ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ପ୍ରାଣାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାସୃଜଦ୍ଦକ୍ଷଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ମରୀଚିନମ୍ ଭୃଗୁସ୍ତୁ ହୃଦଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଋଷିଃ ସଲିଲଜନ୍ମନଃ

ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିକୁ; ଭୃଗୁ ହେଲେ ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଋଷିଙ୍କ ହୃଦୟରୁ।

ଶିରସୋ ଽଙ୍ଗିରସଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦତ୍ରିଂ ତଥାସୃଜତ୍ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ଚ ତଥୋଦାନାଦ୍ ଵ୍ଯାନାଚ୍ଚ ପୁଲହଂ ପୁନଃ

ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରାକୁ, କାନରୁ ଅତ୍ରିକୁ, ବାହାରୁଥିବା ଶ୍ୱାସରୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟକୁ ଏବଂ ବିସ୍ତାରିତ ଶ୍ୱାସରୁ ପୁଲହକୁ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସମାନଜୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ଅପାନାନ୍ନିର୍ମମେ କ୍ରତୁମ୍ ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଦିଵ୍ଯା ଏକାଦଶା ସ୍ମୃତାଃ

ସମାନ ଶ୍ୱାସରୁ ବଶିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅପାନ ଶ୍ୱାସରୁ କ୍ରତୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଏକାଦଶ ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ମୃତ।

ଧର୍ମାଦଯଃ ପ୍ରଥମଜାଃ ସର୍ଵେ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ଭୃଗ୍ଵାଦଯସ୍ତୁ ତେ ସୃଷ୍ଟା ନଵୈତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ନଉଜଣ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଥିଲେ।

ଗୃହମେଧିନଃ ପୁରାଣାସ୍ ତେ ଧର୍ମସ୍ ତୈଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତଃ ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ତେ ଵଂଶା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ

ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚଳିତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିବ୍ୟ ବଂଶ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁଣ ଅଛି।

କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ପ୍ରଜାଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷିଭିର୍ ଅଲଂକୃତାଃ ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଵେତାଵୂର୍ଧ୍ଵରେତସୌ

ସେମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ପ୍ରଜାବାନ୍, ମହାଋଷିମାନେ ଶୋଭିତ; ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଥିଲେ।

ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୌ ପରଂ ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜୌ ଵ୍ଯତୀତେ ତ୍ଵଷ୍ଟମେ କଲ୍ପେ ପୁରାଣୌ ଲୋକସାକ୍ଷିଣୌ

ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ; ଅଷ୍ଟମ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ।

ଵିରାଜେତାମୁଭୌ ଲୋକେ ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତୌ ତାଵୁଭୌ ଯୋଗକର୍ମାଣାଵ୍ ଆରୋପ୍ଯାତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି

ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ନିଜ ତେଜ ଅପସାରଣ କରି, ଦୁଇଟି ଜଗତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଯୋଗ ଓ କର୍ମରେ ଲିନ ରହି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଜାଂ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତୌ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନଃ ସ ଏଵେହ କୁମାରଃ ସ ଇହୋଚ୍ଯତେ

ସେ ଜଣେ ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିରାକ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠି ସେ 'କୁମାର' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।

ତସ୍ମାତ୍ସନତ୍କୁମାରେତି ନାମାସ୍ଯେହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ତତୋ ଽଭିଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ଜଜ୍ଞିରେ ମାନସାଃ ପ୍ରଜାଃ

ଏହି କାରଣରୁ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ 'ସନତ୍କୁମାର' ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାନମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ତଚ୍ଛରୀରସମୁତ୍ପନ୍ନୈଃ କାର୍ଯୈସ୍ତୈଃ କାରଣୈଃ ସହ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଃ ସମଵର୍ତନ୍ତ ଗାତ୍ରେଭ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ତାଙ୍କର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣ ସହିତ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗଅଂଶରୁ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ତତୋ ଦେଵାସୁରପିତୄନ୍ ମାନୁଷାଂଶ୍ ଚ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ ଅମ୍ଭାଂସ୍ଯେତାନି ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଯୂଯୁଜତ୍

ତାପରେ, ଦେବତା, ଦାନବ, ପିତୃ ଓ ମାନବ—ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଏହି ଜଳମାନଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର କଲେ।

ତତସ୍ତୁ ଯୁଞ୍ଜତସ୍ତସ୍ଯ ତମୋମାତ୍ରସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ସମଭିଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପ୍ରଜାପତେଃ

ତାପରେ, ସେ ଏକତ୍ରତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିରେ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବାବେଳେ, ଅନ୍ଧକାରର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ତତୋ ଽସ୍ଯ ଜଘନାତ୍ପୂର୍ଵମ୍ ଅସୁରା ଜଜ୍ଞିରେ ସୁତାଃ ଅସୁଃ ପ୍ରାଣଃ ସ୍ମୃତୋ ଵିପ୍ରାସ୍ ତଜ୍ଜନ୍ମାନସ୍ ତତୋ ଽସୁରାଃ

ତାପରେ, ତାଙ୍କର ନିମ୍ନ ଅଂଶରୁ ପ୍ରଥମେ ଦାନବ ସନ୍ତାନମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିଦ୍ୱାନମାନେ 'ଅସୁ' କୁ ପ୍ରାଣ ବୋଲି କହନ୍ତି, ଏହି ଜନ୍ମରୁ ସେମାନେ 'ଅସୁର' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।

ଯଯା ସୃଷ୍ଟାସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତାଂ ତନୁଂ ସ ଵ୍ଯପୋହତ ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ ତେନ ସଦ୍ଯୋ ରାତ୍ରିର୍ ଅଜାଯତ

ଯେ ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଅସୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ଦେହକୁ ସେ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ରାତ୍ରିରେ ପରିଣତ ହେଲା।

ସା ତମୋବହୁଲା ଯସ୍ମାତ୍ ତତୋ ରାତ୍ରିର୍ନିଯାମିକା ଆଵୃତାସ୍ତମସା ରାତ୍ରୌ ପ୍ରଜାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵପନ୍ତ୍ଯୁତ

ଏହି ଦେହ ଅନ୍ଧକାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲାବୋଲି, ଏହିଠାରୁ ରାତି ନିୟମକ ହେଲା। ରାତିରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଶୁଅନ୍ତି।

ସୃଷ୍ଟ୍ଵାସୁରାଂସ୍ତତଃ ସୋ ଵୈ ତନୁମନ୍ଯାମଗୃହ୍ଣତ ଅଵ୍ଯକ୍ତାଂ ସତ୍ତ୍ଵବହୁଲାଂ ତତସ୍ତାଂ ସୋ ଽଭ୍ଯପୂଜଯତ୍

ଅସୁର ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ପୁନି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ସତ୍ତ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ତାପରେ ସେ ଏହି ଦେହକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ତତସ୍ତାଂ ଯୁଞ୍ଜତସ୍ ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯମ୍ ଆସୀତ୍ ପ୍ରଜାପତେଃ ତତୋ ମୁଖାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୀଵ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵତାଃ

ତାପରେ, ସେ ଏହି ଦେହରେ ଲିନ ହେବାବେଳେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲା। ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ, ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଯତୋ ଽସ୍ଯ ଦୀଵ୍ଯତୋ ଜାତାସ୍ ତେନ ଦେଵାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ଧାତୁର୍ଦିଵିତି ଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କ୍ରୀଡାଯାଂ ସ ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରୁ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ 'ଦେବ' ବୋଲି ପରିଚିତ। 'ଦି' ଧାତୁ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେବା, ଏହିପରି ଖେଳରେ ବୁଝାଯାଏ।

ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଦୀଵ୍ଯନ୍ତୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତେନ ଦେଵତାଃ ଦେଵାନ୍ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଦେଵେଶସ୍ ତନୁମନ୍ଯାମପଦ୍ଯତ

ଯେଉଁଠାରୁ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଦେବତାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେହିଠୁ ସେମାନେ ଦେବତା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ଦେବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ପୁନି ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।

ଉତ୍ସୃଷ୍ଟା ସା ତନୁସ୍ତେନ ସଦ୍ଯୋ ଽହଃ ସମଜାଯତ ତସ୍ମାଦହୋ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଦେଵତାଃ ସମୁପାସତେ

ସେ ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ଦିନରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହିକାରଣରୁ, ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିନକୁ ପୂଜନ୍ତି।

ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରାତ୍ମିକାମେଵ ତତୋ ଽନ୍ଯାଂ ସୋ ଽଭ୍ଯମନ୍ଯତ ପିତୃଵନ୍ମନ୍ଯମାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଂସ୍ତାନ୍ଧ୍ଯାଯତଃ ପ୍ରଭୋଃ

ତାପରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦେହ ବିଚାର କଲେ, ଯାହା କେବଳ ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ପ୍ରଭୁ ପିତୃମାନେ ପରି ସନ୍ତାନ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ।

ପିତରୋ ହ୍ଯୁପପକ୍ଷାଭ୍ଯାଂ ରାତ୍ର୍ଯହ୍ଣୋର୍ ଅନ୍ତରେ ଽଭଵନ୍ ତସ୍ମାତ୍ତେ ପିତରୋ ଦେଵାଃ ପିତୃତ୍ଵଂ ତେନ ତେଷୁ ତତ୍

ପିତୃମାନେ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଅର୍ଥାତ୍ ରାତି ଓ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିକାରଣରୁ, ସେମାନେ ପିତୃ ଦେବତା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ଓ ପିତୃତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

ଯଯା ସୃଷ୍ଟାସ୍ତୁ ପିତରସ୍ ତନୁଂ ତାଂ ସ ଵ୍ଯପୋହତ ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ତେନ ସଦ୍ଯଃ ସଂଧ୍ଯା ଵ୍ଯଜାଯତ

ଯେ ଦେହରୁ ପିତୃମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ, ସେ ଦେହକୁ ସେ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ତ୍ୟାଗିତ ଦେହ ତୁରନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହେଲା।

ଯସ୍ମାଦହର୍ଦେଵତାନାଂ ରାତ୍ରିର୍ଯା ସାସୁରୀ ସ୍ମୃତା ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୈତ୍ରୀ ଯା ତନୁଃ ସା ତୁ ଗରୀଯସୀ

ଯେଉଁଠାରୁ ଦିନ ଦେବତାଙ୍କର, ରାତି ଅସୁରମୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପିତୃ ଦେହ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦେଵା ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଋଷଯୋ ମାନଵାସ୍ ତଥା ଉପାସନ୍ତେ ମୁଦାଯୁକ୍ତା ରାତ୍ର୍ଯହ୍ଣୋର୍ ମଧ୍ଯମାଂ ତନୁମ୍

ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଦେବଗଣ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ରାତି ଓ ଦିନର ମଧ୍ୟଭାଗର ଯେ ଆକୃତି, ତାହାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତତୋ ହ୍ଯନ୍ଯାଂ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ତନୁଂ ଵୈ ସମଗୃହ୍ଣତ ରଜୋମାତ୍ରାତ୍ମିକାଯାଂ ତୁ ମନସା ସୋ ଽସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଉ ଏକ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଜୋଗୁଣରୁ ଗଠିତ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନରେ ଭାବି, ସେ ପ୍ରଭୁ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ରଜଃପ୍ରିଯାଂସ୍ତତଃ ସୋ ଽଥ ମାନସାନସୃଜତ୍ସୁତାନ୍ ମନସ୍ଵିନସ୍ତତସ୍ତସ୍ଯ ମାନଵା ଜଜ୍ଞିରେ ସୁତାଃ

ତାପରେ ସେ ମନରେ ଭାବି, ରଜୋଗୁଣକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିବା ପୁଅମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଠାରୁ, ମନସ୍ୱୀ ଏହି ପୁଅମାନେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ସ୍ଵାଂ ତନୁଂ ତାମ୍ ଅପୋହତ ସାପଵିଦ୍ଧା ତନୁସ୍ତେନ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନା ସଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଜାଯତ

ପୁନି ସେ ଜଣେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜ ଏହି ଆକୃତିକୁ ପିଛା ଦେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଆକୃତିକୁ ପିଛା ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ତୁରନ୍ତ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।