ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ସଦ୍ଯୋ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସଂଧ୍ଯା ଅହଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମକଂ ତ୍ରଯମ୍

ତୁରନ୍ତ, ରାତି, ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନ—ଏହି ତିନିଟି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରୁ ଗଠିତ।

ତମୋମାତ୍ରାତ୍ମିକା ରାତ୍ରିଃ ସା ଵୈ ତସ୍ମାନ୍ନିଶାତ୍ମିକା ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ଦିଵାତନ୍ଵା ତୁଷ୍ଟ୍ଯା ସୃଷ୍ଟା ମୁଖାତ୍ତୁ ଵୈ

ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତମୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଏହିଠାରୁ ଏହା ଅନ୍ଧକାରର ସ୍ୱରୂପ। ଏହିଠାରୁ, ଦେବମାନେ ଦିନର ଆକୃତିରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ସନ୍ତୋଷରେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଦିଵା ଜନ୍ମ ବଲିନସ୍ତେନ ଵୈ ଦିଵା ତନ୍ଵା ଯଯାସୁରାନ୍ ରାତ୍ରୌ ଜଘନାଦସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ଯେହেতୁ ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦିନରେ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ଦିନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଉଦରରୁ ଅସୁରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋ ନିଶିଜନ୍ମାନୋ ବଲିନୋ ନିଶି ତେନ ତେ ଏତାନ୍ଯେଵ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵାନାମସୁରୈଃ ସହ

ଯେମାନେ ପ୍ରାଣରୁ ରାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହିମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ରହିବେ।

ପିତୄଣାଂ ମାନଵାନାଂ ଚ ଅତୀତାନାଗତେଷୁ ଵୈ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନିମିତ୍ତାନି ଭଵନ୍ତି ହି

ପିତୃମାନେ ଓ ମାନବମାନେ, ଗତ ଓ ଆସନ୍ତା ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହିମାନେ ନିମିତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ସଂଧ୍ଯା ଚତ୍ଵାର୍ଯଂଭାଂସି ତାନି ଵୈ ଭାନ୍ତି ଯସ୍ମାତ୍ ତତୋ ଽଂଭାଂସି ଶବ୍ଦୋ ଽଯଂ ସୁମନୀଷିଭିଃ

ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରିଟିକୁ 'ଅମ୍ଭାଁସି' ବୋଲାଯାଏ; ଏହାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବାରୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଭାତିର୍ଦୀପ୍ତୌ ନିଗଦିତଃ ପୁନଶ୍ଚାଥ ପ୍ରଜାପତିଃ ସୋ ଽମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦେଵମାନୁଷଦାନଵାନ୍

'ଭାତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ପୁନି, ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଅମ୍ଭାଁସିଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବ, ମାନବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ସୃଜତ୍ତନ୍ଵା ଆତ୍ମନା ଵିଵିଧାନ୍ପୁନଃ ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତନୁଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଂ ତତୋ ଽନ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ପ୍ରଭୁଃ

ସେ ନିଜ ଆକୃତିରେ ପିତୃମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଆକୃତିକୁ ପିଛା ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ ଆଉ ଏକ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ।

ମୂର୍ତିଂ ତମୋରଜଃପ୍ରାଯାଂ ପୁନରେଵାଭ୍ଯପୂଜଯତ୍ ଅନ୍ଧକାରେ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟାଂସ୍ ତତୋ ଽନ୍ଯାନ୍ ସୋ ଽସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ସେ ପୁନି ତମୋ ଓ ରଜୋଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ଅନ୍ଧକାରରେ ଖାଲି ହୁଏଥିବା ଆକୃତିକୁ ପୂଜା କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତେନ ସୃଷ୍ଟାଃ କ୍ଷୁଧାତ୍ମାନୋ ଅଂଭାଂସ୍ଯାଦାତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତାଃ ଅମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ରକ୍ଷାମ ଉକ୍ତଵନ୍ତସ୍ତୁ ତେଷୁ ଯେ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା, ଯେମାନେ କ୍ଷୁଧାର ସ୍ୱରୂପ, ସେମାନେ ଅମ୍ଭାଁସିକୁ ଦଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେମାନେ 'ଆମେ ଅମ୍ଭାଁସିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା' ବୋଲି କହିଲେ,

ରାକ୍ଷସା ନାମ ତେ ଯସ୍ମାତ୍ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ନିଶାଚରାଃ ଯେ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ଯକ୍ଷମୋ ଽମ୍ଭାଂସି ତେଷାଂ ହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରମ୍

ସେମାନେ 'ରାକ୍ଷସ' ନାମରେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ କ୍ଷୁଧାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରାତିରେ ଘୁରନ୍ତି। ଯେମାନେ 'ଆମେ ଅମ୍ଭାଁସି ଉପଭୋଗ କରିବା' ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତେନ ତେ କର୍ମଣା ଯକ୍ଷା ଗୁହ୍ଯକା ଗୂଢକର୍ମଣା ରକ୍ଷେତି ପାଲନେ ଚାପି ଧାତୁରେଷ ଵିଭାଷ୍ଯତେ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ଗୁପ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। 'ରକ୍ଷ' ଧାତୁଟି ରକ୍ଷାର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଏଵଂ ଚ ଯକ୍ଷତିର୍ ଧାତୁର୍ ଭକ୍ଷଣେ ସ ନିରୁଚ୍ଯତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯପ୍ରିଯେଣାସ୍ଯ କେଶାଃ ଶୀର୍ଣାସ୍ତୁ ଧୀମତଃ

ଏଭଳି, 'ଯକ୍ଷ' ଧାତୁଟିର ଅର୍ଥ ଭୋଜନ କରିବା ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧୀର ଲୋକଙ୍କର ଅପ୍ରସନ୍ନତାରେ କେଶ ଝଡ଼ିଗଲା।

ତେ ଶୀର୍ଣାଶ୍ଚୋତ୍ଥିତା ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ତେ ଚୈଵାରୁରୁଧୁଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ହୀନାସ୍ତଚ୍ଛିରସୋ ଵାଲା ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାଵସର୍ପିଣଃ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ କାନ୍ଦିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କରୁ 'ବାଳା' ନାମର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵ୍ଯାଲାତ୍ମାନଃ ସ୍ମୃତା ଵାଲା ହୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପତତ୍ଵାତ୍ପନ୍ନଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵାଵସର୍ପଣାତ୍

'ବାଳା'ମାନେ ସର୍ପ ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଥିବାରୁ ସେମାନେ ସାପ୍ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଝରିପଡ଼ିବାରୁ 'ପନ୍ନଗ', ଏବଂ ଲୁଚିଲୁଚି ଚଳିବାରୁ ସର୍ପ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵୋ ଯୋ ଽସୌ ଅଗ୍ନିଗର୍ଭଃ ସୁଦାରୁଣଃ ସ ତୁ ସର୍ପାନ୍ ସହୋତ୍ପନ୍ନାନ୍ ଆଵିଵେଶ ଵିଷାତ୍ମକଃ

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯିଏ ବିଷର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ସର୍ପାନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରାସ୍ ତେ ଭୂତାଃ ପିଶିତାଶନାଃ

ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସର୍ପମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, କ୍ରୋଧର ଗୁଣ ଥିବା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ପିଶିତାଶୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଭୂତତ୍ଵାତ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଃ ପିଶିତାଶନାତ୍ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଗାଯତସ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଜଜ୍ଞିରେ ଯଦା

ପ୍ରାଣୀ ହେବାରୁ ସେମାନେ 'ଭୂତ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ, ମାଂସ ଖାଇବାରୁ 'ପିଶାଚ' ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଧଯତୀତ୍ଯେଷ ଵୈ ଧାତୁଃ ପାନତ୍ଵେ ପରିପଠ୍ଯତେ ଧଯନ୍ତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଵାଚଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

'ଧୟତି' ଧାତୁକୁ ପିଇବା ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାଣୀକୁ ପିଇ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଅଷ୍ଟସ୍ଵେତାସୁ ସୃଷ୍ଟାସୁ ଦେଵଯୋନିଷୁ ସ ପ୍ରଭୁଃ ତତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତୋ ଽନ୍ଯାନି ଵଯାଂସି ଵଯସାସୃଜତ୍

ଅଷ୍ଟଟି ସ୍ୱେତ ଦେବ ଯୋନି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦତଃ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦାଂସି ଵଯସା ଚ ଵଯାଂସି ଚ ପଶୂନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଦେଵେଶୋ ଽସୃଜତ୍ପକ୍ଷିଗଣାନପି

ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପଶୁମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ମୁଖତୋ ଽଜାଃ ସସର୍ଜାଥ ଵକ୍ଷସଶ୍ ଚାଵଯୋ ଽସୃଜତ୍ ଗାଶ୍ଚୈଵାଥୋଦରାଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପାର୍ଶ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଚ ଵିନିର୍ମମେ

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଛାଗ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରୁ ମେଷ, ଉଦରରୁ ଗାଈ, ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଚାଶ୍ଵାନ୍ ସମାତଙ୍ଗାନ୍ ରାସଭାନ୍ ଆଵଯାନ୍ ମୃଗାନ୍ ଉଷ୍ଟ୍ରାନଶ୍ଵତରାଂଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ଜାତଯଃ

ତାଙ୍କର ପାଦରୁ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ଗଧା, ଉଷ୍ଟ୍ର, ହରିଣ ଏବଂ ଖଚ୍ଚର, ଏହାସହିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଓଷଧ୍ଯଃ ଫଲମୂଲିନ୍ଯୋ ରୋମଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ଏଵଂ ପଶ୍ଵୋଷଧୀଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୂଯୁଜତ୍ ସୋ ଽଧ୍ଵରେ ପ୍ରଭୁଃ

ତାଙ୍କର ରୋମରୁ ଔଷଧି, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦ ଜନ୍ମିଲେ। ଏଭଳି ପଶୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନେକୁ ଯଜ୍ଞରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

ଗୌରଜଃ ପୂରୁଷୋ ମେଷୋ ହ୍ଯ୍ ଅଶ୍ଵୋ ଽଶ୍ଵତରଗର୍ଦଭୌ ଏତାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ପଶୂନାହୁର୍ ଆରଣ୍ଯାନ୍ଵୈ ନିବୋଧତ

ବଳଦ, ମନୁଷ୍ୟ, ମେଷ, ଘୋଡ଼ା, ଖଚ୍ଚର ଓ ଗଧା—ଏହିମାନେ ଗ୍ରାମ୍ୟ ପଶୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।

ଶ୍ଵାପଦୋ ଦ୍ଵିଖୁରୋ ହସ୍ତୀ ଵାନରାଃ ପକ୍ଷିପଞ୍ଚମାଃ ଔଦକାଃ ପଶଵଃ ଷଷ୍ଠାଃ ସପ୍ତମାସ୍ତୁ ସରୀସୃପାଃ

ମାଂସାହାରୀ, ଦୁଇ ଖୁର ଥିବା ପଶୁ, ହାତୀ, ବାନର, ପକ୍ଷୀ (ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ), ଜଳଚର ପଶୁ (ଷଷ୍ଠ), ଏବଂ ସରିସୃପ (ସପ୍ତମ)।

ମହିଷା ଗଵଯାକ୍ଷାଶ୍ ଚ ପ୍ଲଵଂଗାଃ ଶରଭା ଵୃକାଃ ସିଂହସ୍ତୁ ସପ୍ତମସ୍ତେଷାମ୍ ଆରଣ୍ଯାଃ ପଶଵଃ ସ୍ମୃତାଃ

ମହିଷ, ଜଙ୍ଗଲୀ ବଂଶ, ଅର୍ଣ୍ଣ, ବାନର, ଶରଭ, ନିଆଳି, ସିଂହ—ଏହିମାନେ ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଥିବା ବନ୍ୟ ପଶୁ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାନ୍ତି।

ଗାଯତ୍ରଂ ଚ ଋଚଂ ଚୈଵ ତ୍ରିଵୃତ୍ସାମରଥଂତରମ୍ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଂ ଚ ଯଜ୍ଞାନାଂ ନିର୍ମମେ ପ୍ରଥମାନ୍ ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଗାୟତ୍ରୀ, ଋକ୍, ତ୍ରିବୃତ୍, ସାମ, ରଥନ୍ତର ଏବଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରଥମେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ଯଜୂଂଷି ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭଂ ଛନ୍ଦସ୍ତୋମଂ ପଞ୍ଚଦଶଂ ତଥା ବୃହତ୍ସାମ ତଥୋକ୍ଥ୍ଯଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାଦସୃଜନ୍ମୁଖାତ୍

ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଯଜୁଷ୍, ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଛନ୍ଦ, ଛନ୍ଦସ୍ତୋମ, ପଞ୍ଚଦଶ, ବୃହତ୍ସାମ, ଉକ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।