ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଯାଣଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଅପାନଯତ୍ଯପାନସ୍ତୁ ଆହାରାଦୀନ୍ କ୍ରମେଣ ଚ

ଯେ ବାୟୁ ଚଳନ କରାଏ, ସେହିଁ ପ୍ରାଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ; ଅପାନ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବାହାର କରେ।

ଵ୍ଯାନୋ ଵ୍ଯାନାମଯତ୍ଯଙ୍ଗଂ ଵ୍ଯାଧ୍ଯାଦୀନାଂ ପ୍ରକୋପକଃ ଉଦ୍ଵେଜଯତି ମର୍ମାଣି ଉଦାନୋ ଽଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ବ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁବିଧାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; ଏହିଁ ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ଏହାକୁ ଉଦାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସମଂ ନଯତି ଗାତ୍ରାଣି ସମାନଃ ପଞ୍ଚ ଵାଯଵଃ ଉଦ୍ଗାରେ ନାଗ ଆଖ୍ଯାତଃ କୂର୍ମ ଉନ୍ମୀଲନେ ତୁ ସଃ

ସମାନ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ସମତାରେ ରଖେ; ଏହି ପଞ୍ଚ ବାୟୁ ଏଭଳି ନାମରେ ପରିଚିତ। ନାଗ ଡକା ଆଣେ, କୂର୍ମ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲାଏ।

କୃକଲଃ କ୍ଷୁତକାଯୈଵ ଦେଵଦତ୍ତୋ ଵିଜୃମ୍ଭଣେ ଧନଂଜଯୋ ମହାଘୋଷଃ ସର୍ଵଗଃ ସ ମୃତେ ଽପି ହି

କୃକଳ ଭୋକ ଆଣେ, ଦେବଦତ୍ତ ଜମ୍ଭା ଆଣେ, ଧନଞ୍ଜୟ ହେଉଛି ମହାଶବ୍ଦ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ।

ଇତି ଯୋ ଦଶଵାଯୂନାଂ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯତି ପ୍ରସାଦୋ ଽସ୍ଯ ତୁରୀଯା ତୁ ସଂଜ୍ଞା ଵିପ୍ରାଶ୍ଚତୁଷ୍ଟଯେ

ଏହି ଦଶ ବାୟୁର ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥ ସଂଜ୍ଞା ଏହି ଚାରି ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଵିସ୍ଵରସ୍ତୁ ମହାନ୍ ପ୍ରଜ୍ଞୋ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚିତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ଖ୍ଯାତିଃ ସଂଵିତ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଈଶ୍ଵରୋ ମତିରେଵ ଚ

ବିଶ୍ୱ, ମହାନ, ପ୍ରଜ୍ଞା, ମନ, ବ୍ରହ୍ମା, ଚିତି, ସ୍ମୃତି, ଖ୍ୟାତି, ସଂବିତ, ପରେ ଈଶ୍ୱର ଏବଂ ମତି—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏଭଳି ପରିଚିତ।

ବୁଦ୍ଧେରେତାଃ ଦ୍ଵିଜାଃ ସଂଜ୍ଞା ମହତଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ଅସ୍ଯା ବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରସାଦସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯତି

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧିର ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱର ନାମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

ଵିସ୍ଵରୋ ଵିସ୍ଵରୀଭାଵୋ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଅଗ୍ରଜଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ମହାନ୍ଯଃ ପରିମାଣତଃ

ବିଶ୍ୱ ହେଉଛି ସମସ୍ତର ଅବସ୍ଥା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଆଦି, ମହାନ ହେଉଛି ପରିମାଣରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼।

ଯତ୍ପ୍ରମାଣଗୁହା ପ୍ରଜ୍ଞା ମନସ୍ତୁ ମନୁତେ ଯତଃ ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ବୃଂହଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରାଃ

ଯାହା ମାପ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଗୁହା, ଯାଠାରୁ ମନ ଚିନ୍ତା କରେ; ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତାର ହେବାରୁ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲନ୍ତି।

ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଭୋଗାର୍ଥଂ ଯଚ୍ଚିନୋତି ଚିତିଃ ସ୍ମୃତା ସ୍ମରତେ ଯତ୍ସ୍ମୃତିଃ ସର୍ଵଂ ସଂଵିଦ୍ଵୈ ଵିନ୍ଦତେ ଯତଃ

ଚିତି ହେଉଛି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭୋଗ ପାଇଁ ଏକଠା କରେ; ସ୍ମୃତି ହେଉଛି ଯାହା ସ୍ମରଣ କରେ, ସଂବିତ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଜଣାଯାଏ।

ଖ୍ଯାଯତେ ଯତ୍ତ୍ଵିତି ଖ୍ଯାତିର୍ ଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ ଅନେକଶଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାଧିପଃ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି ଯଦୀଶ୍ଵରଃ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଖ୍ୟାତି ବୋଲନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ନାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସେହିଁ ହେଉଛି ଈଶ୍ୱର।

ମନୁତେ ମନ୍ଯତେ ଯସ୍ମାନ୍ ମତିର୍ମତିମତାଂଵରାଃ ଅର୍ଥଂ ବୋଧଯତେ ଯଚ୍ଚ ବୁଧ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଧିରୁଚ୍ଯତେ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନେ ଚିନ୍ତା କରେ ଓ ବିଚାର କରେ, ତାହାକୁ ମତି ବୋଲନ୍ତି, ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯାହା ଅର୍ଥ ବୁଝାଏ ଓ ବୁଝିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେହିଁ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲାଯାଏ।

ଅସ୍ଯା ବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରସାଦସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯତି ଦୋଷାନ୍ଵିନିର୍ଦହେତ୍ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରାଣାଯାମାଦସୌ ଯମୀ

ଏହି ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ—ଏହାକୁ ଯମ ବୋଲନ୍ତି।

ପାତକଂ ଧାରଣାଭିସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେଣ ନିର୍ଦହେତ୍ ଵିଷଯାନ୍ଵିଷଵଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଧ୍ଯାନେନାନୀଶ୍ଵରାନ୍ ଗୁଣାନ୍

ଧାରଣା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶ୍ୱର କରିବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟକୁ ବିଷ ପରି ଭାବି, ଅଇଶ୍ୱରୀୟ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସମାଧିନା ଯତିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵୃଦ୍ଧିଂ ଵିଵର୍ଧଯେତ୍ ସ୍ଥାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵୈଵ କୁର୍ଵୀତ ଯୋଗାଷ୍ଟାଙ୍ଗାନି ଵୈ କ୍ରମାତ୍

ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାର ବୃଦ୍ଧି କୁ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଉଚିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, ଯୋଗର ଏଠି ଅଂଶକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଲବ୍ଧ୍ଵାସନାନି ଵିଧିଵଦ୍ ଯୋଗସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମ୍ ଆତ୍ମଵିତ୍ ଆଦେଶକାଲେ ଯୋଗସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ହି ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗସାଧନା ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆସନ ଦଳାଇଛନ୍ତି, ସେ ଯୋଗର ଦର୍ଶନ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ କେବେ ମିଳେନାହିଁ।

ଅଗ୍ନ୍ଯଭ୍ଯାସେ ଜଲେ ଵାପି ଶୁଷ୍କପର୍ଣଚଯେ ତଥା ଜନ୍ତୁଵ୍ଯାପ୍ତେ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଜୀର୍ଣଗୋଷ୍ଠେ ଚତୁଷ୍ପଥେ

ଅଗ୍ନିର ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା ଜଳରେ, କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ତଳେ, କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶ୍ମଶାନରେ, ପୁରୁଣା ଗୋଖାଟିରେ କିମ୍ବା ଚଉରାହାରେ—

ସଶବ୍ଦେ ସଭଯେ ଵାପି ଚୈତ୍ଯଵଲ୍ମୀକସଂଚଯେ ଅଶୁଭେ ଦୁର୍ଜନାକ୍ରାନ୍ତେ ମଶକାଦିସମନ୍ଵିତେ

ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଭୟ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ରେଣୁପାହାଡ଼ ତଳେ, ଅଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଖରାପ ଲୋକେ ଭରିଥିବା କିମ୍ବା ମାଛି-ମଶା ଆଦିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—

ନାଚରେଦ୍ଦେହବାଧାଯାଂ ଦୌର୍ମନସ୍ଯାଦିସମ୍ଭଵେ ସୁଗୁପ୍ତେ ତୁ ଶୁଭେ ରମ୍ଯେ ଗୁହାଯାଂ ପର୍ଵତସ୍ଯ ତୁ

ଶରୀରର କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ମନର ଅଶାନ୍ତି ଥିଲେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଭଲ ଭାବରେ ଲୁଚିଥିବା, ଶୁଭ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ, ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭଳି ସ୍ଥାନରେ କରିବା ଉଚିତ।

ଭଵକ୍ଷେତ୍ରେ ସୁଗୁପ୍ତେ ଵା ଭଵାରାମେ ଵନେ ଽପି ଵା ଗୃହେ ତୁ ସୁଶୁଭେ ଦେଶେ ଵିଜନେ ଜନ୍ତୁଵର୍ଜିତେ

କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଭଲ ଭାବରେ ଲୁଚିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଆନନ୍ଦମୟ ଜଙ୍ଗଲରେ, କିମ୍ବା ଘରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣୀ ନାହିଁ—

ଅତ୍ଯନ୍ତନିର୍ମଲେ ସମ୍ଯକ୍ ସୁପ୍ରଲିପ୍ତେ ଵିଚିତ୍ରିତେ ଦର୍ପଣୋଦରସଂକାଶେ କୃଷ୍ଣାଗରୁସୁଧୂପିତେ

ଅତି ଶୁଧ୍ଧ, ଭଲ ଭାବରେ ଲିପିଥିବା, ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ଶଜ୍ଜିତ, ଦର୍ପଣ ଭିତର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, କଳା ଅଗରୁ ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ—

ନାନାପୁଷ୍ପସମାକୀର୍ଣେ ଵିତାନୋପରି ଶୋଭିତେ ଫଲପଲ୍ଲଵମୂଲାଢ୍ଯେ କୁଶପୁଷ୍ପସମନ୍ଵିତେ

ନାନା ପ୍ରକାର ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ଉପରେ ଛାତା ଲାଗିଥିବା, ତଳେ ଫଳ ଓ କୋମଳ ପତ୍ର ଥିବା, କୁଶ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସ୍ଥାନରେ—

ସମାସନସ୍ଥୋ ଯୋଗାଙ୍ଗାନ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯସେଦ୍ଧୃଷିତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଗୁରୁଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭଵଂ ଦେଵୀଂ ଵିନାଯକମ୍

ଠିକ୍ ଭାବରେ ଆସନ ନେଇ, ନିଜେ ଉତ୍ସାହରେ ଯୋଗର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ, ପରେ ଭବ, ଦେବୀ ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି।

ଯୋଗୀଶ୍ଵରାନ୍ ସଶିଷ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ଯୋଗଂ ଯୁଞ୍ଜୀତ ଯୋଗଵିତ୍ ଆସନଂ ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପଦ୍ମମର୍ଧାସନଂ ତୁ ଵା

ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ, ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଓ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ସ୍ୱସ୍ତିକ, ବଦ୍ଧ, ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ଅର୍ଧପଦ୍ମ ଆସନ ନେଇ, ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ।

ସମଜାନୁସ୍ ତଥା ଧୀମାନ୍ ଏକଜାନୁରଥାପିଵା ସମଂ ଦୃଢାସନୋ ଭୂତ୍ଵା ସଂହୃତ୍ଯ ଚରଣାଵୁଭୌ

ଦୁଇଟି ଗୁଡ଼ିକୁ ସମାନ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲ ଭାବରେ ରଖି, ଦୃଢ଼ ଆସନ ନେଇ, ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ଏକାଠି କରି—

ସଂଵୃତାସ୍ଯୋପବଦ୍ଧାକ୍ଷ ଉରୋ ଵିଷ୍ଟଭ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ ପାର୍ଷ୍ଣିଭ୍ଯାଂ ଵୃଷଣୌ ରକ୍ଷଂସ୍ ତଥା ପ୍ରଜନନଂ ପୁନଃ

ମୁଁହ ବନ୍ଦ, ଆଖି ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ଛାତି ସିଧା ରଖି, ପାଦ ଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋଡ଼ ତଳେ ରଖି ଶୁକ୍ର ଓ ଜନନାଙ୍ଗକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରି—

କିଂଚିଦୁନ୍ନାମିତଶିର ଦନ୍ତୈର୍ଦନ୍ତାନ୍ନ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନାସିକାଗ୍ରଂ ସ୍ଵଂ ଦିଶଶ୍ଚାନଵଲୋକଯନ୍

ମୁଣ୍ଡ କିଛି ଉଁଚା କରି, ଦାନ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦାନ୍ତକୁ ଛୁଁଇବା ନାହିଁ, ନାକର ଟିପ୍ ପାଖକୁ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ଚାରିପାଖ ଦେଖିବା ନାହିଁ—

ତମଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ରଜସା ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵେନ ଛାଦଯେତ୍ ତତଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥିତୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଵଧ୍ଯାନଂ ସମଭ୍ଯସେତ୍

ତମସକୁ ରଜସ୍ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ରଜସ୍କୁ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ପରେ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଓଂକାରଵାଚ୍ଯଂ ପରମଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଦୀପଶିଖାକୃତିମ୍ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଵୈ ପୁଣ୍ଡରୀକସ୍ଯ କର୍ଣିକାଯାଂ ସମାହିତଃ

ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତ ହେଉଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ ଦୀପଶିଖା ଭଳି ଆକୃତିକୁ, ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା ଭିତରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।