ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ସସମୁଦ୍ରାମିମାଂ ପୃଥ୍ଵୀଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଂ ସପର୍ଵତାମ୍ ଭୂରାଦ୍ଯାଂଶ୍ ଚତୁରୋ ଲୋକାନ୍ ପୁନଃ ସୋ ଽଥ ଵ୍ଯକଲ୍ପଯତ୍

ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ସମୁଦ୍ର, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ପାହାଡ଼ ସହିତ, ଭୂ ଆଦି ଚାରିଟି ଲୋକକୁ ପୁଣି ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

ଲୋକାନ୍ ପ୍ରକଲ୍ପଯିତ୍ଵାଥ ପ୍ରଜାସର୍ଗଂ ସସର୍ଜ ହ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାନ୍ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ

ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

ସସର୍ଜ ସୃଷ୍ଟିଂ ତଦ୍ରୂପାଂ କଲ୍ପାଦିଷୁ ଯଥାପୁରା ତସ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯତଃ ସର୍ଗଂ ତଥା ଵୈ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକମ୍

ସେ ପୂର୍ବ ଯୁଗମାନେ ପରି ସୃଷ୍ଟିକୁ ତିଆରି କଲେ; ଯେପରି ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, ସେପରି ମନେ ଧାରଣ କରି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଶ୍ ଚ ସମକାଲେ ଵୈ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତସ୍ ତମୋମଯଃ ତମୋମୋହୋ ମହାମୋହସ୍ ତାମିସ୍ରଶ୍ଚାନ୍ଧସଂଜ୍ଞିତଃ

ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ସମୟରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ଗଠିତ ଅଜ୍ଞାନ, ଭୟଙ୍କର ମୋହ, ତାମସିକ ଭ୍ରମ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାର ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଅନ୍ଧତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଅଵିଦ୍ଯା ପଞ୍ଚପର୍ଵୈଷା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମହାତ୍ମନଃ ପଞ୍ଚଧାଵସ୍ଥିତଃ ସର୍ଗୋ ଧ୍ଯାଯତଃ ସୋ ଽଭିମାନିନଃ

ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତି ହୋଇ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ପଞ୍ଚଧା ରୂପରେ ଥିବା ସୃଷ୍ଟି, ଆତ୍ମମାନ୍ୟତାରେ ଲୀନ ଧ୍ୟାନୀଙ୍କର।

ସଂଵୃତସ୍ତମସା ଚୈଵ ବୀଜାଙ୍କୁରଵଦାଵୃତଃ ବହିରନ୍ତଶ୍ଚାପ୍ରକାଶସ୍ ତବ୍ଧୋ ନିଃସଂଜ୍ଞ ଏଵ ଚ

ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା, ବୀଜ ଭିତରେ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଆବୃତ, ଭିତରେ ବା ବାହାରେ କୌଣସି ଆଲୋକ ନାହିଁ, ଏହା ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଏବଂ ଜ୍ଞାନହୀନ।

ଯସ୍ମାତ୍ତେଷାଂ ଵୃତା ବୁଦ୍ଧିର୍ ଦୁଃଖାନି କରଣାନି ଚ ତସ୍ମାତ୍ତେ ସଂଵୃତାତ୍ମାନୋ ନଗା ମୁଖ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ

ଯେହেতୁ ସେମାନଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଢାକା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଏହି ଢାକା ଆତ୍ମା ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ 'ମୁଖ୍ୟ ବୃକ୍ଷ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ମୁଖ୍ଯସର୍ଗଂ ତଥାଭୂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ହ୍ଯସାଧକମ୍ ଅପ୍ରସନ୍ନମନାଃ ସୋ ଽଥ ତତୋ ଽନ୍ଯଂ ସୋ ହ୍ଯମନ୍ଯତ

ଏହି ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅକ୍ଷମ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ସେ ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସୃଷ୍ଟିର ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତସ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯତଶ୍ଚୈଵ ତିର୍ଯକ୍ସ୍ରୋତା ହ୍ଯଵର୍ତତ ତସ୍ମାତ୍ ତିର୍ଯକ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସ ତିର୍ଯକ୍ସ୍ରୋତାସ୍ ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରୁ ଏକ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଠାରୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହିପରି ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଧାରା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।

ପଶ୍ଵାଦଯସ୍ତେ ଵିଖ୍ଯାତା ଉତ୍ପଥଗ୍ରାହିଣୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ତସ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯତୋ ଽନ୍ଯଂ ଵୈ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ ସମଵର୍ତତ

ଗାଈ ଆଦି ପଶୁମାନେ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏହା ପରେ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଧ୍ୟାନରୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତାସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସ ଵୈ ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚୋର୍ଧ୍ଵମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତାସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା, ଯାହା ଉପରକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହା ଉପରକୁ ଚାଲିଥିବାରୁ 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ।

ତେ ସୁଖପ୍ରୀତିବହୁଲା ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ସଂଵୃତାଃ ପ୍ରକାଶା ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତୋଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଆବୃତ; ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଆଲୋକମୟ, ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରାର ସୃଷ୍ଟି ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ।

ତେ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଚ ଯୋଗେନ ସୃଷ୍ଟାଃ ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତାସ୍ତୃତୀଯୋ ଵୈ ଦେଵସର୍ଗସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ସେମାନେ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, 'ସତ୍ତ୍ୱଜ' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି; ତୃତୀୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ଦେବତାମାନଙ୍କର।

ପ୍ରକାଶାଦ୍ ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତୋଦ୍ଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ତେ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତସୋ ଜ୍ଞେଯାସ୍ ତୁଷ୍ଟାତ୍ମାନୋ ବୁଧୈଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଆଲୋକମୟ, ସେମାନେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମା ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି।

ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତଃସୁ ସୃଷ୍ଟେଷୁ ଦେଵେଷୁ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରୀତିମାନଭଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ତତୋ ଽନ୍ଯଂ ସୋ ଽଭ୍ଯମନ୍ଯତ

ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱଧାରା ଦେବତାମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲାପରେ, କୃପାଳୁ ବ୍ରହ୍ମା ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ପୁନି ଅନ୍ୟ ଏକ ସୃଷ୍ଟିର ଚିନ୍ତା କଲେ।

ସସର୍ଜ ସର୍ଗମନ୍ଯଂ ହି ସାଧକଂ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ ତତୋ ଽଭିଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ସତ୍ଯାଭିଧ୍ଯାଯିନସ୍ତଦା

ପ୍ରଭୁ ଏବଂ ନିୟନ୍ତା ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ; ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଧ୍ୟାନରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ତଦା ଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତାସ୍ତୁ ସାଧକଃ ଯସ୍ମାଦ୍ ଅର୍ଵାଙ୍ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ତତୋ ଽର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତସସ୍ ତୁ ତେ

ତାପରେ ପ୍ରକଟ ରୂପରୁ ସଫଳ ସୃଷ୍ଟି, ଅର୍ବାକ୍ ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେମାନେ ସାମ୍ନାକୁ ଚଳିଥିବାରୁ 'ଅର୍ବାକ୍ ଧାରା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି।

ତେ ଚ ପ୍ରକାଶବହୁଲାସ୍ ତମଃପୃକ୍ତା ରଜୋ ଽଧିକାଃ ତସ୍ମାତ୍ତେ ଦୁଃଖବହୁଲା ଭୂଯୋଭୂଯଶ୍ ଚ କାରିଣଃ

ସେମାନେ ଆଲୋକରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ଧକାର ମିଶିତ ଏବଂ ରଜୋଗୁଣ ପ୍ରବଳ; ଏହିକାରଣରୁ ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ପୁନିପୁନି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ସଂଵୃତା ବହିରନ୍ତଶ୍ ଚ ମନୁଷ୍ଯାଃ ସାଧକାଶ୍ ଚ ତେ

ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ, ସେମାନେ ଭିତରେ ବା ବାହାରେ ଢାକା।

ଲକ୍ଷଣୈସ୍ତାରକାଦ୍ଯୈସ୍ତେ ହ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟଧା ତୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ

ତାରା ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ସିଦ୍ଧାତ୍ମାନୋ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵସହଧର୍ମିଣଃ ଇତ୍ଯେଷ ତୈଜସଃ ସର୍ଗୋ ହ୍ଯ୍ ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତଃପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ସମାନ ଧର୍ମ ଥିବା; ଏହି ତେଜସ୍ୱୀ ସୃଷ୍ଟି 'ଅର୍ବାକ୍ ଧାରା' ବୋଲି ପରିଚିତ।

ପଞ୍ଚମୋ ଽନୁଗ୍ରହଃ ସର୍ଗଶ୍ ଚତୁର୍ଧା ତୁ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଵିପର୍ଯଯେଣ ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ସିଦ୍ଧ୍ଯା ତୁଷ୍ଟ୍ଯା ତଥୈଵ ଚ

ପଞ୍ଚମ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି କୃପାର ସୃଷ୍ଟି, ଯାହା ଚାରି ପ୍ରକାରରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି—ପଛକୁ ଫେରିବା, ଶକ୍ତି, ସାଧନା ଓ ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା।

ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଵିପର୍ଯାସସ୍ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଷୁ ଶକ୍ତିତଃ ସିଦ୍ଧାତ୍ମାନୋ ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତୁ ଋଷିଦେଵେଷୁ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ସ୍ଥାବର ଜୀବମାନେ ପଛକୁ ଫେରିବା ଦ୍ୱାରା, ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଭାବେ, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏହି କୃପା ଲାଗୁଛି।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗୋ ଵୈକୃତୋ ନଵମଃ ସ୍ମୃତଃ ଭୂତାଦିକାନାଂ ଭୂତାନାଂ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ

ଏହିପରି ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି; ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନବମ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଭୂତ ଓ ଭୂତାଦିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଷଷ୍ଠ ସୃଷ୍ଟି ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

ନିଵୃତ୍ତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଚ ତେଷାଂ ଜାନନ୍ତି ଵୈ ପୁନଃ ଭୂତାଦିକାନାଂ ଭୂତାନାଂ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗ ଏଵ ଚ

ସେମାନେ ଏହି ଭୂତ ଓ ଭୂତାଦିମାନଙ୍କର ଶେଷ ଓ ଚାଲିଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସପ୍ତମ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି।

ତେ ପରିଗ୍ରାହିଣଃ ସର୍ଵେ ସଂଵିଭାଗରତାଃ ପୁନଃ ସ୍ଵାଦନାଶ୍ ଚାପ୍ଯଶୀଲାଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ଭୂତାଦିକାଶ୍ ଚ ତେ

ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା, ବାଣ୍ଟିବାରେ ରତ, ରସ ଉପଭୋଗ କରୁଥିବା, ଅସ୍ଥିର ଚରିତ୍ର ଓ ଭୂତାଦି ଆଦି ଥିବା ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଵିପର୍ଯଯେଣ ଭୂତାଦିର୍ ଅଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ପ୍ରଥମୋ ମହତଃ ସର୍ଗୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସ୍ମୃତଃ

ପଛକୁ ଫେରିବା ଓ ଶକ୍ତି ନଥିବା ଦ୍ୱାରା ଭୂତାଦି ଆଦି ହେଉଛି; ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟି ମହତ୍ତ୍ୱ ରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

ତନ୍ମାତ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ଭୂତସର୍ଗଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ଵୈକାରିକସ୍ତୃତୀଯସ୍ତୁ ସର୍ଗ ଐନ୍ଦ୍ରିଯକଃ ସ୍ମୃତଃ

ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ତନ୍ମାତ୍ରାମାନଙ୍କର; ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ବିକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟି।

ଇତ୍ଯେଷ ପ୍ରାକୃତଃ ସର୍ଗଃ ସମ୍ଭୂତୋ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵକଃ ମୁଖ୍ଯସର୍ଗଶ୍ଚତୁର୍ଥଶ୍ ଚ ମୁଖ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଥାଵରାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏହିପରି ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ବକ ଉତ୍ପନ୍ନ; ଚତୁର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି ମୁଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଓ ମୁଖ୍ୟମାନେ ସ୍ଥାବର ଜୀବ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି।