ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଉତ୍ସୃଷ୍ଟା ସା ତନୁସ୍ତେନ ସଦ୍ଯୋ ଽହଃ ସମଜାଯତ ତସ୍ମାଦହୋ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଦେଵତାଃ ସମୁପାସତେ

ସେ ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଦିନରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହିକାରଣରୁ, ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନକୁ ପୂଜନ୍ତି।

ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମିକାମେଵ ତତୋ ଽନ୍ଯାଂ ସୋ ଽଭ୍ଯମନ୍ଯତ ପିତୃଵନ୍ମନ୍ଯମାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତାନ୍ଧ୍ଯାଯତଃ ପ୍ରଭୋଃ

ତାପରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ବିଚାର କଲେ, ଯାହା କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରଭୁ ପିତୃମାନେ ପରି ସନ୍ତାନ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।

ପିତରୋ ହ୍ଯୁପପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯହ୍ଣୋର୍ ଅନ୍ତରେ ଽଭଵନ୍ ତସ୍ମାତ୍ତେ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ପିତୃତ୍ଵଂ ତେନ ତେଷୁ ତତ୍

ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଅର୍ଥାତ୍ ରାତି ଓ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିକାରଣରୁ, ସେମାନେ ପିତୃ ଦେବତା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ଓ ପିତୃତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

ଯଯା ସୃଷ୍ଟାସ୍ତୁ ପିତରସ୍ ତନୁଂ ତାଂ ସ ଵ୍ଯପୋହତ ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ତେନ ସଦ୍ଯଃ ସଂଧ୍ଯା ଵ୍ଯଜାଯତ

ଯେ ଦେହରୁ ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ସେ ଦେହକୁ ସେ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହେଲା।

ଯସ୍ମାଦହର୍ଦେଵତାନାଂ ରାତ୍ରିର୍ଯା ସାସୁରୀ ସ୍ମୃତା ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୈତ୍ରୀ ଯା ତନୁଃ ସା ତୁ ଗରୀଯସୀ

ଯେଉଁଠାରୁ ଦିନ ଦେବତାଙ୍କର, ରାତି ଅସୁରମୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପିତୃ ଦେହ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯୋ ମାନଵାସ୍ ତଥା ଉପାସନ୍ତେ ମୁଦାଯୁକ୍ତା ରାତ୍ର୍ଯହ୍ଣୋର୍ ମଧ୍ଯମାଂ ତନୁମ୍

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦେବଗଣ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାତି ଓ ଦିନର ମଧ୍ୟଭାଗର ଯେ ଆକୃତି, ତାହାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତତୋ ହ୍ଯନ୍ଯାଂ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତନୁଂ ଵୈ ସମଗୃହ୍ଣତ ରଜୋମାତ୍ରାତ୍ମିକାଯାଂ ତୁ ମନସା ସୋ ଽସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଉ ଏକ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଜୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନରେ ଭାବି, ସେ ପ୍ରଭୁ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ରଜଃପ୍ରିଯାଂସ୍ତତଃ ସୋ ଽଥ ମାନସାନସୃଜତ୍ସୁତାନ୍ ମନସ୍ଵିନସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ମାନଵା ଜଜ୍ଞିରେ ସୁତାଃ

ତାପରେ ସେ ମନରେ ଭାବି, ରଜୋଗୁଣକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା ପୁଅମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଠାରୁ, ମନସ୍ୱୀ ଏହି ପୁଅମାନେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ସ୍ଵାଂ ତନୁଂ ତାମ୍ ଅପୋହତ ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ତେନ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଜାଯତ

ପୁନି ସେ ଜଣେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜ ଏହି ଆକୃତିକୁ ପିଛା ଦେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଆକୃତିକୁ ପିଛା ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ତୁରନ୍ତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

ଯସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତି ସଂହୃଷ୍ଟା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଯା ଉଦ୍ଭଵେ ପ୍ରଜାଃ ଇତ୍ଯେତାସ୍ତନଵସ୍ତେନ ହ୍ଯ୍ ଅପଵିଦ୍ଧା ମହାତ୍ମନା

ଯେହেতୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନାର ଉଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ମହାତ୍ମା ସେ ପିଛା ଦେଲେ।

ସଦ୍ଯୋ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଚୈଵ ସଂଧ୍ଯା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ଚ ଜଜ୍ଞିରେ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସଂଧ୍ଯା ଅହଶ୍ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମକଂ ତ୍ରଯମ୍

ତୁରନ୍ତ, ରାତି, ଦିନ, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ଦିନ—ଏହି ତିନିଟି ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରୁ ଗଠିତ।

ତମୋମାତ୍ରାତ୍ମିକା ରାତ୍ରିଃ ସା ଵୈ ତସ୍ମାନ୍ନିଶାତ୍ମିକା ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ଦିଵାତନ୍ଵା ତୁଷ୍ଟ୍ଯା ସୃଷ୍ଟା ମୁଖାତ୍ତୁ ଵୈ

ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତମୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଏହିଠାରୁ ଏହା ଅନ୍ଧକାରର ସ୍ୱରୂପ। ଏହିଠାରୁ, ଦେବମାନେ ଦିନର ଆକୃତିରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ, ସନ୍ତୋଷରେ ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଦିଵା ଜନ୍ମ ବଲିନସ୍ତେନ ଵୈ ଦିଵା ତନ୍ଵା ଯଯାସୁରାନ୍ ରାତ୍ରୌ ଜଘନାଦସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ଯେହেতୁ ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଦିନରେ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ଦିନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସେ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରଭୁ ରାତିରେ ତାଙ୍କର ଉଦରରୁ ଅସୁରମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋ ନିଶିଜନ୍ମାନୋ ବଲିନୋ ନିଶି ତେନ ତେ ଏତାନ୍ଯେଵ ଭଵିଷ୍ଯାଣାଂ ଦେଵାନାମସୁରୈଃ ସହ

ଯେମାନେ ପ୍ରାଣରୁ ରାତିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ରାତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହିମାନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଦେବମାନେ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ରହିବେ।

ପିତୄଣାଂ ମାନଵାନାଂ ଚ ଅତୀତାନାଗତେଷୁ ଵୈ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନିମିତ୍ତାନି ଭଵନ୍ତି ହି

ପିତୃମାନେ ଓ ମାନବମାନେ, ଗତ ଓ ଆସନ୍ତା ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହିମାନେ ନିମିତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ସଂଧ୍ଯା ଚତ୍ଵାର୍ଯଂଭାଂସି ତାନି ଵୈ ଭାନ୍ତି ଯସ୍ମାତ୍ ତତୋ ଽଂଭାଂସି ଶବ୍ଦୋ ଽଯଂ ସୁମନୀଷିଭିଃ

ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ରାତି, ଦିନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା—ଏହି ଚାରିଟିକୁ 'ଅମ୍ଭାଁସି' ବୋଲାଯାଏ; ଏହାମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବାରୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଭାତିର୍ଦୀପ୍ତୌ ନିଗଦିତଃ ପୁନଶ୍ଚାଥ ପ୍ରଜାପତିଃ ସୋ ଽମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦେଵମାନୁଷଦାନଵାନ୍

'ଭାତି' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା। ପୁନି, ପ୍ରଜାପତି ଏହି ଅମ୍ଭାଁସିଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବ, ମାନବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ପିତୄଂଶ୍ଚୈଵ ସୃଜତ୍ତନ୍ଵା ଆତ୍ମନା ଵିଵିଧାନ୍ପୁନଃ ତାମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତନୁଂ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଂ ତତୋ ଽନ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ ପ୍ରଭୁଃ

ସେ ନିଜ ଆକୃତିରେ ପିତୃମାନେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାପରେ, ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଆକୃତିକୁ ପିଛା ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ ଆଉ ଏକ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ।

ମୂର୍ତିଂ ତମୋରଜଃପ୍ରାଯାଂ ପୁନରେଵାଭ୍ଯପୂଜଯତ୍ ଅନ୍ଧକାରେ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟାଂସ୍ ତତୋ ଽନ୍ଯାନ୍ ସୋ ଽସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ

ସେ ପୁନି ତମୋ ଓ ରଜୋଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ଅନ୍ଧକାରରେ ଖାଲି ହୁଏଥିବା ଆକୃତିକୁ ପୂଜା କଲେ; ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତେନ ସୃଷ୍ଟାଃ କ୍ଷୁଧାତ୍ମାନୋ ଅଂଭାଂସ୍ଯାଦାତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତାଃ ଅମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ରକ୍ଷାମ ଉକ୍ତଵନ୍ତସ୍ତୁ ତେଷୁ ଯେ

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା, ଯେମାନେ କ୍ଷୁଧାର ସ୍ୱରୂପ, ସେମାନେ ଅମ୍ଭାଁସିକୁ ଦଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେମାନେ 'ଆମେ ଅମ୍ଭାଁସିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା' ବୋଲି କହିଲେ,

ରାକ୍ଷସା ନାମ ତେ ଯସ୍ମାତ୍ କ୍ଷୁଧାଵିଷ୍ଟା ନିଶାଚରାଃ ଯେ ଽବ୍ରୁଵନ୍ ଯକ୍ଷମୋ ଽମ୍ଭାଂସି ତେଷାଂ ହୃଷ୍ଟାଃ ପରସ୍ପରମ୍

ସେମାନେ 'ରାକ୍ଷସ' ନାମରେ ପରିଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ କ୍ଷୁଧାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ରାତିରେ ଘୁରନ୍ତି। ଯେମାନେ 'ଆମେ ଅମ୍ଭାଁସି ଉପଭୋଗ କରିବା' ବୋଲି କହିଲେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ତେନ ତେ କର୍ମଣା ଯକ୍ଷା ଗୁହ୍ଯକା ଗୂଢକର୍ମଣା ରକ୍ଷେତି ପାଲନେ ଚାପି ଧାତୁରେଷ ଵିଭାଷ୍ଯତେ

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଯେମାନେ ଗୁପ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ଗୁହ୍ୟକ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା। 'ରକ୍ଷ' ଧାତୁଟି ରକ୍ଷାର ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ଏଵଂ ଚ ଯକ୍ଷତିର୍ ଧାତୁର୍ ଭକ୍ଷଣେ ସ ନିରୁଚ୍ଯତେ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯପ୍ରିଯେଣାସ୍ଯ କେଶାଃ ଶୀର୍ଣାସ୍ତୁ ଧୀମତଃ

ଏଭଳି, 'ଯକ୍ଷ' ଧାତୁଟିର ଅର୍ଥ ଭୋଜନ କରିବା ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧୀର ଲୋକଙ୍କର ଅପ୍ରସନ୍ନତାରେ କେଶ ଝଡ଼ିଗଲା।

ତେ ଶୀର୍ଣାଶ୍ଚୋତ୍ଥିତା ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ତେ ଚୈଵାରୁରୁଧୁଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ହୀନାସ୍ତଚ୍ଛିରସୋ ଵାଲା ଯସ୍ମାଚ୍ଚୈଵାଵସର୍ପିଣଃ

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କଟାଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଉପରକୁ ଉଠିଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ କାନ୍ଦିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡହୀନ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କରୁ 'ବାଳା' ନାମର ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ଵ୍ଯାଲାତ୍ମାନଃ ସ୍ମୃତା ଵାଲା ହୀନତ୍ଵାଦହଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପତତ୍ଵାତ୍ପନ୍ନଗାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ପାଶ୍ଚୈଵାଵସର୍ପଣାତ୍

'ବାଳା'ମାନେ ସର୍ପ ସ୍ୱଭାବର ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଥିବାରୁ ସେମାନେ ସାପ୍ ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି, ଝରିପଡ଼ିବାରୁ 'ପନ୍ନଗ', ଏବଂ ଲୁଚିଲୁଚି ଚଳିବାରୁ ସର୍ପ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ତସ୍ଯ କ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵୋ ଯୋ ଽସୌ ଅଗ୍ନିଗର୍ଭଃ ସୁଦାରୁଣଃ ସ ତୁ ସର୍ପାନ୍ ସହୋତ୍ପନ୍ନାନ୍ ଆଵିଵେଶ ଵିଷାତ୍ମକଃ

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଅଗ୍ନିର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯିଏ ବିଷର ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ସର୍ପମାନେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

ସର୍ପାନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧାତ୍ମାନୋ ଵିନିର୍ମମେ ଵର୍ଣେନ କପିଶେନୋଗ୍ରାସ୍ ତେ ଭୂତାଃ ପିଶିତାଶନାଃ

ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସର୍ପମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, କ୍ରୋଧର ଗୁଣ ଥିବା, ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱଭାବର ପିଶିତାଶୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ଭୂତତ୍ଵାତ୍ତେ ସ୍ମୃତା ଭୂତାଃ ପିଶାଚାଃ ପିଶିତାଶନାତ୍ ପ୍ରସନ୍ନଂ ଗାଯତସ୍ତସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଜଜ୍ଞିରେ ଯଦା

ପ୍ରାଣୀ ହେବାରୁ ସେମାନେ 'ଭୂତ' ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ, ମାଂସ ଖାଇବାରୁ 'ପିଶାଚ' ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

ଧଯତୀତ୍ଯେଷ ଵୈ ଧାତୁଃ ପାନତ୍ଵେ ପରିପଠ୍ଯତେ ଧଯନ୍ତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଵାଚଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

'ଧୟତି' ଧାତୁକୁ ପିଇବା ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ବାଣୀକୁ ପିଇ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।