ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

କର୍ମଯଜ୍ଞସହସ୍ରେଭ୍ଯସ୍ ତପୋଯଜ୍ଞୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ତପୋଯଜ୍ଞସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଜପଯଜ୍ଞୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ

ହଜାର କର୍ମଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରୁ ତପଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; ହଜାର ତପଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରୁ ଜପଯଜ୍ଞ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ଜପଯଜ୍ଞସହସ୍ରେଭ୍ଯୋ ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞାତ୍ପରୋ ନାସ୍ତି ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ସାଧନମ୍

ହଜାର ଜପଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରୁ ଧ୍ୟାନଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଧ୍ୟାନଯଜ୍ଞଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଉପାୟ।

ଯଦା ସମରସେ ନିଷ୍ଠୋ ଯୋଗୀ ଧ୍ଯାନେନ ପଶ୍ଯତି ଧ୍ଯାନଯଜ୍ଞରତସ୍ଯାସ୍ଯ ତଦା ସଂନିହିତଃ ଶିଵଃ

ଯେତେବେଳେ ଯୋଗୀ ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି, ଧ୍ୟାନଯଜ୍ଞରେ ଲିନ ଥିବା ବେଳେ ଶିବ ତାଙ୍କୁ ସାନିକଟ ହୁଅନ୍ତି।

ନାସ୍ତି ଵିଜ୍ଞାନିନାଂ ଶୌଚଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତାଦି ଚୋଦନା ଵିଶୁଦ୍ଧା ଵିଦ୍ଯଯା ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଯାଵିଦୋ ଜନାଃ

ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ରେ ଅନୁଭବୀ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା କିମ୍ବା ପାପମୋଚନ କ୍ରିୟାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମ ଜାଣିଥିବା କିମ୍ବା ନ ଜାଣିଥିବା ସମସ୍ତେ ମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

ନାସ୍ତି କ୍ରିଯା ଚ ଲୋକେଷୁ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଵିଚାରତଃ ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ଜପୋ ହୋମୋ ଧ୍ଯାନିନାଂ ସଂନିଧିଃ ସଦା

ଯେଉଁମାନେ ଭଲଭାବେ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ କୌଣସି କ୍ରିୟା, ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଧର୍ମ, ଅଧର୍ମ, ଜପ, ହୋମ ସବୁ ସମୟରେ ମନରେ ଅଛି।

ପରାନନ୍ଦାତ୍ମକଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଶିଵମକ୍ଷରମ୍ ନିଷ୍କଲଂ ସର୍ଵଗଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଯୋଗିନାଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍

ଯେ ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ, ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଅବିନାଶୀ, ଅଂଶହୀନ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଯୋଗୀମାନେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଲିଙ୍ଗଂ ତୁ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରାହୁର୍ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ବାହ୍ଯଂ ସ୍ଥୂଲଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ଲିଙ୍ଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ବାହ୍ୟ ଏବଂ ଅଭ୍ୟନ୍ତର; ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହନ୍ତି, ବାହ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ମୋଟା, ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଲିଙ୍ଗ ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ।

କର୍ମଯଜ୍ଞରତାଃ ସ୍ଥୂଲାଃ ସ୍ଥୂଲଲିଙ୍ଗାର୍ଚନେ ରତାଃ ଅସତାଂ ଭାଵନାର୍ଥାଯ ନାନ୍ଯଥା ସ୍ଥୂଲଵିଗ୍ରହଃ

ଯେଉଁମାନେ କ୍ରିୟା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋଟା ଲିଙ୍ଗର ପୂଜାରେ ଆସକ୍ତ; ଏହି ମୋଟା ଦେହ ଅଯୋଗ୍ୟମାନେ ଭାବନା କରିବା ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନୁହେଁ।

ଆଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ଚ ଯଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଯସ୍ଯ ନୋ ଭଵେତ୍ ଅସୌ ମୂଢୋ ବହିଃ ସର୍ଵଂ କଲ୍ପଯିତ୍ଵୈଵ ନାନ୍ଯଥା

ଯାହାଙ୍କର ଅଭ୍ୟନ୍ତର ଲିଙ୍ଗ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ, ସେ ମୂଢ଼; ସେ ସବୁକିଛି ବାହ୍ୟ ଭାବି ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବେ ଦେଖିପାରେନାହିଁ।

ଜ୍ଞାନିନାଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମମଲଂ ଭଵେତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମଵ୍ଯଯମ୍ ଯଥା ସ୍ଥୂଲମଯୁକ୍ତାନାଂ ମୃତ୍କାଷ୍ଠାଦ୍ଯୈଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତମ୍

ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀମାନେ ମାଟି, କାଠି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ମୋଟା ଲିଙ୍ଗକୁ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି।

ଅର୍ଥୋ ଵିଚାରତୋ ନାସ୍ତୀତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥଵେଦିନଃ ନିଷ୍କଲଃ ସକଲଶ୍ଚେତି ସର୍ଵଂ ଶିଵମଯଂ ତତଃ

ଅନ୍ୟେ କିଛି ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ଭଲଭାବେ ବିଚାର କଲେ କୌଣସି ଅଲଗା ବସ୍ତୁ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ଶିବ ରୂପ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ସଗୁଣ ଦୁହିଁ ଅଛନ୍ତି।

ଵ୍ଯୋମୈକମପି ଦୃଷ୍ଟଂ ହି ଶରାଵଂ ପ୍ରତି ସୁଵ୍ରତାଃ ପୃଥକ୍ତ୍ଵଂ ଚାପୃଥକ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଶଙ୍କରସ୍ଯେତି ଚାପରେ

ହେ ସଦ୍ବ୍ରତମାନେ, ଯେପରି ଘଡ଼ା ଭିତରେ ଆକାଶ ଏକ ଦେଖାଯାଏ, କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି ଏହି ଭିନ୍ନତା ଓ ଅଭିନ୍ନତା ଶଙ୍କରଙ୍କର।

ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ହି ଜଗତାମ୍ ଏକସ୍ଥୋ ଽପି ଦିଵାକରଃ ଏକୋ ଽପି ବହୁଧା ଦୃଷ୍ଟୋ ଜଲାଧାରେଷୁ ସୁଵ୍ରତାଃ

ହେ ସଦ୍ବ୍ରତମାନେ, ବୁଝିବା ପାଇଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଳପାତ୍ର ଭିତରେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ସଂସାରରେ ଅନେକ ଦେଖାଯାଏ।

ଜନ୍ତଵୋ ଦିଵି ଭୂମୌ ଚ ସର୍ଵେ ଵୈ ପାଞ୍ଚଭୌତିକାଃ ତଥାପି ବହୁଲା ଦୃଷ୍ଟା ଜାତିଵ୍ଯକ୍ତିଵିଭେଦତଃ

ଦିଗ୍ଗଜ ଓ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ; ତଥାପି ଜାତି ଓ ବ୍ୟକ୍ତି ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବହୁ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୂଯତେ ଯଦ୍ଯତ୍ ତତ୍ତଦ୍ଵିଦ୍ଧି ଶିଵାତ୍ମକମ୍ ଭେଦୋ ଜନାନାଂ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ପ୍ରତିଭାସୋ ଵିଚାରତଃ

ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏ, ସେସବୁ ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ସଂସାରରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିନ୍ନତା କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭ୍ରମ।

ସ୍ଵପ୍ନେ ଚ ଵିପୁଲାନ୍ ଭୋଗାନ୍ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମର୍ତ୍ଯଃ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍ ଦୁଃଖୀ ଚ ଭୋଗଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ନାନୁଭୂତଂ ଵିଚାରତଃ

ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୋଗ ଭୋଗି ମଣିଷ ସୁଖୀ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କଲେ, ସେଠାରେ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।

ଏଵମାହୁସ୍ତଥାନ୍ଯେ ଚ ସର୍ଵେ ଵେଦାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଗାଃ ହୃଦି ସଂସାରିଣାଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ସକଲଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଏଭଳି ଅନ୍ୟେ ଯେଉଁମାନେ ବେଦର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି — ସଂସାରରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସକଳ ଗୁଣ ସହିତ ପରମେଶ୍ୱର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।

ଯୋଗିନାଂ ନିଷ୍କଲୋ ଦେଵୋ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଚ ଜଗନ୍ମଯଃ ତ୍ରିଵିଧଂ ପରମେଶସ୍ଯ ଵପୁର୍ଲୋକେ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ

ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଦେବ ନିର୍ଗୁଣ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି; ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପ ସଂସାରରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

ନିଷ୍କଲଂ ପ୍ରଥମଂ ଚୈକଂ ତତଃ ସକଲନିଷ୍କଲମ୍ ତୃତୀଯଂ ସକଲଂ ଚୈଵ ନାନ୍ଯଥେତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ପ୍ରଥମ ହେଉଛି ନିର୍ଗୁଣ ରୂପ, ତାପରେ ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ମିଶ୍ର ରୂପ, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ସଗୁଣ ରୂପ; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଅର୍ଚଯନ୍ତି ମୁହୁଃ କେଚିତ୍ ସଦା ସକଲନିଷ୍କଲମ୍ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ହୃଦଯେ କେଚିଚ୍ ଛିଵଲିଙ୍ଗେ ଵିଭାଵସୌ

କିଛି ଲୋକ ପୁନିପୁନି ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ମିଶ୍ର ରୂପରେ ପୂଜା କରନ୍ତି; କିଛି ଲୋକ ସବୁଜ୍ଞ ଠାକୁରଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ, କିମ୍ବା ଶିବଲିଙ୍ଗରେ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ସକଲଂ ମୁନଯଃ କେଚିତ୍ ସଦା ସଂସାରଵର୍ତିନଃ ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚଯନ୍ତ୍ଯେଵ ସଦାରାଃ ସସୁତା ନରାଃ

କିଛି ମୁନି, ସଦା ସଂସାରରେ ଲାଗିଥିବା, କେବଳ ସଗୁଣ ରୂପକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଘରସ୍ଥ ଲୋକ ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜୀବନସାଥୀ ଓ ସନ୍ତାନ ସହିତ ସଦା ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଯଥା ଶିଵସ୍ ତଥା ଦେଵୀ ଯଥା ଦେଵୀ ତଥା ଶିଵଃ ତସ୍ମାଦଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ଯୈଵ ସପ୍ତଵିଂଶତ୍ପ୍ରଭେଦତଃ

ଯେପରି ଶିବ, ସେପରି ଦେବୀ; ଯେପରି ଦେବୀ, ସେପରି ଶିବ। ଏହିପରି ଅଭିନ୍ନତାର ବୁଝିବାରେ, ସତେଇ ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ।

ଯଜନ୍ତି ଦେହେ ବାହ୍ଯେ ଚ ଚତୁଷ୍କୋଣେ ଷଡସ୍ରକେ ଦଶାରେ ଦ୍ଵାଦଶାରେ ଚ ଷୋଡଶାରେ ତ୍ରିରସ୍ରକେ

ସେମାନେ ଦେହର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ଚାରିକୋଣ, ଛଅକୋଣ, ଦଶଟି ଆର, ବାରଟି ଆର, ଷୋହଳ ଆର ଓ ତିନିକୋଣ ଆକୃତିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ସ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଶିଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଦେଵ୍ଯା ସାର୍ଧଂ ସ୍ଥିତଃ ପ୍ରଭୁଃ ସଂତାରଣାର୍ଥଂ ଚ ଶିଵଃ ସଦସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତିଵର୍ଜିତଃ

ଶିବ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦେବୀ ସହିତ ଏକାଠି ବସିଛନ୍ତି। ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ଶିବ ସଦା ଥିବା ଓ ନଥିବାର ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।

ତମେକମାହୁର୍ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଚ କେଚିତ୍ କେଚିତ୍ତମାହୁସ୍ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକଂ ଚ ଊଚୁସ୍ ତଥା ତଂ ଚ ଶିଵଂ ତଥାନ୍ଯେ ସଂସାରିଣଂ ଵେଦଵିଦୋ ଵଦନ୍ତି

କେହି ତାଙ୍କୁ ଏକ ଭାବନ୍ତି, କେହି ଦୁଇଟି ଭାବନ୍ତି, କେହି ତିନୋଟି ଗୁଣର ଭାବନ୍ତି; ଅନ୍ୟେ କିଛି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଶିବଙ୍କୁ ସଂସାରର ଆତ୍ମା ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଯୋଗେନ ଶୁଭେନ ଯୁକ୍ତା ଵିପ୍ରାଃ ସଦା ଧର୍ମରତା ଵିଶିଷ୍ଟାଃ ଯଜନ୍ତି ଯୋଗେଶମ୍ ଅଶେଷମୂର୍ତିଂ ଷଡସ୍ରମଧ୍ଯେ ଭଗଵନ୍ତମେଵ

ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଭକ୍ତି ଓ ଯୋଗରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ମାଧ୍ୟମରେ, ଛଅକୋଣ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଯେ ତତ୍ର ପଶ୍ଯନ୍ତି ଶିଵଂ ତ୍ରିରସ୍ରେ ତ୍ରିତତ୍ତ୍ଵମଧ୍ଯେ ତ୍ରିଗୁଣଂ ତ୍ରିଯକ୍ଷମ୍ ତେ ଯାନ୍ତି ଚୈନଂ ନ ଚ ଯୋଗିନୋ ଽନ୍ଯେ ତଯା ଚ ଦେଵ୍ଯା ପୁରୁଷଂ ପୁରାଣମ୍

ଯେମାନେ ତିନିକୋଣ ଆକୃତିରେ, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦେବୀ ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।

ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ଵେଚ୍ଛାଵିଗ୍ରହସଂଭଵମ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଃ ଫଲଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଲୋକହିତାଯ ଵୈ

ଏବେ ମୁଁ ସ୍ୱଇଚ୍ଛା ଆକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ସମସ୍ତ ଫଳ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କହିବି।

ସ୍କନ୍ଦୋମାସହିତଂ ଦେଵମ୍ ଆସୀନଂ ପରମାସନେ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୁଯାତ୍

ସ୍କନ୍ଦ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ଆସନରେ ବସାଇ, ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ।