ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଷଡ୍ଵିଧଂ ଲିଙ୍ଗମିତ୍ଯାହୁର୍ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ଚ ପ୍ରଭେଦତଃ ତେଷାଂ ଭେଦାଶ୍ଚତୁର୍ଯୁକ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଦିତି ସ୍ମୃତାଃ

ଲିଙ୍ଗକୁ ଛଅ ପ୍ରକାରର ବୋଲାଯାଏ, ତାହା ଉପଯୋଗ କରାଯାଉଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ । ଏହାର ଚାରି ପ୍ରକାର ଭେଦ ମିଶି ଚୁଉଁଚାଳିଶଟି ପ୍ରକାର ଥାଏ ।

ଶୈଲଜଂ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦ୍ଧି ସାକ୍ଷାଚ୍ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ରତ୍ନଜଂ ତଚ୍ଚ ସପ୍ତଧା ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ପ୍ରଥମେ ପାହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାରର । ଦ୍ୱିତୀୟ ରତ୍ନରୁ ତିଆରି, ଏହା ସାତ ପ୍ରକାରର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ତୃତୀଯଂ ଧାତୁଜଂ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଅଷ୍ଟଧା ପରମେଷ୍ଠିନଃ ତୁରୀଯଂ ଦାରୁଜଂ ଲିଙ୍ଗଂ ତତ୍ତୁ ଷୋଡଶଧୋଚ୍ଯତେ

ତୃତୀୟ ଧାତୁରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଏହା ଅଠ ପ୍ରକାରର । ଚତୁର୍ଥ ଦାରୁରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଏହା ଷୋଳ ଧାରଣାର ।

ମୃନ୍ମଯଂ ପଞ୍ଚମଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଦ୍ଵିଧା ଭିନ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଷଷ୍ଠଂ ତୁ କ୍ଷଣିକଂ ଲିଙ୍ଗଂ ସପ୍ତଧା ପରିକୀର୍ତିତମ୍

ପଞ୍ଚମ ମାଟିରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଷଷ୍ଠ କ୍ଷଣିକ ଲିଙ୍ଗ, ସାତ ପ୍ରକାରର ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଶ୍ରୀପ୍ରଦଂ ରତ୍ନଜଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଶୈଲଜଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦମ୍ ଧାତୁଜଂ ଧନଦଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଦାରୁଜଂ ଭୋଗସିଦ୍ଧିଦମ୍

ରତ୍ନରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରୀଦାୟକ, ପାହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଧାତୁରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ସିଧାସଳଖ ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଦାରୁରୁ ତିଆରି ଭୋଗ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।

ମୃନ୍ମଯଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ଶୁଭମ୍ ଶୈଲଜଂ ଚୋତ୍ତମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚୈଵ ଧାତୁଜମ୍

ମାଟିରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ପାହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଧାତୁରୁ ତିଆରି ମଧ୍ୟମ ବୋଲାଯାଏ ।

ବହୁଧା ଲିଙ୍ଗଭେଦାଶ୍ ଚ ନଵ ଚୈଵ ସମାସତଃ ମୂଲେ ବ୍ରହ୍ମା ତଥା ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ

ଲିଙ୍ଗର ବହୁ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି, ସାରାଂଶରେ ନଅ ପ୍ରକାର । ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ଜଗତର ନାଥ ।

ରୁଦ୍ରୋପରି ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଣଵାଖ୍ଯଃ ସଦାଶିଵଃ ଲିଙ୍ଗଵେଦୀ ମହାଦେଵୀ ତ୍ରିଗୁଣା ତ୍ରିମଯାଂବିକା

ଉପରେ ରୁଦ୍ର, ମହାଦେବ, ପ୍ରଣବ ନାମରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସଦାଶିବ । ଲିଙ୍ଗର ବେଦି ମହାଦେବୀ, ତିନି ଗୁଣର ଅମ୍ବିକା ।

ତଯା ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଦେଵୀ ଦେଵଶ୍ ଚ ପୂଜିତୌ ଶୈଲଜଂ ରତ୍ନଜଂ ଵାପି ଧାତୁଜଂ ଵାପି ଦାରୁଜମ୍

ଯିଏ ଏହି ଦେବୀ ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦେବୀ ଓ ଦେବତା ଦୁହିଁଠିକୁ ପୂଜା କରେ, ପାହାଡ଼, ରତ୍ନ, ଧାତୁ କିମ୍ବା କାଠର ଲିଙ୍ଗ ଯେଉଁହେଉ ।

ମୃନ୍ମଯଂ କ୍ଷଣିକଂ ଵାପି ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଥାପ୍ଯ ଫଲଂ ଶୁଭମ୍ ସୁରେନ୍ଦ୍ରାମ୍ଭୋଜଗର୍ଭାଗ୍ନିଯମାମ୍ବୁପଧନେଶ୍ଵରୈଃ

ମାଟି କିମ୍ବା କ୍ଷଣିକ ଲିଙ୍ଗ ଯଦି ଭକ୍ତିରେ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ଦେବତା, କମଳ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ଧନର ନାଥମାନେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି ।

ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାହୀନ୍ଦ୍ରୈର୍ ଯକ୍ଷଦାନଵକିନ୍ନରୈଃ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସୁପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନୈଃ

ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗରାଜ, ଯକ୍ଷ, ଦାନବ, କିନ୍ନରମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା, ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଲର ଧ୍ୱନି ସହିତ ।

ଭୂର୍ଭୂଵଃସ୍ଵର୍ମହର୍ଲୋକାନ୍ କ୍ରମାଦ୍ ଵୈ ଜନତଃ ପରମ୍ ତପଃ ସତ୍ଯଂ ପରାକ୍ରମ୍ଯ ଭାସଯନ୍ ସ୍ଵେନ ତେଜସା

ଭୂ, ଭୁଵ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମହର୍ଲୋକ ଆଦିକୁ କ୍ରମେ ଆଲୋକିତ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତପଃ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ ।

ଲିଙ୍ଗସ୍ଥାପନସନ୍ମାର୍ଗନିହିତସ୍ଵାଯତାସିନା ଆଶୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମୁଦ୍ଭିଦ୍ଯ ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ନିର୍ଵିଶଙ୍କଯା

ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନର ଶୁଭ ମାର୍ଗରେ ନିଜକୁ ରଖି, ନିଜ ଦୀର୍ଘ ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଭେଦି, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ବାହାରିଯାଏ ।

ଶୈଲଜଂ ରତ୍ନଜଂ ଵାପି ଧାତୁଜଂ ଵାପି ଦାରୁଜମ୍ ମୃନ୍ମଯଂ କ୍ଷଣିକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥାପଯେତ୍ସକଲଂ ଵପୁଃ

ପାହାଡ଼, ରତ୍ନ, ଧାତୁ, କାଠ, ମାଟି କିମ୍ବା କ୍ଷଣିକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଵିଧିନା ଚୈଵ କୃତ୍ଵା ତୁ ସ୍କନ୍ଦୋମାସହିତଂ ଶୁଭମ୍ କୁନ୍ଦଗୋକ୍ଷୀରସଂକାଶଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଯଃ ସ୍ଥାପଯେନ୍ନରଃ

ବିଧିମତେ ଏବଂ ସ୍କନ୍ଦ ମାସ ସହିତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଯିଏ କୁନ୍ଦ ଓ ଗାଈର ଦୁଧ ପରି ଧଳା ତେଜସ୍ୱୀ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରେ, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଏ ।

ନୃଣାଂ ତନୁଂ ସମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଥିତୋ ରୁଦ୍ରୋ ନ ସଂଶଯଃ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତସ୍ଯ ଲଭନ୍ତେ ନିର୍ଵୃତିଂ ନରାଃ

ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ରୁଦ୍ର ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ମଯା ଵକ୍ତୁଂ ସମ୍ଯଗ୍ଯୁଗଶତୈରପି ଶକ୍ଯତେ ନୈଵ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵୈ ସ୍ଥାପଯେତ୍ ତଥା

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କଥା ମୁଁ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵେଷାମେଵ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଵିଭୋର୍ଦିଵ୍ଯଂ ଵପୁଃ ଶୁଭମ୍ ସକଲଂ ଭାଵନାଯୋଗ୍ଯଂ ଯୋଗିନାମେଵ ନିଷ୍କଲମ୍

ସମସ୍ତ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ୍ର ରୂପ ଧ୍ୟାନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ଯୋଗୀମାନେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ନିରାକାର ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ନିଷ୍କଲୋ ନିର୍ମଲୋ ନିତ୍ଯଃ ସକଲତ୍ଵଂ କଥଂ ଗତଃ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଚାସ୍ମାକଂ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍

ସେ ନିରାକାର, ନିର୍ମଳ ଓ ଚିରନ୍ତନ; କିପରି ସେ ସକଳ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ? ଆମେ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲୁ, ସେପରି ଆମକୁ କହ।

ପରମାର୍ଥଵିଦଃ କେଚିଦ୍ ଊଚୁଃ ପ୍ରଣଵରୂପିଣମ୍ ଵିଜ୍ଞାନମିତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରୁତିଶିରସ୍ଯଜମ୍

ଅନେକ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ କହିଛନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଣବ ରୂପୀ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହା ଶୁଣି, ଏହିକୁ ଶ୍ରୁତିର ଶିରୋମଣି ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ଶବ୍ଦାଦିଵିଷଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଭ୍ରାନ୍ତିରହିତମ୍ ଇତ୍ଯନ୍ଯେ ନେତି ଚାପରେ

ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯାହା ଜ୍ଞାନ, ତାହାକୁ ଜ୍ଞାନ ବୋଲାଯାଏ; କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ଭ୍ରମ ରହିତ ଏହି ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି, ଏହା ଏମିତି ନୁହେଁ।

ଯଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ନିର୍ମଲଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଵିକଲ୍ପଂ ନିରାଶ୍ରଯମ୍ ଗୁରୁପ୍ରକାଶକଂ ଜ୍ଞାନମ୍ ଇତ୍ଯନ୍ଯେ ମୁନଯୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ନିର୍ମଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଭେଦ ରହିତ ଓ ଆଶ୍ରୟ ବିହୀନ, ଯାହା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, କିଛି ମୁନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହିକୁ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଜ୍ଞାନେନୈଵ ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରସାଦୋ ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧଯେ ଉଭାଭ୍ଯାଂ ମୁଚ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ତତ୍ରାନନ୍ଦମଯୋ ଭଵେତ୍

କେବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ କୃପା ଦରକାର; ଏହି ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ଵଦନ୍ତି ମୁନଯଃ କେଚିତ୍ କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ସଂଗତିମ୍ କଲ୍ପନାକଲ୍ପିତଂ ରୂପଂ ସଂହୃତ୍ଯ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯୈଵ ହି

କିଛି ମୁନି କହନ୍ତି, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କ ହୁଏ; କଳ୍ପନା କୃତ ରୂପକୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଅପସାରଣ କରନ୍ତି।

ଦ୍ଯୌର୍ମୂର୍ଧା ତୁ ଵିଭୋସ୍ତସ୍ଯ ଖଂ ନାଭିଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ସୋମସୂର୍ଯାଗ୍ନଯୋ ନେତ୍ରେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ମହାତ୍ମନଃ

ପ୍ରଭୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଆକାଶ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନାଭି ହେଉଛି ଖ; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ; ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର କାନ।

ଚରଣୌ ଚୈଵ ପାତାଲଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ଚାଂବରମ୍ ଦେଵାସ୍ତସ୍ଯ ଭୁଜାଃ ସର୍ଵେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ଭୂଷଣମ୍

ପାତାଳ ତାଙ୍କର ପାଦ, ସମୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଆମ୍ବର; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କର ବାହୁ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ।

ପ୍ରକୃତିସ୍ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଚ ପୁରୁଷୋ ଲିଙ୍ଗମୁଚ୍ଯତେ ଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ

ପ୍ରକୃତି ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ପୁରୁଷକୁ ଲିଙ୍ଗ ବୋଲାଯାଏ; ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବାନ ଉତ୍ପନ୍ନ।

ଇନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରୌ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ତୁ କ୍ଷତ୍ରିଯାଶ୍ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଚୋରୁପ୍ରଦେଶାତ୍ତୁ ଶୂଦ୍ରାଃ ପାଦାତ୍ପିନାକିନଃ

ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବାହୁରୁ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କରୁ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଉରୁରୁ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ପାଦରୁ।

ପୁଷ୍କରାଵର୍ତକାଦ୍ଯାସ୍ତୁ କେଶାସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ଵାଯଵୋ ଘ୍ରାଣଜାସ୍ତସ୍ଯ ଗତିଃ ଶ୍ରୌତଂ ସ୍ମୃତିସ୍ ତଥା

ପଦ୍ମାକାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ତାଙ୍କର କେଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବାୟୁ ତାଙ୍କର ନାକରୁ, ଗତି ଶ୍ରବଣରୁ, ସ୍ମୃତି ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।