ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ମୁନୀନାଂ ଚ ନ ସଂଦେହସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମ୍ପୂଜଯେଚ୍ଛିଵମ୍ ସା ହାନିସ୍ତନ୍ମହଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ସ ମୋହଃ ସା ଚ ମୂକତା

ମୁନିମାନେ କେବେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅପହାନି, ବଡ଼ ଦୋଷ, ମୃଗତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ମୌନତା।

ଯତ୍କ୍ଷଣଂ ଵା ମୁହୂର୍ତଂ ଵା ଶିଵମେକଂ ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ଭଵଭକ୍ତିପରା ଯେ ଚ ଭଵପ୍ରଣତଚେତସଃ

ଯେଉଁ ସମୟରେ କିମ୍ବା କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକମାତ୍ର ଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଯେଉଁମାନେ ଭବଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲଗି ରହନ୍ତି ଓ ମନ ଭବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କରିଛନ୍ତି,

ଭଵସଂସ୍ମରଣୋଦ୍ଯୁକ୍ତା ନ ତେ ଦୁଃଖସ୍ଯ ଭାଜନମ୍ ଭଵନାନି ମନୋଜ୍ଞାନି ଦିଵ୍ଯମାଭରଣଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ

ଯେଉଁମାନେ ଭବଙ୍କ ସ୍ମରଣରେ ଲଗି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଶୋଭାବନ୍ତି ଘର, ଦିବ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର, ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ,

ଧନଂ ଵା ତୁଷ୍ଟିପର୍ଯନ୍ତଂ ଶିଵପୂଜାଵିଧେଃ ଫଲମ୍ ଯେ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ମହାଭୋଗାନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତ୍ରିଦଶାଲଯେ ତେ ଽର୍ଚଯନ୍ତୁ ସଦା କାଲଂ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତିଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ତୃପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନ ମିଳିବା ହେଉଛି ଶିବପୂଜାର ଫଳ। ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଭୋଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗର ରାଜ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜନ୍ତୁ।

ହତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଚ ଭୂତାନି ଦଗ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେକୁ ମାରି, ଭାଙ୍ଗି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜଳାଇଦେଇ,

ଯଜେଦେକଂ ଵିରୂପାକ୍ଷଂ ନ ପାପୈଃ ସ ପ୍ରଲିପ୍ଯତେ ଶୈଲଂ ଲିଙ୍ଗଂ ମଦୀଯଂ ହି ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତମ୍

ଏକମାତ୍ର ବିଚିତ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ମୋର ପାଥର ଲିଙ୍ଗକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ପୂଜନ୍ତି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୂର୍ଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ରୁଦ୍ରଂ ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରମ୍ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାଗ୍ଭିର୍ ଇଷ୍ଟାଭିର୍ ଦେଵଦେଵଂ ତ୍ରିଯଂବକମ୍

ଏପରି କହି, ପ୍ରଥମେ ତିନି ଭୁବନର ନାଥ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜି, ପଛରେ ଇଚ୍ଛାମତ ଶବ୍ଦରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ତଦାପ୍ରଭୃତି ଶକ୍ରାଦ୍ଯାଃ ପୂଜଯାମାସୁରୀଶ୍ଵରମ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ପାଶୁପତଂ କୃତ୍ଵା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ

ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଧରି, ଦେହକୁ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଲିଙ୍ଗାନି କଲ୍ପଯିତ୍ଵୈଵଂ ସ୍ଵାଧିକାରାନୁରୂପତଃ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଦଦୌ ତେଷାଂ ନିଯୋଗାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଭୋଃ

ସ୍ୱଅଧିକାର ଅନୁଯାୟୀ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲମଯଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୂଜିତଂ ସଦା ପଦ୍ମରାଗମଯଂ ଶକ୍ରୋ ହୈମଂ ଵିଶ୍ରଵସଃ ସୁତଃ

ନୀଳମଣିର ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ପୂଜନ୍ତି; ପଦ୍ମରାଗର ଲିଙ୍ଗକୁ ଶକ୍ର; ସୁନାର ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ପୁତ୍ର।

ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ୍ ତଥା ରୌପ୍ଯଂ ଵସଵଃ କାନ୍ତିକଂ ଶୁଭମ୍ ଆରକୂଟମଯଂ ଵାଯୁର୍ ଅଶ୍ଵିନୌ ପାର୍ଥିଵଂ ସଦା

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ରୌପ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ, ବସୁମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶୋଭାବନ୍ତି ଲିଙ୍ଗ, ବାୟୁ ଆରକୁଟ ମଣିର ଲିଙ୍ଗ, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରମାନେ ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି।

ସ୍ଫାଟିକଂ ଵରୁଣୋ ରାଜା ଆଦିତ୍ଯାସ୍ତାମ୍ରନିର୍ମିତମ୍ ମୌକ୍ତିକଂ ସୋମରାଡ୍ ଧୀମାଂସ୍ ତଥା ଲିଙ୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍

ରାଜା ବରୁଣ କ୍ରିଷ୍ଟଳର ଲିଙ୍ଗ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ତାମ୍ବାର ଲିଙ୍ଗ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମୁକ୍ତାର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି।

ଅନନ୍ତାଦ୍ଯା ମହାନାଗାଃ ପ୍ରଵାଲକମଯଂ ଶୁଭମ୍ ଦୈତ୍ଯା ହ୍ଯଯୋମଯଂ ଲିଙ୍ଗଂ ରାକ୍ଷସାଶ୍ ଚ ମହାତ୍ମନଃ

ଅନନ୍ତ ଆଦି ମହାନାଗମାନେ ଶୁଭ୍ର ପ୍ରବାଳ ଲିଙ୍ଗ, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଲୋହାର ଲିଙ୍ଗ, ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି।

ତ୍ରୈଲୋହିକଂ ଗୁହ୍ଯକାଶ୍ ଚ ସର୍ଵଲୋହମଯଂ ଗଣାଃ ଚାମୁଣ୍ଡା ସୈକତଂ ସାକ୍ଷାନ୍ ମାତରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ଗୁହ୍ୟକମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଧାତୁର ଲିଙ୍ଗ, ଗଣମାନେ ସମସ୍ତ ଧାତୁର ଲିଙ୍ଗ, ଚାମୁଣ୍ଡା ସିଧାସଳଖ ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ, ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଦାରୁଜଂ ନୈରୃତିର୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯମୋ ମାରକତଂ ଶୁଭମ୍ ନୀଲାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥା ରୁଦ୍ରାଃ ଶୁଦ୍ଧଂ ଭସ୍ମମଯଂ ଶୁଭମ୍

ନୈୃତି ଭକ୍ତିଭାବରେ କାଠର ଲିଙ୍ଗ, ଯମ ଶୁଭ୍ର ପନ୍ନାର ଲିଙ୍ଗ, ନୀଳ ଆଦି ରୁଦ୍ରମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଭସ୍ମର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି।

ଲକ୍ଷ୍ମୀଵୃକ୍ଷମଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ଗୁହୋ ଵୈ ଗୋମଯାତ୍ମକମ୍ ମୁନଯୋ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲାଃ କୁଶାଗ୍ରମଯମ୍ ଉତ୍ତମମ୍

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀବୃକ୍ଷର ଲିଙ୍ଗ, ଗୁହା ଗୋବରର ଲିଙ୍ଗ, ମୁନିମାନେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ କୁଶ ଘାସର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି।

ଵାମାଦ୍ଯାଃ ପୁଷ୍ପଲିଙ୍ଗଂ ତୁ ଗନ୍ଧଲିଙ୍ଗଂ ମନୋନ୍ମନୀ ସରସ୍ଵତୀ ଚ ରତ୍ନେନ କୃତଂ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵାଗ୍ଭଵା

ବାମା ଆଦି ଦେବୀମାନେ ଫୁଲର ଲିଙ୍ଗ, ମନୋନ୍ମନୀ ସୁଗନ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ, ଓ ସରସ୍ୱତୀ ରତ୍ନରେ ତିଆରି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜନ୍ତି, ହେ ବାଣୀପତି।

ଦୁର୍ଗା ହୈମଂ ମହାଦେଵଂ ସଵେଦିକମନୁତ୍ତମମ୍ ଉଗ୍ରା ପିଷ୍ଟମଯଂ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରା ହ୍ଯାଜ୍ଯମଯଂ ଶୁଭମ୍

ଦୁର୍ଗା, ସୁନାର ଭଳି ତେଜସ୍ୱୀ ମହାଦେବଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ବେଦି ସହିତ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଚାଉଳର ମାନ୍ଦାରେ ତିଆରି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଏବଂ ଘିଅର ନିବେଦନ ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଏ ।

ଵେଦାଃ ସର୍ଵେ ଦଧିମଯଂ ପିଶାଚାଃ ସୀସନିର୍ମିତମ୍ ଲେଭିରେ ଚ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରସାଦାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍

ସମସ୍ତ ବେଦ ଦହିରୁ ତିଆରି, ପିଶାଚମାନେ ସିସାରୁ ତିଆରି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲେ ।

ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଚରାଚରମିଦଂ ଜଗତ୍ ଶିଵଲିଙ୍ଗଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସ୍ଥିତମତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ

ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ । ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାୟମାନ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ, ଶିବଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜି, ଏଠାରେ ଅବିଚଳ ଅଟୁଟ ଅଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ଷଡ୍ଵିଧଂ ଲିଙ୍ଗମିତ୍ଯାହୁର୍ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ଚ ପ୍ରଭେଦତଃ ତେଷାଂ ଭେଦାଶ୍ଚତୁର୍ଯୁକ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶଦିତି ସ୍ମୃତାଃ

ଲିଙ୍ଗକୁ ଛଅ ପ୍ରକାରର ବୋଲାଯାଏ, ତାହା ଉପଯୋଗ କରାଯାଉଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ । ଏହାର ଚାରି ପ୍ରକାର ଭେଦ ମିଶି ଚୁଉଁଚାଳିଶଟି ପ୍ରକାର ଥାଏ ।

ଶୈଲଜଂ ପ୍ରଥମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଦ୍ଧି ସାକ୍ଷାଚ୍ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ରତ୍ନଜଂ ତଚ୍ଚ ସପ୍ତଧା ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ପ୍ରଥମେ ପାହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗକୁ କୁହାଯାଏ, ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାରର । ଦ୍ୱିତୀୟ ରତ୍ନରୁ ତିଆରି, ଏହା ସାତ ପ୍ରକାରର, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ତୃତୀଯଂ ଧାତୁଜଂ ଲିଙ୍ଗମ୍ ଅଷ୍ଟଧା ପରମେଷ୍ଠିନଃ ତୁରୀଯଂ ଦାରୁଜଂ ଲିଙ୍ଗଂ ତତ୍ତୁ ଷୋଡଶଧୋଚ୍ଯତେ

ତୃତୀୟ ଧାତୁରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଏହା ଅଠ ପ୍ରକାରର । ଚତୁର୍ଥ ଦାରୁରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଏହା ଷୋଳ ଧାରଣାର ।

ମୃନ୍ମଯଂ ପଞ୍ଚମଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଦ୍ଵିଧା ଭିନ୍ନଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଷଷ୍ଠଂ ତୁ କ୍ଷଣିକଂ ଲିଙ୍ଗଂ ସପ୍ତଧା ପରିକୀର୍ତିତମ୍

ପଞ୍ଚମ ମାଟିରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ଦୁଇଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଷଷ୍ଠ କ୍ଷଣିକ ଲିଙ୍ଗ, ସାତ ପ୍ରକାରର ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।

ଶ୍ରୀପ୍ରଦଂ ରତ୍ନଜଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଶୈଲଜଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଦମ୍ ଧାତୁଜଂ ଧନଦଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଦାରୁଜଂ ଭୋଗସିଦ୍ଧିଦମ୍

ରତ୍ନରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରୀଦାୟକ, ପାହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ, ଧାତୁରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ସିଧାସଳଖ ଧନ ଦେଇଥାଏ, ଦାରୁରୁ ତିଆରି ଭୋଗ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ।

ମୃନ୍ମଯଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଃ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ଶୁଭମ୍ ଶୈଲଜଂ ଚୋତ୍ତମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚୈଵ ଧାତୁଜମ୍

ମାଟିରୁ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ । ପାହାଡ଼ରୁ ତିଆରି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଧାତୁରୁ ତିଆରି ମଧ୍ୟମ ବୋଲାଯାଏ ।

ବହୁଧା ଲିଙ୍ଗଭେଦାଶ୍ ଚ ନଵ ଚୈଵ ସମାସତଃ ମୂଲେ ବ୍ରହ୍ମା ତଥା ମଧ୍ଯେ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରିଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ

ଲିଙ୍ଗର ବହୁ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଅଛି, ସାରାଂଶରେ ନଅ ପ୍ରକାର । ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ତିନି ଜଗତର ନାଥ ।

ରୁଦ୍ରୋପରି ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଣଵାଖ୍ଯଃ ସଦାଶିଵଃ ଲିଙ୍ଗଵେଦୀ ମହାଦେଵୀ ତ୍ରିଗୁଣା ତ୍ରିମଯାଂବିକା

ଉପରେ ରୁଦ୍ର, ମହାଦେବ, ପ୍ରଣବ ନାମରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସଦାଶିବ । ଲିଙ୍ଗର ବେଦି ମହାଦେବୀ, ତିନି ଗୁଣର ଅମ୍ବିକା ।

ତଯା ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଦେଵୀ ଦେଵଶ୍ ଚ ପୂଜିତୌ ଶୈଲଜଂ ରତ୍ନଜଂ ଵାପି ଧାତୁଜଂ ଵାପି ଦାରୁଜମ୍

ଯିଏ ଏହି ଦେବୀ ସହିତ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦେବୀ ଓ ଦେବତା ଦୁହିଁଠିକୁ ପୂଜା କରେ, ପାହାଡ଼, ରତ୍ନ, ଧାତୁ କିମ୍ବା କାଠର ଲିଙ୍ଗ ଯେଉଁହେଉ ।