ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅଲକ୍ଷଣମନିର୍ଦେଶ୍ଯମ୍ ଅଣୋରଲ୍ପତରଂ ଶୁଭମ୍ ନିରାଲମ୍ବମ୍ ଅତର୍କ୍ଯଂ ଚ ଵିନାଶୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍

ଯିଏ ଲକ୍ଷଣହୀନ, ବର୍ଣ୍ଣନାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ବୁଝିପାରିବା ନୁହେଁ, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ରହିତ।

କୈଵଲ୍ଯଂ ଚୈଵ ନିର୍ଵାଣଂ ନିଃଶ୍ରେଯସମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ଅମୃତଂ ଚାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ହ୍ଯ୍ ଅପୁନର୍ଭଵମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍

ଏହା ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ, ନିର୍ବାଣ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ, ଅମୃତ, ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମ, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ରହିତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ।

ମହାନନ୍ଦଂ ପରାନନ୍ଦଂ ଯୋଗାନନ୍ଦମନାମଯମ୍ ହେଯୋପାଦେଯରହିତଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ ଶିଵମ୍

ଏହା ମହାନ୍ ଆନନ୍ଦ, ପରମ ଆନନ୍ଦ, ଯୋଗ ଆନନ୍ଦ, ଦୁଃଖ ରହିତ, ତ୍ୟାଗ ଓ ଗ୍ରହଣ ରହିତ, ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏହା ଶିବ।

ସ୍ଵଯଂଵେଦ୍ଯମଵେଦ୍ଯଂ ତଚ୍ ଛିଵଂ ଜ୍ଞାନମଯଂ ପରମ୍ ଅତୀନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ ଅନାଭାସଂ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପରାତ୍ପରମ୍

ଏହି ଶିବ ଜ୍ଞାନମୟ, ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତ ଓ ଅନନୁଭୂତ, ପରମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଗୋଚର, ଆଭାସ ରହିତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ, ସର୍ବପରାତ୍ପର।

ସର୍ଵୋପାଧିଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ଧ୍ଯାନଗମ୍ଯଂ ଵିଚାରତଃ ଅଦ୍ଵଯଂ ତମସଶ୍ଚୈଵ ପରସ୍ତାତ୍ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମ୍

ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ମୁକ୍ତ, ଧ୍ୟାନ ଓ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ପରେ ଥିବା ପରମ।

ମନସ୍ଯେଵଂ ମହାଦେଵଂ ହୃତ୍ପଦ୍ମେ ଵାପି ଚିନ୍ତଯେତ୍ ନାଭୌ ସଦାଶିଵଂ ଚାପି ସର୍ଵଦେଵାତ୍ମକଂ ଵିଭୁମ୍

ଏପରି ଭାବେ, ମନରେ କିମ୍ବା ହୃଦୟ ପଦ୍ମରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ନାଭିରେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଓ ବ୍ୟାପ୍ତିଶୀଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଦେହମଧ୍ଯେ ଶିଵଂ ଦେଵଂ ଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନମଯଂ ଵିଭୁମ୍ କନ୍ଯସେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ ଚୋଦ୍ଘାତେନାପି ଶଂକରମ୍

ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ, ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନମୟ ଓ ବ୍ୟାପ୍ତିଶୀଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, କନ୍ୟାସା ମାର୍ଗ କିମ୍ବା ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଗତି ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ଶଂକରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

କ୍ରମଶଃ କନ୍ଯସେନୈଵ ମଧ୍ଯମେନାପି ସୁଵ୍ରତଃ ଉତ୍ତମେନାପି ଵୈ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କୁମ୍ଭକେନ ସମଭ୍ଯସେତ୍

କ୍ରମକ୍ରମେ, କନ୍ୟାସା ମାର୍ଗରେ, କିମ୍ବା ମଧ୍ୟମ ମାର୍ଗରେ, କିମ୍ବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ୍ଧତିରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ କୁମ୍ଭକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶଦ୍ ରେଚଯେଦ୍ଧୀମାନ୍ ହୃଦି ନାଭୌ ସମାହିତଃ ରେଚକଂ ପୂରକଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୁମ୍ଭକଂ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ

ହୃଦୟ କିମ୍ବା ନାଭିରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଧୀର ଲୋକେ ବତାସ ବାତ୍ୟାନ୍ତର (ପ୍ରଶ୍ୱାସ-ନିଶ୍ୱାସ) ବାହାର କରି, ବତିସ ଥର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, କୁମ୍ଭକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍।

ସାକ୍ଷାତ୍ସମରସେନୈଵ ଦେହମଧ୍ଯେ ସ୍ମରେଚ୍ଛିଵମ୍ ଏକୀଭାଵଂ ସମେତ୍ଯୈଵଂ ତତ୍ର ଯଦ୍ରସସମ୍ଭଵମ୍

ସାକ୍ଷାତ୍ ସମତାରେ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଶିବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ଏକତା ଅନୁଭବ କରି, ସେଠାରୁ ଯେଉଁ ରସ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ତାହା ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ସମରସେ ସ୍ଥିତଃ ଧାରଣା ଦ୍ଵାଦଶାଯାମା ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶ ଧାରଣମ୍

ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ବ୍ରହ୍ମର ଆନନ୍ଦକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଧାରଣା ହେଉଛି ବାରଟି ମାପ, ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ବାରଟି ଧାରଣା।

ଧ୍ଯାନଂ ଦ୍ଵାଦଶକଂ ଯାଵତ୍ ସମାଧିର୍ ଅଭିଧୀଯତେ ଅଥଵା ଜ୍ଞାନିନାଂ ଵିପ୍ରାଃ ସମ୍ପର୍କାଦେଵ ଜାଯତେ

ଧ୍ୟାନରେ ଯେଉଁଠିକି ଦ୍ୱାଦଶ ଦଶା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସମାଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିମ୍ବା, ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋକମାନେ ମାନ୍ୟବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ସହଜରେ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଵା ତଯୋସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଚିରାଦ୍ଵା ହ୍ଯଚିରାଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ଯୋଗାନ୍ତରାଯାସ୍ ତସ୍ଯାଥ ଜାଯନ୍ତେ ଯୁଞ୍ଜତଃ ପୁନଃ

ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଦୁଇଟି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ସମାନ ଫଳ ମିଳେ, ବହୁତ ସମୟ ପରେ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପୁଣିଥରେ ଯୋଗର ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯାସତସ୍ ତେ ଽପି ପ୍ରଣିଧାନେନ ଵୈ ଗୁରୋଃ

ସେଇ ବାଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନି ଅଭ୍ୟାସ ଓ ଗୁରୁପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଆଲସ୍ଯଂ ପ୍ରଥମଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଵ୍ଯାଧିପୀଡା ପ୍ରଜାଯତେ ପ୍ରମାଦଃ ସଂଶଯସ୍ଥାନେ ଚିତ୍ତସ୍ଯେହାନଵସ୍ଥିତିଃ

ପ୍ରଥମେ ଆଳସ୍ୟ ଆସେ, ତାପରେ ରୋଗର କଷ୍ଟ ଦେଖାଦେଉଛି; ଅବହେଳା, ସନ୍ଦେହ ଓ ଏହି ବିଷୟରେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ହୁଏ।

ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଦର୍ଶନଂ ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଦୁଃଖଂ ଚ ତ୍ରିଵିଧଂ ତତଃ ଦୌର୍ମନସ୍ଯମଯୋଗ୍ଯେଷୁ ଵିଷଯେଷୁ ଚ ଯୋଗ୍ଯତା

ଅଶ୍ରଦ୍ଧା, ଦେଖିପାରିବା ନୁହେଁ, ଭ୍ରମ ଓ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖ ପରେ ଆସେ; ମନମନ୍ତା, ଅଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ଅଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବିଷୟରେ ଯୋଗ୍ୟତା ଦେଖାଯାଏ।

ଦଶଧାଭିପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ମୁନେର୍ଯୋଗାନ୍ତରାଯକାଃ ଆଲସ୍ଯଂ ଚାପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ ଚ ଗୁରୁତ୍ଵାତ୍କାଯଚିତ୍ତଯୋଃ

ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗର ବାଧା ଦଶ ପ୍ରକାରରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ: ଆଳସ୍ୟ, କାମ କରିବାର ଅଭାବ, ଦେହ ଓ ମନର ଭାରିପଣ।

ଵ୍ଯାଧଯୋ ଧାତୁଵୈଷମ୍ଯାତ୍ କର୍ମଜା ଦୋଷଜାସ୍ ତଥା ପ୍ରମାଦସ୍ତୁ ସମାଧେସ୍ତୁ ସାଧନାନାମ୍ ଅଭାଵନମ୍

ଧାତୁ ଅସମତୁଳନରୁ ହେଉଥିବା ରୋଗ, କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଓ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ରୋଗ; ଅବହେଳା ହେଉଛି ସମାଧି ପାଇଁ ଉପାୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତନର ଅଭାବ।

ଇଦଂ ଵେତ୍ଯୁଭଯସ୍ପୃକ୍ତଂ ଵିଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଥାନସଂଶଯଃ ଅନଵସ୍ଥିତଚିତ୍ତତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ରତିଷ୍ଠା ହି ଯୋଗିନଃ

ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦୁଇଟି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ, ଏହା ହେଉଛି ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ; ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଅର୍ଥାତ୍ ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତତାର ଅଭାବ।

ଲବ୍ଧାଯାମପି ଭୂମୌ ଚ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଭଵବନ୍ଧନାତ୍ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଵରହିତା ଵୃତ୍ତିର୍ଵୈ ସାଧନେଷୁ ଚ

ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମନର ବନ୍ଧନ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଅଭ୍ୟାସରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ।

ସାଧ୍ଯେ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ହି ଗୁରୌ ଜ୍ଞାନାଚାରଶିଵାଦିଷୁ ଵିପର୍ଯଯଜ୍ଞାନମିତି ଭ୍ରାନ୍ତିଦର୍ଶନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ

ମନ ଯେତେବେଳେ ଗୁରୁ, ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ କିମ୍ବା ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟରେ ଲଗିଥାଏ, ତେବେ ଭ୍ରମିତ ଜ୍ଞାନକୁ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦର୍ଶନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅନାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନମ୍ ଅଜ୍ଞାନାତ୍ତସ୍ଯ ସଂନିଧୌ ଦୁଃଖମାଧ୍ଯାତ୍ମିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଥା ଚୈଵାଧିଭୌତିକମ୍

ଅନ୍ୟରେ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବିବା, ଅଜ୍ଞାନରୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଘଟେ, ଏହାକୁ ଆନ୍ତରିକ ଦୁଃଖ କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ବାହ୍ୟ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

ଆଧିଦୈଵିକମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ସହଜଂ ପୁନଃ ଇଚ୍ଛାଵିଘାତାତ୍ସଂକ୍ଷୋଭଶ୍ ଚେତସସ୍ତଦୁଦାହୃତମ୍

ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦୁଃଖକୁ ତୃତୀୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ତିନିଟି ସ୍ୱାଭାବିକ; ଇଚ୍ଛା ପୂରଣରେ ବାଧା ଆସିଲେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ହୁଏ।

ଦୌର୍ମନସ୍ଯଂ ନିରୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ପରେଣ ତୁ ତମସା ରଜସା ଚୈଵ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଦୁର୍ମନଃ ସ୍ମୃତମ୍

ମନମନ୍ତାକୁ ଉଚ୍ଚତମ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରିବା ଉଚିତ; ତମ ଓ ରଜ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ମନମନ୍ତାକୁ ଦୁର୍ମନସ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତଦା ମନସି ସଂଜାତଂ ଦୌର୍ମନସ୍ଯମିତି ସ୍ମୃତମ୍ ହଠାତ୍ସ୍ଵୀକରଣଂ କୃତ୍ଵା ଯୋଗ୍ଯାଯୋଗ୍ଯଵିଵେକତଃ

ମନରେ ଯେତେବେଳେ ମନମନ୍ତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଏହାକୁ ଦୁର୍ମନସ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯୋଗ୍ୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ବିଚାର ଛାଡି ଜୋର କରି କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବା।

ଵିଷଯେଷୁ ଵିଚିତ୍ରେଷୁ ଜନ୍ତୋର୍ଵିଷଯଲୋଲତା ଅନ୍ତରାଯା ଇତି ଖ୍ଯାତା ଯୋଗସ୍ଯୈତେ ହି ଯୋଗିନାମ୍

ବିଭିନ୍ନ ବିଷୟରେ ଜୀବର ଲୋଭ ଯୋଗର ବାଧା ବୋଲି ପରିଚିତ; ଏହିମାନେ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗର ବାଧା।

ଅତ୍ଯନ୍ତୋତ୍ସାହଯୁକ୍ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି ନ ଚ ସଂଶଯଃ ପ୍ରନଷ୍ଟେଷ୍ଵନ୍ତରାଯେଷୁ ଦ୍ଵିଜାଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଧି ଯୋଗିନଃ

ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସାହ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ବାଧାମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବାଧା ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଯୋଗୀ ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଉପସର୍ଗାଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସର୍ଵେ ତେ ଽସିଦ୍ଧିସୂଚକାଃ ପ୍ରତିଭା ପ୍ରଥମା ସିଦ୍ଧିର୍ ଦ୍ଵିତୀଯା ଶ୍ରଵଣା ସ୍ମୃତା

ସମସ୍ତ ବିକାର ଆସେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅସିଦ୍ଧିର ଚିହ୍ନ; ପ୍ରଥମ ସିଦ୍ଧି ହେଉଛି ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ଶ୍ରବଣ।

ଵାର୍ତ୍ତା ତୃତୀଯା ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାସ୍ ତୁରୀଯା ଚେହ ଦର୍ଶନା ଆସ୍ଵାଦା ପଞ୍ଚମୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵେଦନା ଷଷ୍ଠିକା ସ୍ମୃତା

ତୃତୀୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୂଚନା; ଚତୁର୍ଥ ଏଠାରେ ଦର୍ଶନ; ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ରୁଚି, ଷଷ୍ଠ ହେଉଛି ଅନୁଭୂତି।