ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଦିଶଃ ପାଦା ରଥସ୍ଯାସ୍ଯ ତଥା ଚୋପଦିଶଶ୍ ଚ ହ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯାଃ ପତାକାଶ୍ ଚ ସୌଵର୍ଣା ରତ୍ନଭୂଷିତାଃ

ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଏହି ରଥର ପାଦ, ଉପଦିଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ପତାକା ଏହାର ଧ୍ୱଜ।

ସମୁଦ୍ରାସ୍ତସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରୋ ରଥକମ୍ବଲିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ

ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ଏହି ରଥର ଦାଡ଼ି, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।

ଚାମରାସକ୍ତହସ୍ତାଗ୍ରାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀରୂପଶୋଭିତାଃ ତତ୍ରତତ୍ର କୃତସ୍ଥାନାଃ ଶୋଭଯାଂଚକ୍ରିରେ ରଥମ୍

ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ହାତର ଶେଷରେ ଚାମର ଧରି, ନାରୀ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ଏଠାଏଠି ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ରଥକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।

ଆଵହାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା ସପ୍ତ ସୋପାନଂ ହୈମମୁତ୍ତମମ୍ ସାରଥିର୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵାଭୀଷୁଧରାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସପ୍ତଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଢ଼ି ଅଛି, ଏହି ରଥର ସାରଥି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ।

ପ୍ରତୋଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଵୋ ବ୍ରହ୍ମଦୈଵତମ୍ ଲୋକାଲୋକାଚଲସ୍ତସ୍ଯ ସସୋପାନଃ ସମନ୍ତତଃ

ଏହାର ଅଙ୍କୁଶ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମର ଦେବତା। ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ଏହାର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସିଢ଼ି।

ଵିଷମଶ୍ ଚ ତଦା ବାହ୍ଯୋ ମାନସାଦ୍ରିଃ ସୁଶୋଭନଃ ନାସାଃ ସମନ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵାଚଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମନସ୍ ପର୍ବତର ବାହ୍ୟ ଅସମତଳ ଅଂଶ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଏହି ରଥର ନାକ।

ତଲାଃ କପୋତାଃ କାପୋତାଃ ସର୍ଵେ ତଲନିଵାସିନଃ ମେରୁରେଵ ମହାଛତ୍ରଂ ମନ୍ଦରଃ ପାର୍ଶ୍ଵଡିଣ୍ଡିମଃ

ତଳ, କପୋତ ଓ କାପୋତ — ସମସ୍ତ ତଳବାସୀ। ମେରୁ ପର୍ବତ ହେଉଛି ବଡ଼ ଛତା, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ହେଉଛି ପାର୍ଶ୍ୱ ଢୋଲ।

ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଃ କାର୍ମୁକଂ ଚୈଵ ଜ୍ଯା ଭୁଜଙ୍ଗାଧିପଃ ସ୍ଵଯମ୍ କାଲରାତ୍ର୍ଯା ତଥୈଵେହ ତଥେନ୍ଦ୍ରଧନୁଷା ପୁନଃ

ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଶିରୋମଣି ହେଉଛି ଧନୁଷ, ତାର ହେଉଛି ସର୍ପମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, କାଳରାତ୍ରି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନୁଷର ତାର।

ଘଣ୍ଟା ସରସ୍ଵତୀ ଦେଵୀ ଧନୁଷଃ ଶ୍ରୁତିରୂପିଣୀ ଇଷୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜାଃ ଶଲ୍ଯଂ ସୋମଃ ଶରସ୍ଯ ଚ

ଘଣ୍ଟି ହେଉଛି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ, ଯିଏ ବେଦର ରୂପ। ବାଣ ହେଉଛି ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ, ବାଣର ଶିର ହେଉଛି ସୋମ।

କାଲାଗ୍ନିସ୍ତଚ୍ଛରସ୍ଯୈଵ ସାକ୍ଷାତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ସୁଦାରୁଣଃ ଅନୀକଂ ଵିଷସମ୍ଭୂତଂ ଵାଯଵୋ ଵାଜକାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସମୟର ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ବିଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁମାନେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଭାବରେ କହାଯାନ୍ତି।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ କାର୍ମୁକଂ ଚ ଶରଂ ତଥା ସାରଥିଂ ଜଗତାଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରଭୁମୀଶ୍ଵରମ୍

ଏଭଳି ଦେବତାମୟ ରଥ, ଧନୁଷ, ବାଣ, ସାରଥି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତିଆରି କରିଲେ।

ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରଣମଣ୍ଡନଧୃଗ୍ ଭଵଃ ସର୍ଵଦେଵଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କମ୍ପଯନ୍ନିଵ ରୋଦସୀ

ଭବ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦିଗବିଦିଗ ହଲାମାନ ହେଉଥିଲା।

ଋଷିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ ଚ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଶ୍ ଚ ବନ୍ଦିଭିଃ ଉପନୃତ୍ତଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ଗଣୈର୍ନୃତ୍ଯଵିଶାରଦୈଃ

ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ବନ୍ଦିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ସୁଶୋଭମାନୋ ଵରଦଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଚ ସାରଥିମ୍ ତସ୍ମିନ୍ନାରୋହତି ରଥଂ କଲ୍ପିତଂ ଲୋକସଂଭୃତମ୍

ବରଦାତା ଦେବତା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସାରଥିଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜନମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।

ଶିରୋଭିଃ ପତିତା ଭୂମୀଂ ତୁରଗା ଵେଦସଂଭଵାଃ ଅଥାଧସ୍ତାଦ୍ରଥସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଧରଣୀଧରଃ

ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ଧରଣୀଧର ତାଙ୍କର ରଥ ତଳେ ଥିଲେ।

ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରରୂପୀ ଚୋତ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵୈ କ୍ଷଣମ୍ କ୍ଷଣାନ୍ତରେ ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଜାନୁଭ୍ଯାମଗମଦ୍ଧରାମ୍

ବୃଷଭର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଉଠାଇ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ସିଧା କଲେ; କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ଷଣରେ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ଅଭୀଷୁହସ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଚ ହଯାନ୍ ଵିଭୁଃ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଦେଵସ୍ଯ ଵଚନାଦ୍ଵୈ ରଥଂ ଶୁଭମ୍

ଭଗବାନ ବାଣ ହାତରେ ଧରି, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୁଭ ରଥକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ତତୋ ଽଶ୍ଵାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ମନୋମାରୁତରଂହସଃ ପୁରାଣ୍ଯୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଖସ୍ଥାନି ଦାନଵାନାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍

ତାପରେ ସେ ମନ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଦିପୁରୁଣା ଆକାଶରେ ଥିବା ପ୍ରବଳ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦିଗରେ ହଂକାରିଲେ।

ଅଥାହ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଦେଵାନାଲୋକ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ ପଶୂନାମାଧିପତ୍ଯଂ ମେ ଦତ୍ତଂ ହନ୍ମି ତତୋ ଽସୁରାନ୍

ତାପରେ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖି କହିଲେ: 'ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆମକୁ ଅଧିକାର ଦିଆଯାଇଛି; ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ଅସୁରମାନେକୁ ବଧ କରିବି।'

ପୃଥକ୍ପଶୁତ୍ଵଂ ଦେଵାନାଂ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ କଲ୍ପଯିତ୍ଵୈଵ ଵଧ୍ଯାସ୍ତେ ନାନ୍ଯଥା ନୈଵ ସତ୍ତମାଃ

ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୃଥକ୍ ପଶୁ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାମାନେ, ସେମାନେ ବଧ ହେବେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।

ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚଃ ସର୍ଵଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ ଵିଷାଦମଗମନ୍ ସର୍ଵେ ପଶୁତ୍ଵଂ ପ୍ରତି ଶଙ୍କିତାଃ

ଦେବଦେବଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ପଶୁ ଭାବ ପାଇଁ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।

ତେଷାଂ ଭାଵଂ ତତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵସ୍ତାନିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ମା ଵୋ ଽସ୍ତୁ ପଶୁଭାଵେ ଽସ୍ମିନ୍ ଭଯଂ ଵିବୁଧସତ୍ତମାଃ

ତାଙ୍କର ମନୋଭାବ ଜାଣି, ଦେବତା କହିଲେ: 'ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦେବମାନେ, ଏହି ପଶୁ ଭାବରେ ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।'

ଶ୍ରୂଯତାଂ ପଶୁଭାଵସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷଃ କ୍ରିଯତାଂ ଚ ସଃ ଯୋ ଵୈ ପାଶୁପତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଚରିଷ୍ଯତି ସ ମୋକ୍ଷ୍ଯତି

'ପଶୁ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି କିପରି ହୁଏ ଶୁଣ, ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଯିଏ ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ସେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ।'

ପଶୁତ୍ଵାଦିତି ସତ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ସମାହିତାଃ ଯେ ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵ୍ରତଂ ପାଶୁପତଂ ମମ

'ପଶୁ ଭାବ ଏକ ସତ୍ୟ ଓ ଘୋଷିତ; ଯିଏ ମୋର ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ,'

ମୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ନ ସଂଦେହଃ ପଶୁତ୍ଵାତ୍ ସୁରସତ୍ତମାଃ ନୈଷ୍ଠିକଂ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ଵା ତଦର୍ଧଂ ଵର୍ଷକତ୍ରଯମ୍

'ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପଶୁ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବମାନେ, ବାରୋଟି ବର୍ଷ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ତିନି ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।'

ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କାରଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ପଶୁତ୍ଵାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ତସ୍ମାତ୍ପରମିଦଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଚରିଷ୍ଯଥ ସୁରୋତ୍ତମାଃ

'ଯିଏ ସେବା କରାଇବେ, ସେ ପଶୁ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ; ଏହିଠାରୁ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବମାନେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।'

ତଥେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ଦେଵାଃ ଶିଵେ ଲୋକନମସ୍କୃତେ ତସ୍ମାଦ୍ଵୈ ପଶଵଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାସୁରନରାଃ ପ୍ରଭୋଃ

ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ; ଏହିଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମଣିଷମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଶୁ।

ରୁଦ୍ରଃ ପଶୁପତିଶ୍ଚୈଵ ପଶୁପାଶଵିମୋଚକଃ ଯଃ ପଶୁସ୍ତତ୍ପଶୁତ୍ଵଂ ଚ ଵ୍ରତେନାନେନ ସଂତ୍ଯଜେତ୍

ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ପଶୁମାନଙ୍କର ନାଥ ଏବଂ ସେଇ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେ କେହି ପଶୁ ଅଟେ, ସେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ନିଜର ପଶୁତ୍ୱକୁ ଛାଡିପାରିବ।

ତତ୍କୃତ୍ଵା ନ ଚ ପାପୀଯାନ୍ ଇତି ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ ତତୋ ଵିନାଯକଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ବାଲୋ ଽବାଲପରାକ୍ରମଃ

ଏହା କରିଲେ କେହି ଅଧିକ ପାପୀ ହୁଏନାହିଁ—ଏହା ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ମତ। ତାପରେ ନିଜେ ବିନାୟକ, ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ, ପ୍ରକଟ ହେଲେ।