ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ପଞ୍ଚୈତେ ଵୈକୃତାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାକୃତାସ୍ତୁ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଵୈକୃତଶ୍ଚୈଵ କୌମାରୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି; ପ୍ରଥମ ତିନିଟିକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ପ୍ରାକୃତିକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ କୌମାର ଏହି ତିନିଟି ନବମ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାକୃତାସ୍ତୁ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଷଟ୍ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ତେ

ଅବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ତିନିଟି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ଯେଉଁ ଛଅଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ହେଉଛି।

ଵିସ୍ତରାନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନୋ ନିବୋଧତ ଚତୁର୍ଧାଵସ୍ଥିତଃ ସୋ ଽଥ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏବେ ବିସ୍ତୃତ କୃପା ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଛି।

ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରାକୃତାଶ୍ଚୈଵ ଵୈକୃତାଶ୍ ଚ ନଵ ସ୍ମୃତାଃ ପରସ୍ପରାନୁରକ୍ତାଶ୍ ଚ କାରଣୈଶ୍ ଚ ବୁଧୈଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏହିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ମିଶି ନବଟି ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ମନାଯାଏ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ଓ କାରଣ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି।

ଅଗ୍ରେ ସସର୍ଜ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ମାନସାନାତ୍ମନଃ ସମାନ୍ ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଵେତାଵୂର୍ଧ୍ଵରେତସୌ

ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରୁ ସମାନ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା।

ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୌ ପୁରା ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜୌ ଵ୍ଯତୀତେ ତ୍ଵଷ୍ଟମେ କଲ୍ପେ ପୁରାଣୌ ଲୋକସାକ୍ଷିଣୌ

ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ; ଅଟିତ ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପରେ ସେମାନେ ପୁରାତନ ଲୋକସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ।

ତୌ ଵାରାହେ ତୁ ଭୂର୍ଲୋକେ ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତୌ ତାଵୁଭୌ ମୋକ୍ଷକର୍ମାଣାଵ୍ ଆରୋପ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି

ବାରାହ କଳ୍ପରେ ଭୂଲୋକରେ, ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ତେଜ ଆପଣେ ଆପଣେ ସଂକୋଚ କରି ରହିଲେ; ଦୁଇଜଣ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଇ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ।

ପ୍ରଜାଂ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତୌ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନସ୍ତଥୈଵେହ କୁମାରଃ ସ ଇହୋଚ୍ଯତେ

ସେମାନେ ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବୈରାଗ୍ୟ ଅଂଗୀକାର କଲେ; ଯେପରି ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେପରି ଏଠାରେ କୁମାର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ ସନତ୍କୁମାରେତି ନାମାସ୍ଯେହ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ସନନ୍ଦଂ ସନକଂ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଚ ସନାତନମ୍

ତେଣୁ ଏଠାରେ ସେଠି ସନତ୍କୁମାର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ସନନ୍ଦ, ସନକ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ୍ ସନାତନ ମଧ୍ୟ।

ଵିଜ୍ଞାନେନ ନିଵୃତ୍ତାସ୍ତେ ଵ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମହୌଜସଃ ସଂବୁଦ୍ଧାଶ୍ଚୈଵ ନାନାତ୍ଵେ ଅପ୍ରଵୃତ୍ତାଶ୍ ଚ ଯୋଗିନଃ

ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିଲେ ଏବଂ ଅଲଗା ହେଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଜାଗୃତ ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନତାରେ ଲିନ ହେଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

ଅସୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ପ୍ରତିସର୍ଗଂ ଗତାଃ ପୁନଃ ତତସ୍ତେଷୁ ଵ୍ଯତୀତେଷୁ ତତୋ ଽନ୍ଯାନ୍ ସାଧକାନ୍ ସୁତାନ୍

ସେମାନେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିନଥିବାବେଳେ ପୁଣି ପ୍ରଳୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେମାନେ ଅତୀତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସାଧନାରେ ନିପୁଣ ପୁଅମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ମାନସାନସୃଜଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପୁନଃ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନଃ ଆ ଭୂତସମ୍ପ୍ଲଵାଵସ୍ଥା ଯୈରିଯଂ ଵିଧୃତା ମହୀ

ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ମନରେ ଭାବି ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଅବସ୍ଥାକୁ ଗର୍ବ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଭୂତମାନଙ୍କର ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧାରି ରଖିଥିଲେ।

ଆପୋ ଽଗ୍ନିଂ ପୃଥିଵୀଂ ଵାଯୁମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଦିଵଂ ତଥା ସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ ଚ ନଦୀଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଶୈଲଵନସ୍ପତୀନ୍

ସେ ପାଣି, ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀ, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ଦିଗ, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଓଷଧୀନାଂ ତଥାତ୍ମାନୋ ଵଲ୍ଲୀନାଂ ଵୃକ୍ଷଵୀରୁଧାମ୍ ଲତାଃ କାଷ୍ଠାଃ କଲାଶ୍ଚୈଵ ମୁହୂର୍ତାଃ ସଂଧିରାତ୍ର୍ଯହାନ୍

ଔଷଧି, ବେଳ, ବୃକ୍ଷ, ଜାଡ଼ି, ଲତା, କାଠ, ସମୟର ମାପ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ସନ୍ଧ୍ୟା, ରାତି ଏବଂ ଦିନକୁ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଅର୍ଧମାସାଂଶ୍ ଚ ମାସାଂଶ୍ ଚ ଅଯନାବ୍ଦଯୁଗାନି ଚ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଥାନାଖ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

ଅର୍ଧମାସ, ମାସ, ଅୟନ, ବର୍ଷ, ଯୁଗ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାର ଅଧିପତିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅବସ୍ଥା ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଦେଵାନୃଷୀଂଶ୍ ଚ ମହତୋ ଗଦତସ୍ତାନ୍ ନିବୋଧତ ମରୀଚିଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରସଂ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ପୁଲହଂ କ୍ରତୁମ୍

ଏବେ ମୋ ଥରୁ ଶୁଣ, ମୁଁ ବଡ଼ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିମାନେଙ୍କ ବିଷୟରେ କହୁଛି: ମରୀଚି, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଏବଂ କ୍ରତୁ।

ଦକ୍ଷମତ୍ରିଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସୋ ଽସୃଜନ୍ମାନସାନ୍ ନଵ ନଵ ବ୍ରହ୍ମାଣ ଇତ୍ଯେତେ ପୁରାଣେ ନିଶ୍ଚଯଂ ଗତାଃ

ଦକ୍ଷ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହି ନଉଜଣ ମନରେ ଭାବି ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ; ପୁରାଣରେ ଏମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକାନାଂ ଵୈ ସର୍ଵେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନାମ୍ ସ୍ଥାନାନି କଲ୍ପଯାମାସ ପୂର୍ଵଵତ୍ପଦ୍ମସଂଭଵଃ

ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ଧାରକ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ, ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ।

ତତୋ ଽସୃଜଚ୍ଚ ସଂକଲ୍ପଂ ଧର୍ମଂ ଚୈଵ ସୁଖାଵହମ୍ ସୋ ଽସୃଜଦ୍ ଵ୍ଯଵସାଯାତ୍ତୁ ଧର୍ମଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ

ତାପରେ ସେ ଇଚ୍ଛା ଏବଂ ସୁଖଦାୟକ ଧର୍ମକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ମହେଶ୍ୱର ଧର୍ମକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।

ସଂକଲ୍ପଂ ଚୈଵ ସଂକଲ୍ପାତ୍ ସର୍ଵଲୋକପିତାମହଃ ମାନସଶ୍ ଚ ରୁଚିର୍ନାମ ଵିଜଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପ୍ରଭୋଃ

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ଇଚ୍ଛାରୁ ଇଚ୍ଛାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନରୁ ରୁଚି ନାମକ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପ୍ରାଣାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାସୃଜଦ୍ଦକ୍ଷଂ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଚ ମରୀଚିନମ୍ ଭୃଗୁସ୍ତୁ ହୃଦଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ଋଷିଃ ସଲିଲଜନ୍ମନଃ

ତାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଚକ୍ଷୁରୁ ମରୀଚିକୁ; ଭୃଗୁ ହେଲେ ଜଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଋଷିଙ୍କ ହୃଦୟରୁ।

ଶିରସୋ ଽଙ୍ଗିରସଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରୋତ୍ରାଦତ୍ରିଂ ତଥାସୃଜତ୍ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଂ ଚ ତଥୋଦାନାଦ୍ ଵ୍ଯାନାଚ୍ଚ ପୁଲହଂ ପୁନଃ

ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଙ୍ଗିରାକୁ, କାନରୁ ଅତ୍ରିକୁ, ବାହାରୁଥିବା ଶ୍ୱାସରୁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟକୁ ଏବଂ ବିସ୍ତାରିତ ଶ୍ୱାସରୁ ପୁଲହକୁ ପୁଣି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ସମାନଜୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ଅପାନାନ୍ନିର୍ମମେ କ୍ରତୁମ୍ ଇତ୍ଯେତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଦିଵ୍ଯା ଏକାଦଶା ସ୍ମୃତାଃ

ସମାନ ଶ୍ୱାସରୁ ବଶିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅପାନ ଶ୍ୱାସରୁ କ୍ରତୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ଏକାଦଶ ଦିବ୍ୟ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସ୍ମୃତ।

ଧର୍ମାଦଯଃ ପ୍ରଥମଜାଃ ସର୍ଵେ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାଃ ଭୃଗ୍ଵାଦଯସ୍ତୁ ତେ ସୃଷ୍ଟା ନଵୈତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ; ଭୃଗୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହି ନଉଜଣ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଥିଲେ।

ଗୃହମେଧିନଃ ପୁରାଣାସ୍ ତେ ଧର୍ମସ୍ ତୈଃ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତଃ ତେଷାଂ ଦ୍ଵାଦଶ ତେ ଵଂଶା ଦିଵ୍ଯା ଦେଵଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ

ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଗୃହସ୍ଥମାନେ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଚଳିତ କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିବ୍ୟ ବଂଶ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ଗୁଣ ଅଛି।

କ୍ରିଯାଵନ୍ତଃ ପ୍ରଜାଵନ୍ତୋ ମହର୍ଷିଭିର୍ ଅଲଂକୃତାଃ ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଵେତାଵୂର୍ଧ୍ଵରେତସୌ

ସେମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ପ୍ରଜାବାନ୍, ମହାଋଷିମାନେ ଶୋଭିତ; ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଥିଲେ।

ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୌ ପରଂ ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜୌ ଵ୍ଯତୀତେ ତ୍ଵଷ୍ଟମେ କଲ୍ପେ ପୁରାଣୌ ଲୋକସାକ୍ଷିଣୌ

ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ; ଅଷ୍ଟମ ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ।

ଵିରାଜେତାମୁଭୌ ଲୋକେ ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତୌ ତାଵୁଭୌ ଯୋଗକର୍ମାଣାଵ୍ ଆରୋପ୍ଯାତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି

ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ନିଜ ତେଜ ଅପସାରଣ କରି, ଦୁଇଟି ଜଗତରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ଯୋଗ ଓ କର୍ମରେ ଲିନ ରହି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଜାଂ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତୌ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନଃ ସ ଏଵେହ କୁମାରଃ ସ ଇହୋଚ୍ଯତେ

ସେ ଜଣେ ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ବିରାକ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଯେପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେଠି ସେ 'କୁମାର' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।