ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତ୍ଵଦୀଯଂ ପ୍ରଣଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ପ୍ଲୁତମୁତ୍ତମମ୍ ଓଙ୍କାରସ୍ଯ ସ୍ଵରୋଦାତ୍ତ ଋଷିର୍ବ୍ରହ୍ମ ସିତଂ ଵପୁଃ

ତୁମର ପ୍ରଣବକୁ ଉତ୍ତମ, ତିନି ମାତ୍ରା ଓ ଦୀର୍ଘ ଭାବରେ ଜାଣ। ଓଁକାରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଏହାର ରୂପ ଧଳା।

ଛନ୍ଦୋ ଦେଵୀ ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ପରମାତ୍ମାଧିଦେଵତା ଉଦାତ୍ତଃ ପ୍ରଥମସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ ଚତୁର୍ଥଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିତୀଯକଃ

ଛନ୍ଦ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ପରମାତ୍ମା ଅଧିଦେବତା; ପ୍ରଥମ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଉଦାତ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।

ପଞ୍ଚମଃ ସ୍ଵରିତଶ୍ଚୈଵ ମଧ୍ଯମୋ ନିଷଧଃ ସ୍ମୃତାଃ ନକାରଃ ପୀତଵର୍ଣଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନଂ ପୂର୍ଵମୁଖଂ ସ୍ମୃତମ୍

ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରିତ, ମଧ୍ୟମକୁ ନିଷଧ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ନକାର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବମୁଖ।

ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଽଧିଦୈଵତଂ ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଗୌତମ ଋଷିଃ ମକାରଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖମ୍

ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିଦେବତା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋଷି ଗୌତମ; ମକାର କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ।

ଛନ୍ଦୋ ଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଋଷିଶ୍ଚାତ୍ରୀ ରୁଦ୍ରୋ ଦୈଵତମୁଚ୍ଯତେ ଶିକାରୋ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଵୈ ପଶ୍ଚିମଂ ମୁଖମ୍

ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଋଷି ଅତ୍ରି, ଦେବତା ରୁଦ୍ର; ଶିକାର ଧୂସରବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ପଶ୍ଚିମମୁଖ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ଦୈଵତମ୍ ଵାକାରୋ ହେମଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵୋତ୍ତରଂ ମୁଖମ୍

ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଛନ୍ଦ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ; ବକାର ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଉତ୍ତରମୁଖ।

ବ୍ରହ୍ମାଧିଦୈଵତଂ ଛନ୍ଦୋ ବୃହତୀ ଚାଙ୍ଗିରା ଋଷିଃ ଯକାରୋ ରକ୍ତଵର୍ଣଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମୁଖଂ ଵିରାଟ୍

ବ୍ରହ୍ମା ଅଧିଦେବତା, ଛନ୍ଦ ବୃହତୀ, ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା; ଯକାର ଲାଲ୍ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଉପରକୁ, ଭିରାଟ୍।

ଛନ୍ଦ ଋଷିର୍ଭରଦ୍ଵାଜଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଦୈଵତମୁଚ୍ଯତେ ନ୍ଯାସମସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ଶୁଭମ୍

ଛନ୍ଦ ଋଷି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି, ଦେବତା ସ୍କନ୍ଦ; ଏହାର ନ୍ୟାସ ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଓ ଶୁଭ, ସେଥିରେ କହିବି।

ସର୍ଵପାପହରଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵିଧୋ ନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିସଂହାରଭେଦତସ୍ତ୍ରିଵିଧଃ ସ୍ମୃତଃ

ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ନ୍ୟାସ; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାର ଭେଦରେ ଏହାକୁ ତିନିଭାଗ କୁହାଯାଏ।

ବ୍ରହ୍ମଚାରିଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଯତୀନାଂ କ୍ରମଶୋ ଭଵେତ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ସ୍ଥିତିଃ ସଦା

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତୀମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ କରିବେ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥିତି।

ଯତୀନାଂ ସଂହୃତିର୍ ନ୍ଯାସଃ ସିଦ୍ଧିର୍ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଃ କରନ୍ଯାସୋ ଦେହନ୍ଯାସ ଇତି ତ୍ରିଧା

ଯତୀମାନେ ପାଇଁ ସଂହାର ନ୍ୟାସ; ଏହିପରି ନ କଲେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେନାହିଁ। ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି: ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, କରନ୍ୟାସ ଓ ଦେହନ୍ୟାସ।

ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିତ୍ରିଭେଦେନ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ତେ ଵରାନନେ ନ୍ଯସେତ୍ପୂର୍ଵଂ କରନ୍ଯାସଂ ଦେହନ୍ଯାସମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍

ବରାନନେ, ଏବେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ତିନିଭାଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ପ୍ରଥମେ କରନ୍ୟାସ, ତାପରେ ଦେହନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅକ୍ଷରାଣାଂ ଵିଧିକ୍ରମାତ୍ ମୂର୍ଧାଦିପାଦପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ

ତାପରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ନିୟମିତ କ୍ରମରେ, ମୁଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏହିଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।

ପାଦାଦିମୂର୍ଧପର୍ଯନ୍ତଂ ସଂହାରୋ ଭଵତି ପ୍ରିଯେ ହୃଦଯାସ୍ଯଗଲନ୍ଯାସଃ ସ୍ଥିତିନ୍ଯାସ ଉଦାହୃତଃ

ପାଦରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉଛି ସଂହାର, ପ୍ରିୟେ; ହୃଦୟ, ମୁଖ ଓ କଣ୍ଠରେ ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ ସ୍ଥିତି ନ୍ୟାସ।

ବ୍ରହ୍ମଚାରିଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଯତୀନାଂ ଚୈଵ ଶୋଭନେ ସଶିରସ୍କଂ ତତୋ ଦେହଂ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରେଣ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତୀମାନେ, ଶୁଭେ, ମୁଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରେ ସମସ୍ତ ଦେହକୁ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

ସ ଦେହନ୍ଯାସ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସମ ଏଵ ସ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାରଭ୍ଯ ଵାମାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାନ୍ତ ଏଵ ହି

ଏହିକୁ ଦେହନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ; ଡାହାଣ ଅଂଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାମ ଅଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ନ୍ଯସ୍ଯତେ ଯତ୍ତଦୁତ୍ପତ୍ତିର୍ ଵିପରୀତଂ ତୁ ସଂହୃତିଃ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦିକନିଷ୍ଠାନ୍ତଂ ନ୍ଯସ୍ଯତେ ହସ୍ତଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ

ଏଭଳି ଯାହା ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ସେହି ସୃଷ୍ଟି; ତାହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ସଂହାର। ଅଂଠିରୁ କାନିଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଇ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ।

ଅତୀଵ ଭୋଗଦୋ ଦେଵି ସ୍ଥିତିନ୍ଯାସଃ କୁଟୁଂବିନାମ୍ କରନ୍ଯାସଂ ପୁରା କୃତ୍ଵା ଦେହନ୍ଯାସମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍

ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଦେହନ୍ୟାସ ବିଶେଷ କରି ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ । ପ୍ରଥମେ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଂ ନ୍ଯସେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଏଷ ସାଧାରଣୋ ଵିଧିଃ ଓଙ୍କାରଂ ସଂପୁଟୀକୃତ୍ଯ ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ଵିନ୍ଯସେତ୍

ତାପରେ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା । 'ଓଁ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଧରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ ।

କରଯୋରୁଭଯୋଶ୍ଚୈଵ ଦଶାଗ୍ରାଂଗୁଲିଷୁ କ୍ରମାତ୍ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ପାଦାଵାଚମ୍ଯ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ସମାହିତଃ

ଏହା ପରେ, ଦୁଇ ହାତର ଦଶଟି ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ପୂର୍ବରୁ ପାଦ ଧୋଇ, ମୁଁହ ଧୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଏବଂ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଦରକାର ।

ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋଦଙ୍ମୁଖୋ ଵାପି ନ୍ଯାସକର୍ମ ସମାଚରେତ୍ ସ୍ମରେତ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଋଷିଂ ଛନ୍ଦୋ ଦୈଵତଂ ବୀଜମେଵ ଚ

ପୂର୍ବ ଅଥବା ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ । ପ୍ରଥମେ ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦେବତା ଏବଂ ବୀଜ ଅକ୍ଷରକୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦରକାର ।

ଶକ୍ତିଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନଂ ଗୁରୁଂ ଚୈଵ ଵରାନନେ ମନ୍ତ୍ରେଣ ପାଣୀ ସଂମୃଜ୍ଯ ତଲଯୋଃ ପ୍ରଣଵଂ ନ୍ଯସେତ୍

ଶକ୍ତି, ପରମାତ୍ମା ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ସୁନ୍ଦରାନନେ । ମନ୍ତ୍ରରେ ହାତ ଘସି, ଦୁଇ ତଳେ 'ପ୍ରଣବ' ରଖିବା ଦରକାର ।

ଅଙ୍ଗୁଲୀନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ତଥା ଚାଦ୍ଯନ୍ତପର୍ଵସୁ ସବିନ୍ଦୁକାନି ବୀଜାନି ପଞ୍ଚ ମଧ୍ଯମପର୍ଵସୁ

ସମସ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ସଂଯୋଗସ୍ଥଳ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯୋଡ଼ିରେ, ପଞ୍ଚଟି ମଧ୍ୟସ୍ଥଳରେ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ବୀଜ ଅକ୍ଷର ରଖିବା ଉଚିତ ।

ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିତ୍ରିଭେଦେନ ନ୍ଯସେଦାଶ୍ରମତଃ କ୍ରମାତ୍ ଉଭାଭ୍ଯାମେଵ ପାଣିଭ୍ଯାମ୍ ଆପାଦତଲମସ୍ତକମ୍

ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଦି ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅନୁଯାୟୀ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ, ଦୁଇ ହାତ ଦ୍ୱାରା ପାଦ ତଳରୁ ମୁଣ୍ଡ ଶିରା ଯାଏଁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ମନ୍ତ୍ରେଣ ସଂସ୍ପୃଶେଦ୍ଦେହଂ ପ୍ରଣଵେନୈଵ ସଂପୁଟମ୍ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵକ୍ତ୍ରେ ଚ କଣ୍ଠେ ଚ ହୃଦଯେ ଗୁହ୍ଯକେ ତଥା

ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରି, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ।

ପାଦଯୋର୍ ଉଭଯୋଶ୍ଚୈଵ ଗୁହ୍ଯେ ଚ ହୃଦଯେ ତଥା କଣ୍ଠେ ଚ ମୁଖମଧ୍ଯେ ଚ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚ ପ୍ରଣଵାଦିକମ୍

ଦୁଇ ପାଦ, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ, ମୁଁହର ମଧ୍ୟଭାଗ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ରଖିବା ଉଚିତ ।

ହୃଦଯେ ଗୁହ୍ଯକେ ଚୈଵ ପାଦଯୋର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଵାଚି ଵା କଣ୍ଠେ ଚୈଵ ନ୍ଯସେଦେଵ ପ୍ରଣଵାଦିତ୍ରିଭେଦତଃ

ହୃଦୟ, ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ବାଣୀ ଏବଂ କଣ୍ଠରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଣବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅକ୍ଷର ରଖିବା ଉଚିତ ।

କୃତ୍ଵାଙ୍ଗନ୍ଯାସମେଵଂ ହି ମୁଖାନି ପରିକଲ୍ପଯେତ୍ ପୂର୍ଵାଦି ଚୋର୍ଧ୍ଵପର୍ଯନ୍ତଂ ନକାରାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍

ଏଭଳି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି, ପୂର୍ବ ଆଦି ଉପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଖମାନେ 'ନ' ଆଦି ଅକ୍ଷର ଅନୁସାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ଷଡଙ୍ଗାନି ନ୍ଯସେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଯଥାସ୍ଥାନଂ ଚ ଶୋଭନମ୍ ନମଃ ସ୍ଵାହା ଵଷଡ୍ଢୁଂ ଚ ଵୌଷଟ୍ଫଟ୍କାରକୈଃ ସହ

ତାପରେ, ଛଅଟି ଅଙ୍ଗକୁ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ଥାନରେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, 'ନମଃ', 'ସ୍ୱାହା', 'ବଷଟ୍', 'ହୂଁ', 'ବୌଷଟ୍', 'ଫଟ୍' ଇତ୍ୟାଦି ଅକ୍ଷର ସହିତ ।