ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯାତ୍ ତଦା ଲୋକାନ୍ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷାନ୍ ଵର୍ଣାନ୍ଵର୍ଣଵିଭାଗାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵଧର୍ମାଂଶ୍ ଚ ଶୋଭନାନ୍

ସେଇ ମହିମାରେ, ସେ ସମୟରେ ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଚାରିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ତାହାର ବିଭାଗ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ପୂର୍ଵକଲ୍ପସମୁଦ୍ଭୂତାଞ୍ ଛ୍ରୁତଵନ୍ତୋ ଯଥା ପୁରା ପଞ୍ଚାକ୍ଷରପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଲୋକା ଵେଦା ମହର୍ଷଯଃ

ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ଯେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ, ବେଦ ଓ ମହାଋଷିମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୁଣିଥିଲେ ।

ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଶାଶ୍ଵତା ଧର୍ମା ଦେଵାଃ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ତଦ୍ ଇଦାନୀଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଚାଵହିତାଖିଲମ୍

ଅମର ଧର୍ମ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସ୍ଥିର ଅଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗ ସହିତ ଶୁଣ ।

ଅଲ୍ପାକ୍ଷରଂ ମହାର୍ଥଂ ଚ ଵେଦସାରଂ ଵିମୁକ୍ତିଦମ୍ ଆଜ୍ଞାସିଦ୍ଧମସଂଦିଗ୍ଧଂ ଵାକ୍ଯମେତଚ୍ଛିଵାତ୍ମକମ୍

ଏହି କଥା ଅତି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ଅର୍ଥ ରହିଛି; ଏହା ବେଦର ସାର, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ, ଆଦେଶ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ, ସନ୍ଦେହ ରହିତ ଓ ଶିବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ।

ନାନାସିଦ୍ଧିଯୁତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଲୋକଚିତ୍ତାନୁରଞ୍ଜକମ୍ ସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଂ ଗଂଭୀରଂ ଵାକ୍ଯଂ ମେ ପାରମେଶ୍ଵରମ୍

ଏହି ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାକ୍ୟ ଅନେକ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଦିବ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଅର୍ଥ ଓ ଗଭୀରତା ଥିବା ।

ମନ୍ତ୍ରଂ ମୁଖସୁଖୋଚ୍ଚାର୍ଯମ୍ ଅଶେଷାର୍ଥପ୍ରସାଧକମ୍ ତଦ୍ବୀଜଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ମନ୍ତ୍ରମାଦ୍ଯଂ ସୁଶୋଭନମ୍

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି ସହଜରେ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୋଇଥାଏ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରେ; ଏହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ବୀଜ, ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଓ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ଅତିସୂକ୍ଷ୍ମଂ ମହାର୍ଥଂ ଚ ଜ୍ଞେଯଂ ତଦ୍ଵଟବୀଜଵତ୍ ଵେଦଃ ସ ତ୍ରିଗୁଣାତୀତଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵକୃତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଟବୃକ୍ଷର ବୀଜ ପରି ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ; ସେଇ ବେଦ ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ନାୟକ ।

ଓମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଥିତଃ ସର୍ଵଗତଃ ଶିଵଃ ମନ୍ତ୍ରେ ଷଡକ୍ଷରେ ସୂକ୍ଷ୍ମେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରତନୁଃ ଶିଵଃ

‘ଓଁ’ ଏକ ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଶିବ, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ; ଷଡଅକ୍ଷରୀ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମନ୍ତ୍ରରେ, ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ରୂପରେ ଶିବ ବିରାଜିତ ।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵେନ ସ୍ଥିତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ ଵାଚ୍ଯଃ ଶିଵଃ ପ୍ରମେଯତ୍ଵାନ୍ ମନ୍ତ୍ରସ୍ତଦ୍ଵାଚକଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦ ଦୁହିଁରେ ନିଜେ ଅବସ୍ଥିତ; ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ ସିଧାସଳଖ; ଶିବ ଅର୍ଥ ହେଉଛନ୍ତି କାରଣ ସେ ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ, ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ତାହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ।

ଵାଚ୍ଯଵାଚକଭାଵୋ ଽଯମ୍ ଅନାଦିଃ ସଂସ୍ଥିତସ୍ତଯୋଃ ଵେଦେ ଶିଵାଗମେ ଵାପି ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଷଡକ୍ଷରଃ

ଏହି ଅର୍ଥ ଓ ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କ ଆଦିହୀନ ଓ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ବେଦ କିମ୍ବା ଶିବାଗମ ଯେଉଁଠି ଷଡଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଠାରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ।

ମନ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଥିତଃ ସଦା ମୁଖ୍ଯୋ ଲୋକେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୋ ମତଃ କିଂ ତସ୍ଯ ବହୁଭିର୍ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ଵା ବହୁଵିସ୍ତୃତୈଃ

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସଦା ପ୍ରଧାନ ଭାବେ ଅଛି; ଏହି ସଂସାରରେ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ । ଏତେ ଥିଲେ ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ?

ଯସ୍ଯୈଵଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥୋ ଽଯଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଯାତ୍ପାରମେଶ୍ଵରଃ ତେନାଧୀତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତେନ ତେନ ସର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍

ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ପରମ ମନ୍ତ୍ର ବିରାଜିତ, ସେ ଯାହା ପଢ଼ନ୍ତି, ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କରନ୍ତି—ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ ।

ଯୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଵୈ ଜପେତ୍ସମ୍ଯଗ୍ ଅଧୀତ୍ଯୈଵ ଵିଧାନତଃ ଏତାଵଦ୍ଧି ଶିଵଜ୍ଞାନମ୍ ଏତାଵତ୍ପରମଂ ପଦମ୍

ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭଳିଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରେ, ସେଇ ହେଉଛି ଶିବଜ୍ଞାନ, ଏହି ହେଉଛି ପରମ ପଦ ।

ଏତାଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯା ଚ ତସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଜପେଦ୍ବୁଧଃ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୈଃ ସପ୍ରଣଵୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ଽଯଂ ହୃଦଯଂ ମମ

ଏହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସଦା ପ୍ରଣବ ସହିତ ପାଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ମୋର ହୃଦୟ ।

ଗୁହ୍ଯାଦ୍ଗୁହ୍ଯତରଂ ସାକ୍ଷାନ୍ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ଅସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଋଷିଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଽଧିଦୈଵତମ୍

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଗୁପ୍ତ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ, ତାହାର ଋଷି, ଛନ୍ଦସ୍ ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି ।

ବୀଜଂ ଶକ୍ତିଂ ସ୍ଵରଂ ଵର୍ଣଂ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵାକ୍ଷରଂ ପ୍ରତି ଵାମଦେଵୋ ନାମ ଋଷିଃ ପଙ୍କ୍ତିଶ୍ଛନ୍ଦ ଉଦାହୃତଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷରର ବୀଜ, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ବାମଦେବ ନାମକ ଋଷି, ପଙ୍କ୍ତି ଛନ୍ଦସ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ।

ଦେଵତା ଶିଵ ଏଵାହଂ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ଵରାନନେ ନକାରାଦୀନି ବୀଜାନି ପଞ୍ଚଭୂତାତ୍ମକାନି ଚ

ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ମୁଁ ନିଜେ ଶିବ; ‘ନ’ ଆଦି ଯେଉଁ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ, ସେଗୁଡ଼ିକ ବୀଜ ଓ ପଞ୍ଚଭୂତର ସ୍ୱରୂପ ।

ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରଣଵଂ ଵିଦ୍ଧି ସର୍ଵଵ୍ଯାପିନମଵ୍ଯଯମ୍ ଶକ୍ତିସ୍ତ୍ଵମେଵ ଦେଵେଶି ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତେ

ପ୍ରଣବକୁ ତୁମେ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ, ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ ଓ ଅବିନାଶୀ; ଏବଂ ହେ ଦେବେଶ୍ୱରୀ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ, ତୁମେ ନିଜେ ଶକ୍ତି ।

ତ୍ଵଦୀଯଂ ପ୍ରଣଵଂ କିଂଚିନ୍ ମଦୀଯଂ ପ୍ରଣଵଂ ତଥା ତ୍ଵଦୀଯଂ ଦେଵି ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ଶକ୍ତିଭୂତଂ ନ ସଂଶଯଃ

ତୁମର ପ୍ରଣବ ଏକ, ମୋର ପ୍ରଣବ ଅନ୍ୟ; ହେ ଦେବୀ, ତୁମର ପ୍ରଣବ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଭାବେ ଅଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ଅକାରୋକାରମକାରା ମଦୀଯେ ପ୍ରଣଵେ ସ୍ଥିତାଃ ଉକାରଂ ଚ ମକାରଂ ଚ ଅକାରଂ ଚ କ୍ରମେଣ ଵୈ

ମୋ ପ୍ରଣବରେ ଅକାର, ଉକାର ଓ ମକାର ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି; ଏହି ଅକାର, ଉକାର ଓ ମକାର କ୍ରମକ୍ରମେ ରହିଛନ୍ତି।

ତ୍ଵଦୀଯଂ ପ୍ରଣଵଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ପ୍ଲୁତମୁତ୍ତମମ୍ ଓଙ୍କାରସ୍ଯ ସ୍ଵରୋଦାତ୍ତ ଋଷିର୍ବ୍ରହ୍ମ ସିତଂ ଵପୁଃ

ତୁମର ପ୍ରଣବକୁ ଉତ୍ତମ, ତିନି ମାତ୍ରା ଓ ଦୀର୍ଘ ଭାବରେ ଜାଣ। ଓଁକାରର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଏହାର ରୂପ ଧଳା।

ଛନ୍ଦୋ ଦେଵୀ ଚ ଗାଯତ୍ରୀ ପରମାତ୍ମାଧିଦେଵତା ଉଦାତ୍ତଃ ପ୍ରଥମସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ ଚତୁର୍ଥଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିତୀଯକଃ

ଛନ୍ଦ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ପରମାତ୍ମା ଅଧିଦେବତା; ପ୍ରଥମ ଓ ଚତୁର୍ଥ ଉଦାତ୍ତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।

ପଞ୍ଚମଃ ସ୍ଵରିତଶ୍ଚୈଵ ମଧ୍ଯମୋ ନିଷଧଃ ସ୍ମୃତାଃ ନକାରଃ ପୀତଵର୍ଣଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନଂ ପୂର୍ଵମୁଖଂ ସ୍ମୃତମ୍

ପଞ୍ଚମ ସ୍ୱରିତ, ମଧ୍ୟମକୁ ନିଷଧ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ନକାର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବମୁଖ।

ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଽଧିଦୈଵତଂ ଛନ୍ଦୋ ଗାଯତ୍ରୀ ଗୌତମ ଋଷିଃ ମକାରଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଵୈ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖମ୍

ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିଦେବତା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋଷି ଗୌତମ; ମକାର କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ।

ଛନ୍ଦୋ ଽନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଋଷିଶ୍ଚାତ୍ରୀ ରୁଦ୍ରୋ ଦୈଵତମୁଚ୍ଯତେ ଶିକାରୋ ଧୂମ୍ରଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଵୈ ପଶ୍ଚିମଂ ମୁଖମ୍

ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଋଷି ଅତ୍ରି, ଦେବତା ରୁଦ୍ର; ଶିକାର ଧୂସରବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ପଶ୍ଚିମମୁଖ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିସ୍ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁ ଦୈଵତମ୍ ଵାକାରୋ ହେମଵର୍ଣୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥାନଂ ଚୈଵୋତ୍ତରଂ ମୁଖମ୍

ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଛନ୍ଦ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ; ବକାର ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଉତ୍ତରମୁଖ।

ବ୍ରହ୍ମାଧିଦୈଵତଂ ଛନ୍ଦୋ ବୃହତୀ ଚାଙ୍ଗିରା ଋଷିଃ ଯକାରୋ ରକ୍ତଵର୍ଣଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମୁଖଂ ଵିରାଟ୍

ବ୍ରହ୍ମା ଅଧିଦେବତା, ଛନ୍ଦ ବୃହତୀ, ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା; ଯକାର ଲାଲ୍ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏହାର ସ୍ଥାନ ଉପରକୁ, ଭିରାଟ୍।

ଛନ୍ଦ ଋଷିର୍ଭରଦ୍ଵାଜଃ ସ୍କନ୍ଦୋ ଦୈଵତମୁଚ୍ଯତେ ନ୍ଯାସମସ୍ଯ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ଶୁଭମ୍

ଛନ୍ଦ ଋଷି, ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି, ଦେବତା ସ୍କନ୍ଦ; ଏହାର ନ୍ୟାସ ଯାହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଓ ଶୁଭ, ସେଥିରେ କହିବି।

ସର୍ଵପାପହରଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵିଧୋ ନ୍ଯାସ ଉଚ୍ଯତେ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥିତିସଂହାରଭେଦତସ୍ତ୍ରିଵିଧଃ ସ୍ମୃତଃ

ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ନ୍ୟାସ; ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ସଂହାର ଭେଦରେ ଏହାକୁ ତିନିଭାଗ କୁହାଯାଏ।