ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତାସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସ ଵୈ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା, ଯାହା ଉପରକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହା ଉପରକୁ ଚାଲିଥିବାରୁ 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।

ତେ ସୁଖପ୍ରୀତିବହୁଲା ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ସଂଵୃତାଃ ପ୍ରକାଶା ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତୋଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଆବୃତ; ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଆଲୋକମୟ, ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।

ତେ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଚ ଯୋଗେନ ସୃଷ୍ଟାଃ ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତାସ୍ତୃତୀଯୋ ଵୈ ଦେଵସର୍ଗସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, 'ସତ୍ତ୍ୱଜ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ତୃତୀୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଦେବତାମାନଙ୍କର।

ପ୍ରକାଶାଦ୍ ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତୋଦ୍ଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ତେ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତସୋ ଜ୍ଞେଯାସ୍ ତୁଷ୍ଟାତ୍ମାନୋ ବୁଧୈଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଆଲୋକମୟ, ସେମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି।

ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତଃସୁ ସୃଷ୍ଟେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରୀତିମାନଭଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ତତୋ ଽନ୍ଯଂ ସୋ ଽଭ୍ଯମନ୍ଯତ

ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲାପରେ, କୃପାଳୁ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ପୁନି ଅନ୍ୟ ଏକ ସୃଷ୍ଟିର ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସସର୍ଜ ସର୍ଗମନ୍ଯଂ ହି ସାଧକଂ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ ତତୋ ଽଭିଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯିନସ୍ତଦା

ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ନିୟନ୍ତା ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ; ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଧ୍ୟାନରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତଦା ଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତାସ୍ତୁ ସାଧକଃ ଯସ୍ମାଦ୍ ଅର୍ଵାଙ୍ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତତୋ ଽର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତସସ୍ ତୁ ତେ

ତାପରେ ପ୍ରକଟ ରୂପରୁ ସଫଳ ସୃଷ୍ଟି, ଅର୍ବାକ୍ ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଚଳିଥିବାରୁ 'ଅର୍ବାକ୍ ଧାରା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।

ତେ ଚ ପ୍ରକାଶବହୁଲାସ୍ ତମଃପୃକ୍ତା ରଜୋ ଽଧିକାଃ ତସ୍ମାତ୍ତେ ଦୁଃଖବହୁଲା ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ ଚ କାରିଣଃ

ସେମାନେ ଆଲୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ଧକାର ମିଶିତ ଏବଂ ରଜୋଗୁଣ ପ୍ରବଳ; ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପୁନିପୁନି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ସଂଵୃତା ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ମନୁଷ୍ଯାଃ ସାଧକାଶ୍ ଚ ତେ

ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ, ସେମାନେ ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଢାକା।

ଲକ୍ଷଣୈସ୍ତାରକାଦ୍ଯୈସ୍ତେ ହ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟଧା ତୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ

ତାରା ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ସିଦ୍ଧାତ୍ମାନୋ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵସହଧର୍ମିଣଃ ଇତ୍ଯେଷ ତୈଜସଃ ସର୍ଗୋ ହ୍ଯ୍ ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତଃପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ସମାନ ଧର୍ମ ଥିବା; ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ସୃଷ୍ଟି 'ଅର୍ବାକ୍ ଧାରା' ବୋଲି ପରିଚିତ।

ପଞ୍ଚମୋ ଽନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଶ୍ ଚତୁର୍ଧା ତୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଵିପର୍ଯଯେଣ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ସିଦ୍ଧ୍ଯା ତୁଷ୍ଟ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ

ପଞ୍ଚମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି କୃପାର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି—ପଛକୁ ଫେରିବା, ଶକ୍ତି, ସାଧନା ଓ ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା।

ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଵିପର୍ଯାସସ୍ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଶକ୍ତିତଃ ସିଦ୍ଧାତ୍ମାନୋ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତୁ ଋଷିଦେଵେଷୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ସ୍ଥାବର ଜୀବମାନେ ପଛକୁ ଫେରିବା ଦ୍ୱାରା, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଭାବେ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କୃପା ଲାଗୁଛି।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗୋ ଵୈକୃତୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ ଭୂତାଦିକାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ

ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି; ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନବମ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଭୂତ ଓ ଭୂତାଦିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

ନିଵୃତ୍ତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ତେଷାଂ ଜାନନ୍ତି ଵୈ ପୁନଃ ଭୂତାଦିକାନାଂ ଭୂତାନାଂ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗ ଏଵ ଚ

ସେମାନେ ଏହି ଭୂତ ଓ ଭୂତାଦିମାନଙ୍କର ଶେଷ ଓ ଚାଲିଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।

ତେ ପରିଗ୍ରାହିଣଃ ସର୍ଵେ ସଂଵିଭାଗରତାଃ ପୁନଃ ସ୍ଵାଦନାଶ୍ ଚାପ୍ଯଶୀଲାଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ଭୂତାଦିକାଶ୍ ଚ ତେ

ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ବାଣ୍ଟିବାରେ ରତ, ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା, ଅସ୍ଥିର ଚରିତ୍ର ଓ ଭୂତାଦି ଆଦି ଥିବା ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଵିପର୍ଯଯେଣ ଭୂତାଦିର୍ ଅଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ପ୍ରଥମୋ ମହତଃ ସର୍ଗୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ପଛକୁ ଫେରିବା ଓ ଶକ୍ତି ନଥିବା ଦ୍ୱାରା ଭୂତାଦି ଆଦି ହେଉଛି; ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ମହତ୍ତ୍ୱ ରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ତନ୍ମାତ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୂତସର୍ଗଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ଵୈକାରିକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସର୍ଗ ଐନ୍ଦ୍ରିଯକଃ ସ୍ମୃତଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ତନ୍ମାତ୍ରାମାନଙ୍କର; ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ବିକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟି।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗଃ ସମ୍ଭୂତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ ମୁଖ୍ଯସର୍ଗଶ୍ଚତୁର୍ଥଶ୍ ଚ ମୁଖ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏହିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଚତୁର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ମୁଖ୍ୟମାନେ ସ୍ଥାବର ଜୀବ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।

ତତୋ ଽର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତସାଂ ସର୍ଗଃ ସପ୍ତମଃ ସ ତୁ ମାନୁଷଃ ଅଷ୍ଟମୋ ଽନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକସ୍ତାମସଶ୍ ଚ ସଃ

ତାପରେ ତଳମୁଖୀ ସ୍ରୋତସ୍ ମାନଙ୍କର ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ମାନବ; ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟି କୃପାର ଯାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ତାମସିକ ଦୁହେଁ।

ପଞ୍ଚୈତେ ଵୈକୃତାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାକୃତାସ୍ତୁ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଵୈକୃତଶ୍ଚୈଵ କୌମାରୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି; ପ୍ରଥମ ତିନିଟିକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ପ୍ରାକୃତିକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ କୌମାର ଏହି ତିନିଟି ନବମ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଅବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକାଃ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରାକୃତାସ୍ତୁ ତ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ଷଟ୍ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ତେ

ଅବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ତିନିଟି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ଯେଉଁ ଛଅଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ହେଉଛି।

ଵିସ୍ତରାନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଃ କୀର୍ତ୍ଯମାନୋ ନିବୋଧତ ଚତୁର୍ଧାଵସ୍ଥିତଃ ସୋ ଽଥ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏବେ ବିସ୍ତୃତ କୃପା ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଛି।

ଇତ୍ଯେତେ ପ୍ରାକୃତାଶ୍ଚୈଵ ଵୈକୃତାଶ୍ ଚ ନଵ ସ୍ମୃତାଃ ପରସ୍ପରାନୁରକ୍ତାଶ୍ ଚ କାରଣୈଶ୍ ଚ ବୁଧୈଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏହିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ମିଶି ନବଟି ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ମନାଯାଏ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ଓ କାରଣ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି।

ଅଗ୍ରେ ସସର୍ଜ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମା ମାନସାନାତ୍ମନଃ ସମାନ୍ ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଵେତାଵୂର୍ଧ୍ଵରେତସୌ

ଆରମ୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରୁ ସମାନ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଋଭୁ ଓ ସନତ୍କୁମାର, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା।

ପୂର୍ଵୋତ୍ପନ୍ନୌ ପୁରା ତେଭ୍ଯଃ ସର୍ଵେଷାମପି ପୂର୍ଵଜୌ ଵ୍ଯତୀତେ ତ୍ଵଷ୍ଟମେ କଲ୍ପେ ପୁରାଣୌ ଲୋକସାକ୍ଷିଣୌ

ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ; ଅଟିତ ଅଷ୍ଟମ କଳ୍ପରେ ସେମାନେ ପୁରାତନ ଲୋକସାକ୍ଷୀ ଥିଲେ।

ତୌ ଵାରାହେ ତୁ ଭୂର୍ଲୋକେ ତେଜଃ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ ଧିଷ୍ଠିତୌ ତାଵୁଭୌ ମୋକ୍ଷକର୍ମାଣାଵ୍ ଆରୋପ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି

ବାରାହ କଳ୍ପରେ ଭୂଲୋକରେ, ଦୁଇଜଣ ତାଙ୍କର ତେଜ ଆପଣେ ଆପଣେ ସଂକୋଚ କରି ରହିଲେ; ଦୁଇଜଣ ମୁକ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ହେଇ, ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ।

ପ୍ରଜାଂ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତୌ ଯଥୋତ୍ପନ୍ନସ୍ତଥୈଵେହ କୁମାରଃ ସ ଇହୋଚ୍ଯତେ

ସେମାନେ ସନ୍ତାନ, ଧର୍ମ ଓ କାମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବୈରାଗ୍ୟ ଅଂଗୀକାର କଲେ; ଯେପରି ଜନ୍ମ ହେଲେ, ସେପରି ଏଠାରେ କୁମାର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ ସନତ୍କୁମାରେତି ନାମାସ୍ଯେହ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ସନନ୍ଦଂ ସନକଂ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ଚ ସନାତନମ୍

ତେଣୁ ଏଠାରେ ସେଠି ସନତ୍କୁମାର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି; ସନନ୍ଦ, ସନକ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ୍ ସନାତନ ମଧ୍ୟ।