଯକେ ତଥା

ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ।

ପାଦଯୋର୍ ଉଭଯୋଶ୍ଚୈଵ ଗୁହ୍ଯେ ଚ ହୃଦଯେ ତଥା କଣ୍ଠେ ଚ ମୁଖମଧ୍ଯେ ଚ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚ ପ୍ରଣଵାଦିକମ୍

ଦୁଇ ପାଦ, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ମୁଁହର ମଧ୍ୟଭାଗ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ରଖିବା ଉଚିତ ।

ହୃଦଯେ ଗୁହ୍ଯକେ ଚୈଵ ପାଦଯୋର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଵାଚି ଵା କଣ୍ଠେ ଚୈଵ ନ୍ଯସେଦେଵ ପ୍ରଣଵାଦିତ୍ରିଭେଦତଃ

ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ବାଣୀ ଏବଂ କଣ୍ଠରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ରଖିବା ଉଚିତ ।

କୃତ୍ଵାଙ୍ଗନ୍ଯାସମେଵଂ ହି ମୁଖାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ ପୂର୍ଵାଦି ଚୋର୍ଧ୍ଵପର୍ଯନ୍ତଂ ନକାରାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍

ଏଭଳି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି, ପୂର୍ବ ଆଦି ଉପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଖମାନେ 'ନ' ଆଦି ଅକ୍ଷର ଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ଷଡଙ୍ଗାନି ନ୍ଯସେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଚ ଶୋଭନମ୍ ନମଃ ସ୍ଵାହା ଵଷଡ୍ଢୁଂ ଚ ଵୌଷଟ୍ଫଟ୍କାରକୈଃ ସହ

ତାପରେ, ଛଅଟି ଅଙ୍ଗକୁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଥାନରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, 'ନମଃ', 'ସ୍ୱାହା', 'ବଷଟ୍', 'ହୂଁ', 'ବୌଷଟ୍', 'ଫଟ୍' ଇତ୍ୟାଦି ଅକ୍ଷର ସହିତ ।

ପ୍ରଣଵଂ ହୃଦଯଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ ନକାରଃ ଶିର ଉଚ୍ଯତେ ଶିଖା ମକାର ଆଖ୍ଯାତଃ ଶିକାରଃ କଵଚଂ ତଥା

'ପ୍ରଣବ' କୁ ହୃଦୟ, 'ନ' କୁ ମୁଣ୍ଡ, 'ମ' କୁ ଚୂଡ଼ା, 'ଶି' କୁ ଶିଖା ଏବଂ 'କ' କୁ କବଚ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ ।

ଆକାରୋ ନେତ୍ରମସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ଯକାରଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ଇତ୍ଥମଙ୍ଗାନି ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ତତୋ ଵୈ ବନ୍ଧଯେଦ୍ଦିଶଃ

'ଆ' ଅକ୍ଷର ନୟନ, 'ୟ' ଅସ୍ତ୍ର ବୋଲି ପରିଚିତ । ଏଭଳି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ଦିଗକୁ ବନ୍ଧନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଵିଘ୍ନେଶୋ ମାତରୋ ଦୁର୍ଗା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞୋ ଦେଵତା ଦିଶଃ ଆଗ୍ନେଯାଦିଷୁ କୋଣେଷୁ ଚତୁର୍ଷ୍ଵପି ଯଥାକ୍ରମମ୍

ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର, ମାତୃମାନେ, ଦୁର୍ଗା, କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ଦିଗର ଦେବତାମାନେ — ଆଗ୍ନେୟ ଆଦି ଚାରି କୋଣରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠତର୍ଜନ୍ଯଗ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସୁମୁଖଂ ଶୁଭମ୍ ରକ୍ଷଧ୍ଵମିତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ତୁ ନମସ୍କୁର୍ଯାତ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍

ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ତରଜନୀର ଟିପ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୁଭ ମୁଖ ବିନ୍ୟାସ କରି, 'ରକ୍ଷା କର' ବୋଲି କହି, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଅଲଗା ଭାବେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ ।

ଗଲେ ମଧ୍ଯେ ତଥାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେ ତର୍ଜନ୍ଯାଦ୍ଯାଙ୍ଗୁଲୀଷୁ ଚ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ କରନ୍ଯାସଂ କୁର୍ଯାଦେଵ ଵିଚକ୍ଷଣଃ

କଣ୍ଠର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଅଙ୍ଗୁଠିରେ, ତରଜନୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା କରନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ଏଵଂ ନ୍ଯାସମିମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵରକ୍ଷାକରଂ ଶିଵମ୍

ଏହିପରି ଏହି ନ୍ୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଶୁଭ ଦିଏ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦିଏ, ପୁଣ୍ୟ ଦିଏ, ସମସ୍ତ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ଶିବାମୟ ।

ନ୍ଯସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରେ ଽଥ ସୁଭଗେ ଶଙ୍କରପ୍ରତିମୋ ଭଵେତ୍ ଜନ୍ମାନ୍ତରକୃତଂ ପାପମ୍ ଅପି ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍

ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ମଣିଷ ଶିବଙ୍କ ପରି ହୋଇଯାଏ; ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କରାଯାଇଥିବା ପାପ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଏଵଂ ଵିନ୍ଯସ୍ଯ ମେଧାଵୀ ଶୁଦ୍ଧକାଯୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ ଜପେତ୍ପଞ୍ଚାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ଲବ୍ଧ୍ଵାଚାର୍ଯପ୍ରସାଦତଃ

ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଶରୀର ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସହିତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଗୁରୁଙ୍କ କୃପା ପାଇଁ, ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନ୍ତ୍ରସଂଗ୍ରହଣଂ ଶୁଭେ ଯଂ ଵିନା ନିଷ୍ଫଲଂ ନିତ୍ଯଂ ଯେନ ଵା ସଫଲଂ ଭଵେତ୍

ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ୍ତ୍ରମାଳା ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ଶୁଭେ, ଯାହା ବିନା ଦୈନିକ ସାଧନା ଅଫଳ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ସହିତ ସେ ସାଧନା ସଫଳ ହୁଏ।

ଆଜ୍ଞାହୀନଂ କ୍ରିଯାହୀନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନମ୍ ଅମାନସମ୍ ଆଜ୍ଞପ୍ତଂ ଦକ୍ଷିଣାହୀନଂ ସଦା ଜପ୍ତଂ ଚ ନିଷ୍ଫଲମ୍

ଆଦେଶ ବିନା, କ୍ରିୟା ବିନା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା, ମନରେ ନିଷ୍ଠା ବିନା, ଶିକ୍ଷା ବିନା, ଦାନ ବିନା ଓ ସବୁବେଳେ ଜପ କରାଯିବା ମନ୍ତ୍ର ଅଫଳ ହୁଏ।