ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ମନ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଥିତଃ ସଦା ମୁଖ୍ଯୋ ଲୋକେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୋ ମତଃ କିଂ ତସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵା ବହୁଵିସ୍ତୃତୈଃ

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସଦା ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଅଛି; ଏହି ସଂସାରରେ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ । ଏତେ ଥିଲେ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?

ଯସ୍ଯୈଵଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥୋ ଽଯଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଯାତ୍ପାରମେଶ୍ଵରଃ ତେନାଧୀତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତେନ ତେନ ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍

ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ପରମ ମନ୍ତ୍ର ବିରାଜିତ, ସେ ଯାହା ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କରନ୍ତି—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ।

ଯୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵୈ ଜପେତ୍ସମ୍ଯଗ୍ ଅଧୀତ୍ଯୈଵ ଵିଧାନତଃ ଏତାଵଦ୍ଧି ଶିଵଜ୍ଞାନମ୍ ଏତାଵତ୍ପରମଂ ପଦମ୍

ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭଳିଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେଇ ହେଉଛି ଶିବଜ୍ଞାନ, ଏହି ହେଉଛି ପରମ ପଦ ।

ଏତାଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯା ଚ ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଜପେଦ୍ବୁଧଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୈଃ ସପ୍ରଣଵୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ଽଯଂ ହୃଦଯଂ ମମ

ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ପ୍ରଣବ ସହିତ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ମୋର ହୃଦୟ ।

ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ସାକ୍ଷାନ୍ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ଅସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଋଷିଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଽଧିଦୈଵତମ୍

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଗୁପ୍ତ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ, ତାହାର ଋଷି, ଛନ୍ଦସ୍ ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି ।

ବୀଜଂ ଶକ୍ତିଂ ସ୍ଵରଂ ଵର୍ଣଂ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵାକ୍ଷରଂ ପ୍ରତି ଵାମଦେଵୋ ନାମ ଋଷିଃ ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦ ଉଦାହୃତଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ବୀଜ, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ବାମଦେବ ନାମକ ଋଷି, ପଙ୍କ୍ତି ଛନ୍ଦସ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।

ଦେଵତା ଶିଵ ଏଵାହଂ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ଵରାନନେ ନକାରାଦୀନି ବୀଜାନି ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକାନି ଚ

ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ମୁଁ ନିଜେ ଶିବ; ‘ନ’ ଆଦି ଯେଉଁ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ, ସେଗୁଡ଼ିକ ବୀଜ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତର ସ୍ୱରୂପ ।

ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରଣଵଂ ଵିଦ୍ଧି ସର୍ଵଵ୍ଯାପିନମଵ୍ଯଯମ୍ ଶକ୍ତିସ୍ତ୍ଵମେଵ ଦେଵେଶି ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତେ

ପ୍ରଣବକୁ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ ଓ ଅବିନାଶୀ; ଏବଂ ହେ ଦେବେଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ, ତୁମେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ।

ତ୍ଵଦୀଯଂ ପ୍ରଣଵଂ କିଂଚିନ୍ ମଦୀଯଂ ପ୍ରଣଵଂ ତଥା ତ୍ଵଦୀଯଂ ଦେଵି ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଶକ୍ତିଭୂତଂ ନ ସଂଶଯଃ

ତୁମର ପ୍ରଣବ ଏକ, ମୋର ପ୍ରଣବ ଅନ୍ୟ; ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ପ୍ରଣବ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ଅକାରୋକାରମକାରା ମଦୀଯେ ପ୍ରଣଵେ ସ୍ଥିତାଃ ଉକାରଂ ଚ ମକାରଂ ଚ ଅକାରଂ ଚ କ୍ରମେଣ ଵୈ

ମୋ ପ୍ରଣବରେ ଅକାର, ଉକାର ଓ ମକାର ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏହି ଅକାର, ଉକାର ଓ ମକାର କ୍ରମକ୍ରମେ ରହିଛନ୍ତି।

ତ୍ଵଦୀଯଂ ପ୍ରଣଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ପ୍ଲୁତମୁତ୍ତମମ୍ ଓଙ୍କାରସ୍ଯ ସ୍ଵରୋଦାତ୍ତ ଋଷିର୍ବ୍ରହ୍ମ ସିତଂ ଵପୁଃ

ତୁମର ପ୍ରଣବକୁ ଉତ୍ତମ, ତିନି ମାତ୍ରା ଓ ଦୀର୍ଘ ଭାବରେ ଜାଣ। ଓଁକାରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଏହାର ରୂପ ଧଳା।

ଛନ୍ଦୋ ଦେଵୀ ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ପରମାତ୍ମାଧିଦେଵତା ଉଦାତ୍ତଃ ପ୍ରଥମସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ ଚତୁର୍ଥଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିତୀଯକଃ

ଛନ୍ଦ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ପରମାତ୍ମା ଅଧିଦେବତା; ପ୍ରଥମ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଉଦାତ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।

ପଞ୍ଚମଃ ସ୍ଵରିତଶ୍ଚୈଵ ମଧ୍ଯମୋ ନିଷଧଃ ସ୍ମୃତାଃ ନକାରଃ ପୀତଵର୍ଣଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନଂ ପୂର୍ଵମୁଖଂ ସ୍ମୃତମ୍

ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରିତ, ମଧ୍ୟମକୁ ନିଷଧ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ନକାର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବମୁଖ।

ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଽଧିଦୈଵତଂ ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଗୌତମ ଋଷିଃ ମକାରଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖମ୍

ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିଦେବତା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋଷି ଗୌତମ; ମକାର କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ।

ଛନ୍ଦୋ ଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଋଷିଶ୍ଚାତ୍ରୀ ରୁଦ୍ରୋ ଦୈଵତମୁଚ୍ଯତେ ଶିକାରୋ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଵୈ ପଶ୍ଚିମଂ ମୁଖମ୍

ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଋଷି ଅତ୍ରି, ଦେବତା ରୁଦ୍ର; ଶିକାର ଧୂସରବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ପଶ୍ଚିମମୁଖ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ଦୈଵତମ୍ ଵାକାରୋ ହେମଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵୋତ୍ତରଂ ମୁଖମ୍

ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଛନ୍ଦ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ; ବକାର ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଉତ୍ତରମୁଖ।

ବ୍ରହ୍ମାଧିଦୈଵତଂ ଛନ୍ଦୋ ବୃହତୀ ଚାଙ୍ଗିରା ଋଷିଃ ଯକାରୋ ରକ୍ତଵର୍ଣଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମୁଖଂ ଵିରାଟ୍

ବ୍ରହ୍ମା ଅଧିଦେବତା, ଛନ୍ଦ ବୃହତୀ, ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା; ଯକାର ଲାଲ୍ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଉପରକୁ, ଭିରାଟ୍।

ଛନ୍ଦ ଋଷିର୍ଭରଦ୍ଵାଜଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଦୈଵତମୁଚ୍ଯତେ ନ୍ଯାସମସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ଶୁଭମ୍

ଛନ୍ଦ ଋଷି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି, ଦେବତା ସ୍କନ୍ଦ; ଏହାର ନ୍ୟାସ ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଓ ଶୁଭ, ସେଥିରେ କହିବି।

ସର୍ଵପାପହରଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵିଧୋ ନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିସଂହାରଭେଦତସ୍ତ୍ରିଵିଧଃ ସ୍ମୃତଃ

ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ନ୍ୟାସ; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାର ଭେଦରେ ଏହାକୁ ତିନିଭାଗ କୁହାଯାଏ।

ବ୍ରହ୍ମଚାରିଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଯତୀନାଂ କ୍ରମଶୋ ଭଵେତ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାଂ ଗୃହସ୍ଥାନାଂ ସ୍ଥିତିଃ ସଦା

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତୀମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ କରିବେ; ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି, ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥିତି।

ଯତୀନାଂ ସଂହୃତିର୍ ନ୍ଯାସଃ ସିଦ୍ଧିର୍ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଃ କରନ୍ଯାସୋ ଦେହନ୍ଯାସ ଇତି ତ୍ରିଧା

ଯତୀମାନେ ପାଇଁ ସଂହାର ନ୍ୟାସ; ଏହିପରି ନ କଲେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେନାହିଁ। ତିନି ପ୍ରକାର ଅଛି: ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, କରନ୍ୟାସ ଓ ଦେହନ୍ୟାସ।

ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିତ୍ରିଭେଦେନ ଵକ୍ଷ୍ଯତେ ତେ ଵରାନନେ ନ୍ଯସେତ୍ପୂର୍ଵଂ କରନ୍ଯାସଂ ଦେହନ୍ଯାସମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍

ବରାନନେ, ଏବେ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି ଆଦି ତିନିଭାଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ପ୍ରଥମେ କରନ୍ୟାସ, ତାପରେ ଦେହନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଂ ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅକ୍ଷରାଣାଂ ଵିଧିକ୍ରମାତ୍ ମୂର୍ଧାଦିପାଦପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ

ତାପରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କର ନିୟମିତ କ୍ରମରେ, ମୁଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଏହିଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ।

ପାଦାଦିମୂର୍ଧପର୍ଯନ୍ତଂ ସଂହାରୋ ଭଵତି ପ୍ରିଯେ ହୃଦଯାସ୍ଯଗଲନ୍ଯାସଃ ସ୍ଥିତିନ୍ଯାସ ଉଦାହୃତଃ

ପାଦରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଉଛି ସଂହାର, ପ୍ରିୟେ; ହୃଦୟ, ମୁଖ ଓ କଣ୍ଠରେ ନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ ସ୍ଥିତି ନ୍ୟାସ।

ବ୍ରହ୍ମଚାରିଗୃହସ୍ଥାନାଂ ଯତୀନାଂ ଚୈଵ ଶୋଭନେ ସଶିରସ୍କଂ ତତୋ ଦେହଂ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରେଣ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତୀମାନେ, ଶୁଭେ, ମୁଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପରେ ସମସ୍ତ ଦେହକୁ ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।

ସ ଦେହନ୍ଯାସ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵେଷାଂ ସମ ଏଵ ସ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାରଭ୍ଯ ଵାମାଙ୍ଗୁଷ୍ଠାନ୍ତ ଏଵ ହି

ଏହିକୁ ଦେହନ୍ୟାସ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ; ଡାହାଣ ଅଂଠିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବାମ ଅଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ନ୍ଯସ୍ଯତେ ଯତ୍ତଦୁତ୍ପତ୍ତିର୍ ଵିପରୀତଂ ତୁ ସଂହୃତିଃ ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠାଦିକନିଷ୍ଠାନ୍ତଂ ନ୍ଯସ୍ଯତେ ହସ୍ତଯୋର୍ ଦ୍ଵଯୋଃ

ଏଭଳି ଯାହା ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ସେହି ସୃଷ୍ଟି; ତାହାର ବିପରୀତ ହେଉଛି ସଂହାର। ଅଂଠିରୁ କାନିଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦୁଇ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରାଯାଏ।

ଅତୀଵ ଭୋଗଦୋ ଦେଵି ସ୍ଥିତିନ୍ଯାସଃ କୁଟୁଂବିନାମ୍ କରନ୍ଯାସଂ ପୁରା କୃତ୍ଵା ଦେହନ୍ଯାସମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍

ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଦେହନ୍ୟାସ ବିଶେଷ କରି ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ । ପ୍ରଥମେ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ଦେହରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ ।

ଅଙ୍ଗନ୍ଯାସଂ ନ୍ଯସେତ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ ଏଷ ସାଧାରଣୋ ଵିଧିଃ ଓଙ୍କାରଂ ସଂପୁଟୀକୃତ୍ଯ ସର୍ଵାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ଵିନ୍ଯସେତ୍

ତାପରେ ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା । 'ଓଁ' ଅକ୍ଷରକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଧରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ ।