ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ରାକ୍ଷସା ନାମ ତେ ଯସ୍ମାତ୍ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ନିଶାଚରାଃ ଯେ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ଯକ୍ଷମୋ ଽମ୍ଭାଂସି ତେଷାଂ ହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରମ୍

ସେମାନେ 'ରାକ୍ଷସ' ନାମରେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ କ୍ଷୁଧାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରାତିରେ ଘୁରନ୍ତି। ଯେମାନେ 'ଆମେ ଅମ୍ଭାଁସି ଉପଭୋଗ କରିବା' ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତେନ ତେ କର୍ମଣା ଯକ୍ଷା ଗୁହ୍ଯକା ଗୂଢକର୍ମଣା ରକ୍ଷେତି ପାଲନେ ଚାପି ଧାତୁରେଷ ଵିଭାଷ୍ଯତେ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ଗୁପ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। 'ରକ୍ଷ' ଧାତୁଟି ରକ୍ଷାର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଏଵଂ ଚ ଯକ୍ଷତିର୍ ଧାତୁର୍ ଭକ୍ଷଣେ ସ ନିରୁଚ୍ଯତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯପ୍ରିଯେଣାସ୍ଯ କେଶାଃ ଶୀର୍ଣାସ୍ତୁ ଧୀମତଃ

ଏଭଳି, 'ଯକ୍ଷ' ଧାତୁଟିର ଅର୍ଥ ଭୋଜନ କରିବା ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧୀର ଲୋକଙ୍କର ଅପ୍ରସନ୍ନତାରେ କେଶ ଝଡ଼ିଗଲା।

ତେ ଶୀର୍ଣାଶ୍ଚୋତ୍ଥିତା ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ତେ ଚୈଵାରୁରୁଧୁଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ହୀନାସ୍ତଚ୍ଛିରସୋ ଵାଲା ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାଵସର୍ପିଣଃ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ କାନ୍ଦିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କରୁ 'ବାଳା' ନାମର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵ୍ଯାଲାତ୍ମାନଃ ସ୍ମୃତା ଵାଲା ହୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପତତ୍ଵାତ୍ପନ୍ନଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵାଵସର୍ପଣାତ୍

'ବାଳା'ମାନେ ସର୍ପ ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଥିବାରୁ ସେମାନେ ସାପ୍ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଝରିପଡ଼ିବାରୁ 'ପନ୍ନଗ', ଏବଂ ଲୁଚିଲୁଚି ଚଳିବାରୁ ସର୍ପ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵୋ ଯୋ ଽସୌ ଅଗ୍ନିଗର୍ଭଃ ସୁଦାରୁଣଃ ସ ତୁ ସର୍ପାନ୍ ସହୋତ୍ପନ୍ନାନ୍ ଆଵିଵେଶ ଵିଷାତ୍ମକଃ

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯିଏ ବିଷର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ସର୍ପାନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରାସ୍ ତେ ଭୂତାଃ ପିଶିତାଶନାଃ

ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସର୍ପମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, କ୍ରୋଧର ଗୁଣ ଥିବା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ପିଶିତାଶୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଭୂତତ୍ଵାତ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଃ ପିଶିତାଶନାତ୍ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଗାଯତସ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଜଜ୍ଞିରେ ଯଦା

ପ୍ରାଣୀ ହେବାରୁ ସେମାନେ 'ଭୂତ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ, ମାଂସ ଖାଇବାରୁ 'ପିଶାଚ' ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଧଯତୀତ୍ଯେଷ ଵୈ ଧାତୁଃ ପାନତ୍ଵେ ପରିପଠ୍ଯତେ ଧଯନ୍ତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଵାଚଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

'ଧୟତି' ଧାତୁକୁ ପିଇବା ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାଣୀକୁ ପିଇ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଅଷ୍ଟସ୍ଵେତାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ ଦେଵଯୋନିଷୁ ସ ପ୍ରଭୁଃ ତତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତୋ ଽନ୍ଯାନି ଵଯାଂସି ଵଯସାସୃଜତ୍

ଅଷ୍ଟଟି ସ୍ୱେତ ଦେବ ଯୋନି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦାଂସି ଵଯସା ଚ ଵଯାଂସି ଚ ପଶୂନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଦେଵେଶୋ ଽସୃଜତ୍ପକ୍ଷିଗଣାନପି

ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପଶୁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ମୁଖତୋ ଽଜାଃ ସସର୍ଜାଥ ଵକ୍ଷସଶ୍ ଚାଵଯୋ ଽସୃଜତ୍ ଗାଶ୍ଚୈଵାଥୋଦରାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଚ ଵିନିର୍ମମେ

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଛାଗ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ମେଷ, ଉଦରରୁ ଗାଈ, ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ ସମାତଙ୍ଗାନ୍ ରାସଭାନ୍ ଆଵଯାନ୍ ମୃଗାନ୍ ଉଷ୍ଟ୍ରାନଶ୍ଵତରାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଜାତଯଃ

ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଷ୍ଟ୍ର, ହରିଣ ଏବଂ ଖଚ୍ଚର, ଏହାସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲିନ୍ଯୋ ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ଏଵଂ ପଶ୍ଵୋଷଧୀଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୂଯୁଜତ୍ ସୋ ଽଧ୍ଵରେ ପ୍ରଭୁଃ

ତାଙ୍କର ରୋମରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଜନ୍ମିଲେ। ଏଭଳି ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

ଗୌରଜଃ ପୂରୁଷୋ ମେଷୋ ହ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵୋ ଽଶ୍ଵତରଗର୍ଦଭୌ ଏତାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ପଶୂନାହୁର୍ ଆରଣ୍ଯାନ୍ଵୈ ନିବୋଧତ

ବଳଦ, ମନୁଷ୍ୟ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର ଓ ଗଧା—ଏହିମାନେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପଶୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।

ଶ୍ଵାପଦୋ ଦ୍ଵିଖୁରୋ ହସ୍ତୀ ଵାନରାଃ ପକ୍ଷିପଞ୍ଚମାଃ ଔଦକାଃ ପଶଵଃ ଷଷ୍ଠାଃ ସପ୍ତମାସ୍ତୁ ସରୀସୃପାଃ

ମାଂସାହାରୀ, ଦୁଇ ଖୁର ଥିବା ପଶୁ, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ (ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ), ଜଳଚର ପଶୁ (ଷଷ୍ଠ), ଏବଂ ସରିସୃପ (ସପ୍ତମ)।

ମହିଷା ଗଵଯାକ୍ଷାଶ୍ ଚ ପ୍ଲଵଂଗାଃ ଶରଭା ଵୃକାଃ ସିଂହସ୍ତୁ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାମ୍ ଆରଣ୍ଯାଃ ପଶଵଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମହିଷ, ଜଙ୍ଗଲୀ ବଂଶ, ଅର୍ଣ୍ଣ, ବାନର, ଶରଭ, ନିଆଳି, ସିଂହ—ଏହିମାନେ ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିବା ବନ୍ୟ ପଶୁ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାନ୍ତି।

ଗାଯତ୍ରଂ ଚ ଋଚଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସାମରଥଂତରମ୍ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋକ୍, ତ୍ରିବୃତ୍, ସାମ, ରଥନ୍ତର ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛନ୍ଦସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶଂ ତଥା ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥ୍ଯଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଯଜୁଷ୍, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ, ଛନ୍ଦସ୍ତୋମ, ପଞ୍ଚଦଶ, ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ସାମାନି ଜଗତୀଛନ୍ଦସ୍ତୋମଂ ସପ୍ତଦଶଂ ତଥା ଵୈରୂପମତିରାତ୍ରଂ ଚ ପଶ୍ଚିମାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ପଶ୍ଚିମ ମୁଁହରୁ ସାମଗାନ, ଜଗତୀ ଛନ୍ଦ, ଛନ୍ଦସ୍ତୋମ, ସପ୍ତଦଶ, ବୈରୂପ ଏବଂ ଅତିରାତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ଏକଵିଂଶମଥର୍ଵାଣମ୍ ଆପ୍ତୋର୍ଯାମାଣମ୍ ଏଵ ଚ ଅନୁଷ୍ଟୁଭଂ ସଵୈରାଜମ୍ ଉତ୍ତରାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ଉତ୍ତର ମୁଁହରୁ ଏକବିଂଶ, ଅଥର୍ବଣ, ଆପ୍ତୋର୍ୟାମ, ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଏବଂ ସବୈରାଜ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଽଶନିମେଘାଂଶ୍ ଚ ରୋହିତେନ୍ଦ୍ରଧନୂଂଷି ଚ ତେଜାଂସି ଚ ସସର୍ଜାଦୌ କଲ୍ପସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ

ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଭୁ ଆଶୀର୍ବାଦୀ ଭଗବାନ ବିଦ୍ୟୁତ, ମେଘ, ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଉଚ୍ଚାଵଚାନି ଭୂତାନି ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ସୃଜତୋ ହି ପ୍ରଜାପତେଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲେ, ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ୍ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵାସୁରନରାନ୍ପିତୄନ୍ ତତୋ ଽସୃଜତ୍ ସ ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଣି ଚରାଣି ଚ

ପ୍ରଥମେ ସେ ଦେବତା, ଅସୁର, ମଣିଷ ଓ ପିତୃମାନେ—ଏହି ଚାରି ଶ୍ରେଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରକୃତିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଯକ୍ଷାନ୍ପିଶାଚାନ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାଂସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥୈଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାନ୍ ନରକିନ୍ନରରକ୍ଷାଂସି ଵଯଃପଶୁମୃଗୋରଗାନ୍

ତାପରେ ସେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଏବଂ ଅପ୍ସରାମାନେ, ନାଗ, କିନ୍ନର, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, ଗାଈ, ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ସର୍ପମାନେ—ଏହା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଅଵ୍ଯଯଂ ଚ ଵ୍ଯଯଂ ଚାପି ଯଦିଦଂ ସ୍ଥାଣୁଜଙ୍ଗମମ୍ ତେଷାଂ ଵୈ ଯାନି କର୍ମାଣି ପ୍ରାକ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ

ଅବିନାଶୀ ଓ ବିନାଶୀ—ଯେଉଁଠି ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ସେମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ପୁଣି ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତାନ୍ଯେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯନ୍ତେ ସୃଜ୍ଯମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ହିଂସ୍ରାହିଂସ୍ରେ ମୃଦୁକ୍ରୂରେ ଧର୍ମାଧର୍ମେ ନୃତାନୃତେ

ପ୍ରତି ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୁଣିପୁଣି ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି—ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ହିଂସ୍ର କିମ୍ବା ଅହିଂସ୍ର, କୋମଳ କିମ୍ବା କଠୋର, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ, ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ।

ତଦ୍ଭାଵିତାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ତସ୍ଯ ରୋଚତେ ମହାଭୂତେଷୁ ସୃଷ୍ଟେଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ମୂର୍ତିଷୁ

ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି, ସେମାନେ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ରୂପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତାହାକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଵିନିଯୋଗଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଧାତୈଵ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ କେଚିତ୍ପୁରୁଷକାରଂ ତୁ ପ୍ରାହୁଃ କର୍ମ ସୁମାନଵାଃ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କଲେ; କିନ୍ତୁ କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ କହନ୍ତି, ପୁରୁଷର ଚେଷ୍ଟା ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ।