ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ପୁଷ୍କରଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଵୈ ରଥନୀଡଶ୍ ଚ ମନ୍ଦରଃ ଅସ୍ତାଦ୍ରିରୁଦଯାଦ୍ରିଶ୍ ଚ ଉଭୌ ତୌ କୂବରୌ ସ୍ମୃତୌ

ପୁଷ୍କର ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଥିଲା, ମନ୍ଦର ପାର୍ବତ ରଥର ଦେହ ଥିଲା; ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ପାହାଡ଼ ଦୁଇଟି ଏହି ରଥର ଧୁରା ଭାବେ ଗଣାଯାଇଥିଲା.

ଅଧିଷ୍ଠାନଂ ମହାମେରୁର୍ ଆଶ୍ରଯାଃ କେସରାଚଲାଃ ଵେଗଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ତସ୍ଯ ଅଯନେ ଚକ୍ରସଂଗମୌ

ଏହି ରଥର ମୂଳ ଆଧାର ହେଉଛି ବଡ଼ ମେରୁ ପର୍ବତ, ତାହାକୁ ଧରି ରହିଛି କେସରାଚଳ ପର୍ବତମାଳା। ଏହାର ଗତି ହେଉଛି ବର୍ଷ, ଦୁଇ ଅୟନ ହେଉଛି ଏହି ରଥର ଚକ୍ର ଯୋଗସ୍ଥଳ।

ମୁହୂର୍ତା ବନ୍ଧୁରାସ୍ତସ୍ଯ ଶମ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ କଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ ତସ୍ଯ କାଷ୍ଠାଃ ସ୍ମୃତା ଘୋଣା ଚାକ୍ଷଦଣ୍ଡାଃ କ୍ଷଣାଶ୍ ଚ ଵୈ

ଏହାର ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଧୁରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଳିଗୁଡ଼ିକୁ କଳା, ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ କାଷ୍ଠା, ଖୁଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଅକ୍ଷଦଣ୍ଡ ଓ ତୁରନ୍ତ ମାପକୁ କ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ନିମେଷାଶ୍ଚାନୁକର୍ଷାଶ୍ ଚ ଈଷା ଚାସ୍ଯ ଲଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦ୍ଯୌର୍ଵରୂଥଂ ରଥସ୍ଯାସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷାଵୁଭୌ ଧ୍ଵଜୌ

ନିମେଷ ଓ ଅନୁକର୍ଷ ଏହାର ଅଂଶ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ମାପକୁ ଲବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆକାଶ ହେଉଛି ଏହାର ଆବରଣ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁଇଟି ଧ୍ୱଜ।

ଧର୍ମୋ ଵିରାଗୋ ଦଣ୍ଡୋ ଽସ୍ଯ ଯଜ୍ଞା ଦଣ୍ଡାଶ୍ରଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଦକ୍ଷିଣାଃ ସଂଧଯସ୍ତସ୍ଯ ଲୋହାଃ ପଞ୍ଚାଶଦଗ୍ନଯଃ

ଧର୍ମ, ବିରାଗ ଓ ଦଣ୍ଡ ଏହି ରଥର ଦଣ୍ଡ, ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ଏହି ଦଣ୍ଡ ଉପରେ ଭିତି କରାଯାଇଛି। ଦକ୍ଷିଣା ହେଉଛି ଏହାର ଯୋଡ଼ା, ପଞ୍ଚାଶଟି ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଏହାର ଧାତୁ।

ଯୁଗାନ୍ତକୋଟୀ ତୌ ତସ୍ଯ ଧର୍ମକାମାଵୁଭୌ ସ୍ମୃତୌ ଈଷାଦଣ୍ଡସ୍ତଥାଵ୍ଯକ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତସ୍ଯୈଵ ନଡ୍ଵଲଃ

ଯୁଗର ଦୁଇଟି ସୀମା ହେଉଛି ଧର୍ମ ଓ କାମ। ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଛି ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦଣ୍ଡ, ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଏହାର ବାଁଶୀ କଠି।

କୋଣସ୍ ତଥା ହ୍ଯହଙ୍କାରୋ ଭୂତାନି ଚ ବଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ତସ୍ଯୈଵ ଭୂଷଣାନି ସମନ୍ତତଃ

କୋଣ ହେଉଛି ଅହଂକାର, ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଏହାର ଶକ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁଦିଗରେ ଏହାର ଭୂଷଣ।

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ଗତିରସ୍ଯୈଵ ଵେଦାସ୍ତସ୍ଯ ହଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ ପଦାନି ଭୂଷଣାନ୍ଯେଵ ଷଡଙ୍ଗାନ୍ଯୁପଭୂଷଣମ୍

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଗତି ଏହାର ନିଜ ଗୁଣ, ବେଦ ହେଉଛି ଏହାର ଘୋଡ଼ା, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଭୂଷଣ, ଛଅଟି ଉପାଙ୍ଗ ହେଉଛି ଏହାର ଅଲଙ୍କାର।

ପୁରାଣନ୍ଯାଯମୀମାଂସାଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସୁଵ୍ରତାଃ ଵାଲାଶ୍ରଯାଃ ପଟାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାଃ

ପୁରାଣ, ନ୍ୟାୟ, ମୀମାଂସା ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ, ହେ ଶୁଭ୍ରଚରିତ, ଏହି ରଥର ଚାଦର, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ।

ମନ୍ତ୍ରା ଘଣ୍ଟାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତେଷାଂ ଵର୍ଣାଃ ପାଦାସ୍ତଥାଶ୍ରମାଃ ଅଵଚ୍ଛେଦୋ ହ୍ଯନନ୍ତସ୍ତୁ ସହସ୍ରଫଣଭୂଷିତଃ

ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି ଏହାର ଘଣ୍ଟି, ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ପାଦ, ଚାରି ଆଶ୍ରମ ଏହାର ଆଧାର। ଏହାର ସୀମା ଅସୀମ, ହଜାର ଫଣାରେ ଶୋଭିତ।

ଦିଶଃ ପାଦା ରଥସ୍ଯାସ୍ଯ ତଥା ଚୋପଦିଶଶ୍ ଚ ହ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯାଃ ପତାକାଶ୍ ଚ ସୌଵର୍ଣା ରତ୍ନଭୂଷିତାଃ

ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଏହି ରଥର ପାଦ, ଉପଦିଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରତ୍ନ ଭୂଷିତ ପତାକା ଏହାର ଧ୍ୱଜ।

ସମୁଦ୍ରାସ୍ତସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରୋ ରଥକମ୍ବଲିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଗଙ୍ଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ

ଚାରିଟି ସମୁଦ୍ର ଏହି ରଥର ଦାଡ଼ି, ଗଙ୍ଗା ଆଦି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।

ଚାମରାସକ୍ତହସ୍ତାଗ୍ରାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀରୂପଶୋଭିତାଃ ତତ୍ରତତ୍ର କୃତସ୍ଥାନାଃ ଶୋଭଯାଂଚକ୍ରିରେ ରଥମ୍

ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ହାତର ଶେଷରେ ଚାମର ଧରି, ନାରୀ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ଏଠାଏଠି ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ରଥକୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ।

ଆଵହାଦ୍ଯାସ୍ ତଥା ସପ୍ତ ସୋପାନଂ ହୈମମୁତ୍ତମମ୍ ସାରଥିର୍ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵାଭୀଷୁଧରାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସପ୍ତଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଢ଼ି ଅଛି, ଏହି ରଥର ସାରଥି ହେଉଛନ୍ତି ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତାମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ।

ପ୍ରତୋଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଵୋ ବ୍ରହ୍ମଦୈଵତମ୍ ଲୋକାଲୋକାଚଲସ୍ତସ୍ଯ ସସୋପାନଃ ସମନ୍ତତଃ

ଏହାର ଅଙ୍କୁଶ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମର ଦେବତା। ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତ ଏହାର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସିଢ଼ି।

ଵିଷମଶ୍ ଚ ତଦା ବାହ୍ଯୋ ମାନସାଦ୍ରିଃ ସୁଶୋଭନଃ ନାସାଃ ସମନ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵାଚଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମନସ୍ ପର୍ବତର ବାହ୍ୟ ଅସମତଳ ଅଂଶ ଅତି ଶୋଭାମୟ, ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିବା ସମସ୍ତ ପର୍ବତ ଏହି ରଥର ନାକ।

ତଲାଃ କପୋତାଃ କାପୋତାଃ ସର୍ଵେ ତଲନିଵାସିନଃ ମେରୁରେଵ ମହାଛତ୍ରଂ ମନ୍ଦରଃ ପାର୍ଶ୍ଵଡିଣ୍ଡିମଃ

ତଳ, କପୋତ ଓ କାପୋତ — ସମସ୍ତ ତଳବାସୀ। ମେରୁ ପର୍ବତ ହେଉଛି ବଡ଼ ଛତା, ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ହେଉଛି ପାର୍ଶ୍ୱ ଢୋଲ।

ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଃ କାର୍ମୁକଂ ଚୈଵ ଜ୍ଯା ଭୁଜଙ୍ଗାଧିପଃ ସ୍ଵଯମ୍ କାଲରାତ୍ର୍ଯା ତଥୈଵେହ ତଥେନ୍ଦ୍ରଧନୁଷା ପୁନଃ

ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଶିରୋମଣି ହେଉଛି ଧନୁଷ, ତାର ହେଉଛି ସର୍ପମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ, କାଳରାତ୍ରି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧନୁଷର ତାର।

ଘଣ୍ଟା ସରସ୍ଵତୀ ଦେଵୀ ଧନୁଷଃ ଶ୍ରୁତିରୂପିଣୀ ଇଷୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତେଜାଃ ଶଲ୍ଯଂ ସୋମଃ ଶରସ୍ଯ ଚ

ଘଣ୍ଟି ହେଉଛି ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ, ଯିଏ ବେଦର ରୂପ। ବାଣ ହେଉଛି ଦୀପ୍ତିମାନ ବିଷ୍ଣୁ, ବାଣର ଶିର ହେଉଛି ସୋମ।

କାଲାଗ୍ନିସ୍ତଚ୍ଛରସ୍ଯୈଵ ସାକ୍ଷାତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ସୁଦାରୁଣଃ ଅନୀକଂ ଵିଷସମ୍ଭୂତଂ ଵାଯଵୋ ଵାଜକାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସମୟର ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ବିଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁମାନେ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ଭାବରେ କହାଯାନ୍ତି।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ କାର୍ମୁକଂ ଚ ଶରଂ ତଥା ସାରଥିଂ ଜଗତାଂ ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରଭୁମୀଶ୍ଵରମ୍

ଏଭଳି ଦେବତାମୟ ରଥ, ଧନୁଷ, ବାଣ, ସାରଥି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତିଆରି କରିଲେ।

ଆରୁରୋହ ରଥଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରଣମଣ୍ଡନଧୃଗ୍ ଭଵଃ ସର୍ଵଦେଵଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ କମ୍ପଯନ୍ନିଵ ରୋଦସୀ

ଭବ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶୋଭିତ ହେଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ଦିଗବିଦିଗ ହଲାମାନ ହେଉଥିଲା।

ଋଷିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନଶ୍ ଚ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଶ୍ ଚ ବନ୍ଦିଭିଃ ଉପନୃତ୍ତଶ୍ଚାପ୍ସରସାଂ ଗଣୈର୍ନୃତ୍ଯଵିଶାରଦୈଃ

ଋଷିମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ବନ୍ଦିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ନୃତ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ସୁଶୋଭମାନୋ ଵରଦଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୈଵ ଚ ସାରଥିମ୍ ତସ୍ମିନ୍ନାରୋହତି ରଥଂ କଲ୍ପିତଂ ଲୋକସଂଭୃତମ୍

ବରଦାତା ଦେବତା ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସାରଥିଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜନମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ତିଆରି ହୋଇଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।

ଶିରୋଭିଃ ପତିତା ଭୂମୀଂ ତୁରଗା ଵେଦସଂଭଵାଃ ଅଥାଧସ୍ତାଦ୍ରଥସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଧରଣୀଧରଃ

ବେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ ଧରଣୀଧର ତାଙ୍କର ରଥ ତଳେ ଥିଲେ।

ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରରୂପୀ ଚୋତ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵୈ କ୍ଷଣମ୍ କ୍ଷଣାନ୍ତରେ ଵୃଷେନ୍ଦ୍ରୋ ଽପି ଜାନୁଭ୍ଯାମଗମଦ୍ଧରାମ୍

ବୃଷଭର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଉଠାଇ ଏକ କ୍ଷଣ ପାଇଁ ସିଧା କଲେ; କିନ୍ତୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ କ୍ଷଣରେ ବୃଷଭ ମଧ୍ୟ ଜାଣୁ ଦେଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ଅଭୀଷୁହସ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ ଉଦ୍ଯମ୍ଯ ଚ ହଯାନ୍ ଵିଭୁଃ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଦେଵସ୍ଯ ଵଚନାଦ୍ଵୈ ରଥଂ ଶୁଭମ୍

ଭଗବାନ ବାଣ ହାତରେ ଧରି, ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଉଠାଇଲେ ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଶୁଭ ରଥକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ତତୋ ଽଶ୍ଵାଂଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ମନୋମାରୁତରଂହସଃ ପୁରାଣ୍ଯୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଖସ୍ଥାନି ଦାନଵାନାଂ ତରସ୍ଵିନାମ୍

ତାପରେ ସେ ମନ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତ୍ୱରିତ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆଦିପୁରୁଣା ଆକାଶରେ ଥିବା ପ୍ରବଳ ଦାନବମାନଙ୍କ ଦିଗରେ ହଂକାରିଲେ।

ଅଥାହ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଦେଵାନାଲୋକ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ ପଶୂନାମାଧିପତ୍ଯଂ ମେ ଦତ୍ତଂ ହନ୍ମି ତତୋ ଽସୁରାନ୍

ତାପରେ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖି କହିଲେ: 'ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆମକୁ ଅଧିକାର ଦିଆଯାଇଛି; ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ଅସୁରମାନେକୁ ବଧ କରିବି।'