ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅନିରୁଧ୍ଯ ଵିଚେଷ୍ଟେଦ୍ଯଃ ସୋ ଽପ୍ଯେଵଂ ହି ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ଭୂମିଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହ୍ଯ୍ ଆକାଶେ କ୍ରୀଡତେ ଶ୍ରିଯା

ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଦମନ ନଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସେ ଏଭଳି ଖୁସି ହୁଏ; କେବେ କେବେ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି, ଆକାଶରେ ମହିମାରେ ଖେଳନ୍ତି।

ଉଦ୍ଗିରେଚ୍ଚ କ୍ଵଚିଦ୍ଵେଦାନ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମାନର୍ଥାନ୍ ସମାସତଃ କ୍ଵଚିଚ୍ଛ୍ରୁତେ ତଦର୍ଥେନ ଶ୍ଲୋକବନ୍ଧଂ କରୋତି ସଃ

କେବେ କେବେ ସେ ବେଦ ଓ ତାହାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତି; କେବେ କେବେ ଏହି ଅର୍ଥରେ ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କରନ୍ତି।

କ୍ଵଚିଦ୍ଦଣ୍ଡକବନ୍ଧଂ ତୁ କୁର୍ଯାଦ୍ବନ୍ଧଂ ସହସ୍ରଶଃ ମୃଗପକ୍ଷିସମୂହସ୍ଯ ରୁତଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି

କେବେ କେବେ ହଜାର ହଜାର ଗଦ୍ୟ ରଚନା କରନ୍ତି; ପଶୁପକ୍ଷୀ ଦଳର ଡାକ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯଂ ସ୍ଥାଵରାନ୍ତଂ ଚ ହସ୍ତାମଲକଵଦ୍ଭଵେତ୍ ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଵିଜ୍ଞାନାନି ସହସ୍ରଶଃ

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଡ଼ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କିଛି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ହାତର ଆମଳକୀ ଫଳ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଏ କହିବ? ହଜାର ହଜାର ଜ୍ଞାନ ଅଛି।

ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଅଭ୍ଯାସେନୈଵ ଵିଜ୍ଞାନଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଚ ସ୍ଥିରଂ ଭଵେତ୍

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ମହାତ୍ମା ମୁନିଙ୍କ ମନରେ କେବଳ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୃଢ଼ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ତେଜୋରୂପାଣି ସର୍ଵାଣି ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯତି ଯୋଗଵିତ୍ ଦେଵବିମ୍ବାନ୍ଯନେକାନି ଵିମାନାନି ସହସ୍ରଶଃ

ଯୋଗ ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ରୂପ, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ, ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଦେଖନ୍ତି।

ପଶ୍ଯତି ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଯମାଗ୍ନିଵରୁଣାଦିକାନ୍ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରାଶ୍ ଚ ଭୁଵନାନି ସହସ୍ରଶଃ

ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଅଗ୍ନି, ବରୁଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟଙ୍କୁ, ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ତାରା ଓ ହଜାର ହଜାର ଜଗତ ଦେଖନ୍ତି।

ପାତାଲତଲସଂସ୍ଥାଶ୍ ଚ ସମାଧିସ୍ଥଃ ସ ପଶ୍ଯତି ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦୀପେନ ସ୍ଵସ୍ଥେନାଚଲନେନ ତୁ

ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସେ, ପାତାଳ ତଳରେ ଥିବା ଜୀବମାନେକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚଳତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେକୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ପ୍ରସାଦାମୃତପୂର୍ଣେନ ସତ୍ତ୍ଵପାତ୍ରସ୍ଥିତେନ ତୁ ତମୋ ନିହତ୍ଯ ପୁରୁଷଃ ପଶ୍ଯତି ହ୍ଯାତ୍ମନୀଶ୍ଵରମ୍

କୃପାର ଅମୃତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଚିତ୍ତପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ ଚ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଜ୍ଞାନମେଵ ଚ ଵୈରାଗ୍ଯମପଵର୍ଗଶ୍ ଚ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧର୍ମ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ନ ଶକ୍ଯୋ ଵିସ୍ତରୋ ଵକ୍ତୁଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତୈରପି ଯୋଗେ ପାଶୁପତେ ନିଷ୍ଠା ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଚ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ

ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଯଦି କହାଯାଏ, ଯୋଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାର ବର୍ଣ୍ଣନ କରିହେବ ନାହିଁ; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଶୁପତ ଯୋଗରେ ଦୃଢ଼ ରୁହିବା ଉଚିତ।

ସତାଂ ଜିତାତ୍ମନାଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଂ ଚ ସାଧୂନାମ୍ ଆଚାର୍ଯାଣାଂ ଶିଵାତ୍ମନାମ୍

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିବସ୍ୱରୂପ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—

ଦଯାଵତାଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତଥା ଚୈଵ ତପସ୍ଵିନାମ୍ ସଂନ୍ଯାସିନାଂ ଵିରକ୍ତାନାଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵଶଗାତ୍ମନାମ୍

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାଶୀଳ, ତପସ୍ୱୀ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବିରକ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—

ଦାନିନାଂ ଚୈଵ ଦାନ୍ତାନାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ସତ୍ଯଵାଦିନାମ୍ ଅଲୁବ୍ଧାନାଂ ସଯୋଗାନାଂ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିଦାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦାନଶୀଳ, ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିଥିବା, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଥିବା, ଲୋଭ ନଥିବା, ଯୋଗରେ ଏକତା ରଖିଥିବା ଏବଂ ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—

ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତାଵିରୁଦ୍ଧାନାଂ ପ୍ରସୀଦତି ମହେଶ୍ଵରଃ ସଦିତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶବ୍ଦସ୍ ତଦନ୍ତେ ଯେ ଲଭନ୍ତ୍ଯୁତ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବେଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ନିୟମ ସହିତ ବିରୋଧ କରେନାହିଁ, ସେମାନେ ଉପରେ ମହେଶ୍ୱର ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ସାଯୁଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯାତି ତେନ ସନ୍ତଃ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ଦଶାତ୍ମକେ ଯେ ଵିଷଯେ ସାଧନେ ଚାଷ୍ଟଲକ୍ଷଣେ

ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଦଶ ପ୍ରକାର ଗୁଣ ଓ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ସାଧନା ରଖନ୍ତି—

ନ କ୍ରୁଧ୍ଯନ୍ତି ନ ହୃଷ୍ଯନ୍ତି ଜିତାତ୍ମାନସ୍ତୁ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ସାମାନ୍ଯେଷୁ ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ତଥା ଵୈଶେଷିକେଷୁ ଚ

ସେମାନେ କେବେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କେବେ ଅତି ଖୁସି ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଭଳି ମନେ ପକାଯାନ୍ତି, ସାଧାରଣ ବା ବିଶେଷ ଜିନିଷରେ ମଧ୍ୟ।

ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରଵିଶୋ ଯସ୍ମାଦ୍ ଯୁକ୍ତାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ଵର୍ଣାଶ୍ରମେଷୁ ଯୁକ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗାଦିସୁଖକାରିଣଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଏକତାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜ କୁହାଯାନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ଜ୍ଞାନାଦ୍ଧର୍ମଜ୍ଞ ଉଚ୍ଯତେ ଵିଦ୍ଯାଯାଃ ସାଧନାତ୍ସାଧୁବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୁରୋର୍ହିତଃ

ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛି, ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ କୁହାଯାଏ; ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରି, ଭଲ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖେ।

କ୍ରିଯାଣାଂ ସାଧନାଚ୍ଚୈଵ ଗୃହସ୍ଥଃ ସାଧୁରୁଚ୍ଯତେ ସାଧନାତ୍ତପସୋ ଽରଣ୍ଯେ ସାଧୁର୍ଵୈଖାନସଃ ସ୍ମୃତଃ

କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଗୃହସ୍ଥକୁ ସାଧୁ କୁହାଯାଏ; ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା ସଫଳ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବନବାସୀକୁ ସାଧୁ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଯତମାନୋ ଯତିଃ ସାଧୁଃ ସ୍ମୃତୋ ଯୋଗସ୍ଯ ସାଧନାତ୍ ଏଵମାଶ୍ରମଧର୍ମାଣାଂ ସାଧନାତ୍ସାଧଵଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଯିଏ ନିଜକୁ ସଂଯମ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଯତି ସାଧୁ ଭାବେ ସ୍ମରଣ ହୁଏ; ଏଭଳି ଆଶ୍ରମ ଧର୍ମର ସାଧନା ଦ୍ୱାରା ସାଧୁମାନେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଗୃହସ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଚ ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଯତିସ୍ ତଥା ଧର୍ମାଧର୍ମାଵିହ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ଶବ୍ଦାଵେତୌ କ୍ରିଯାତ୍ମକୌ

ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯତି—ଏଭଳି ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଦୁଇଟି କଥା କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

କୁଶଲାକୁଶଲଂ କର୍ମ ଧର୍ମାଧର୍ମାଵିତି ସ୍ମୃତୌ ଧାରଣାର୍ଥେ ମହାନ୍ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ଧର୍ମଶବ୍ଦଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ 'ଧର୍ମ' ଏହି ମହାନ ଶବ୍ଦ ଘୋଷିତ।

ଅଧାରଣେ ମହତ୍ତ୍ଵେ ଚ ଅଧର୍ମ ଇତି ଚୋଚ୍ଯତେ ଅତ୍ରେଷ୍ଟପ୍ରାପକୋ ଧର୍ମ ଆଚାର୍ଯୈରୁପଦିଶ୍ଯତେ

ଯେଉଁଠାରେ ଧାରଣ କରିବା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅଧର୍ମ କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଧର୍ମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ଜିନିଷ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ ଭାବେ ଶିଖାନ୍ତି।

ଅଧର୍ମଶ୍ଚାନିଷ୍ଟଫଲୋ ହ୍ଯ୍ ଆଚାର୍ଯୈରୁପଦିଶ୍ଯତେ ଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚାଲୋଲୁପାଶ୍ଚୈଵ ଆତ୍ମଵନ୍ତୋ ହ୍ଯଦାମ୍ଭିକାଃ

ଅଧର୍ମ, ଯାହା ଅପ୍ରିୟ ଫଳ ଦେଉଛି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଶିଖାନ୍ତି; ବୃଦ୍ଧମାନେ ଲୋଭୀ ନୁହଁନ୍ତି, ଚଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ସ୍ୱାଧୀନ ଓ କପଟ ରହିତ।

ସମ୍ଯଗ୍ଵିନୀତା ଋଜଵସ୍ ତାନାଚାର୍ଯାନ୍ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ସ୍ଵଯମାଚରତେ ଯସ୍ମାଦ୍ ଆଚାରେ ସ୍ଥାପଯତ୍ଯପି

ଯେଉଁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ସଠିକ୍ ଶିକ୍ଷିତ, ସିଧାସଳଖ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେମାନେ ଏହି ଭାବେ ପରିଚିତ; କାରଣ ସେମାନେ ନିଜେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା କରାନ୍ତି।

ଆଚିନୋତି ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥାନ୍ ଆଚାର୍ଯସ୍ତେନ ଚୋଚ୍ଯତେ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଛ୍ରୌତଂ ସ୍ମରଣାତ୍ସ୍ମାର୍ତମୁଚ୍ଯତେ

ଯେଉଁଥିରେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ତାକୁ 'ଶ୍ରୌତ', ମନେ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ତାକୁ 'ସ୍ମାର୍ତ୍ତ' କୁହାଯାଏ।

ଇଜ୍ଯା ଵେଦାତ୍ମକଂ ଶ୍ରୌତଂ ସ୍ମାର୍ତଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାତ୍ମକମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁରୂପମର୍ଥଂ ଯଃ ପୃଷ୍ଟୋ ନୈଵାପି ଗୂହତି

ବେଦ ଆଧାରିତ ଯଜ୍ଞକୁ 'ଶ୍ରୌତ' କୁହାଯାଏ; ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ଯିଏ ଯଥାଯଥ ଅର୍ଥ ଦେଖି, ପଚାରିଲେ ତାହା ଲୁଚାଏ ନାହିଁ—

ଯଥାଦୃଷ୍ଟପ୍ରଵାଦସ୍ତୁ ସତ୍ଯଂ ଲୈଙ୍ଗେ ଽତ୍ର ପଠ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ତଥା ମୌନଂ ନିରାହାରତ୍ଵମେଵ ଚ

ଯେପରି ଦେଖାଯିବା ଅନୁଯାୟୀ କଥା କୁହାଯାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗରେ ସତ୍ୟ କଥା ଉଚ୍ଚାରିତ; ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ମୌନ ଓ ଉପବାସ।