ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନ୍ଯାଯତଃ ସେଵ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସ ଏଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ଯଥୈଵ ମୃଗରାଙ୍ନାଗଃ ଶରଭୋ ଵାପି ଦୁର୍ମଦଃ

ଯଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ଏହା ସ୍ଥିରତାକୁ ପାଏ; ଯେପରି ଅସ୍ଥିର ପଶୁ, ହାତୀ କିମ୍ବା ହରିଣ ମଧ୍ୟ ସଂଯମରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

କାଲାନ୍ତରଵଶାଦ୍ଯୋଗାଦ୍ ଦମ୍ଯତେ ପରମାଦରାତ୍ ତଥା ପରିଚଯାତ୍ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ସମତ୍ଵଂ ଚାଧିଗଚ୍ଛତି

ସମୟ ଓ ଅଭ୍ୟାସର ଫଳରେ, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ; ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିରତା ଓ ସମତା ଆସିଥାଏ।

ଯୋଗାଦଭ୍ଯସତେ ଯସ୍ତୁ ଵ୍ଯସନଂ ନୈଵ ଜାଯତେ ଏଵମଭ୍ଯସ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମୁନେଃ ପ୍ରାଣୋ ଵିନିର୍ଦହେତ୍

ଯିଏ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ମୁନିଙ୍କର ପ୍ରାଣ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

ମନୋଵାକ୍କାଯଜାନ୍ ଦୋଷାନ୍ କର୍ତୁର୍ଦେହଂ ଚ ରକ୍ଷତି ସଂଯୁକ୍ତସ୍ଯ ତଥା ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଧୀମତଃ

ଯଦି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାଣାୟାମକୁ ଭଲଭାବେ ଏକତ୍ର କରି କରେ, ତେବେ ଏହା ମନ, କଥା ଓ ଦେହର ଦୋଷରୁ ରକ୍ଷା କରେ ଏବଂ କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ।

ଦୋଷାତ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚ ନଶ୍ଯନ୍ତି ନିଶ୍ଵାସସ୍ତେନ ଜୀର୍ଯତେ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ଦିଵ୍ଯାଃ ଶାନ୍ତ୍ଯାଦଯଃ କ୍ରମାତ୍

ଏହିପରି ଦୋଷ ନଶ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ମନ୍ଦ ହୁଏ; ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀୟ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମେ ଲାଭ ହୁଏ।

ଶାନ୍ତିଃ ପ୍ରଶାନ୍ତିର୍ଦୀପ୍ତିଶ୍ ଚ ପ୍ରସାଦଶ୍ ଚ ତଥା କ୍ରମାତ୍ ଆଦୌ ଚତୁଷ୍ଟଯସ୍ଯେହ ପ୍ରୋକ୍ତା ଶାନ୍ତିରିହ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଶାନ୍ତି, ପରମ ଶାନ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ପ୍ରସାଦତା କ୍ରମେ ଲାଭ ହୁଏ; ଏହି ଚାରିଟି ମଧ୍ୟରେ, ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତିକୁ କୁହାଯାଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ସହଜାଗନ୍ତୁକାନାଂ ଚ ପାପାନାଂ ଶାନ୍ତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ ପ୍ରଶାନ୍ତିଃ ସଂଯମଃ ସମ୍ଯଗ୍ ଵଚସାମିତି ସଂସ୍ମୃତା

ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଆଗନ୍ତୁକ ପାପ ଦୂର କରିବାକୁ ଶାନ୍ତି କୁହାଯାଏ; ପରମ ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ସଂଯମ, ଏହିପରି ପୁରାତନ ସ୍ମୃତିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

ପ୍ରକାଶୋ ଦୀପ୍ତିରିତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଵତଃ ସର୍ଵଦା ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରସାଦସ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧେର୍ଵୈ ମରୁତାମପି

ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆଲୋକକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସବୁଠାରେ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ରହିଥାଏ। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସ୍ପଷ୍ଟତା ମନର ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଏହି ସ୍ପଷ୍ଟତା ବାତବାୟୁମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।

ପ୍ରସାଦ ଇତି ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସ୍ଵାନ୍ତେ ତ୍ଵିହ ଚତୁଷ୍ଟଯେ ପ୍ରାଣୋ ଽପାନଃ ସମାନଶ୍ ଚ ଉଦାନୋ ଵ୍ଯାନ ଏଵ ଚ

ଏହି ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ 'ପ୍ରସାଦ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଦେହରେ ଚାରି ପ୍ରକାର ରହିଛି—ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ ଏବଂ ବ୍ୟାନ।

ନାଗଃ କୂର୍ମସ୍ତୁ କୃକଲୋ ଦେଵଦତ୍ତୋ ଧନଂଜଯଃ ଏତେଷାଂ ଯଃ ପ୍ରସାଦସ୍ତୁ ମରୁତାମିତି ସଂସ୍ମୃତଃ

ନାଗ, କୂର୍ମ, କୃକଳ, ଦେବଦତ୍ତ ଏବଂ ଧନଞ୍ଜୟ—ଏହିମାନେ ବାତବାୟୁମାନଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ପ୍ରଯାଣଂ କୁରୁତେ ତସ୍ମାଦ୍ ଵାଯୁଃ ପ୍ରାଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଅପାନଯତ୍ଯପାନସ୍ତୁ ଆହାରାଦୀନ୍ କ୍ରମେଣ ଚ

ଯେ ବାୟୁ ଚଳନ କରାଏ, ସେହିଁ ପ୍ରାଣ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ; ଅପାନ ହେଉଛି ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବାହାର କରେ।

ଵ୍ଯାନୋ ଵ୍ଯାନାମଯତ୍ଯଙ୍ଗଂ ଵ୍ଯାଧ୍ଯାଦୀନାଂ ପ୍ରକୋପକଃ ଉଦ୍ଵେଜଯତି ମର୍ମାଣି ଉଦାନୋ ଽଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ବ୍ୟାନ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ରୋଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁବିଧାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; ଏହିଁ ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ଏହାକୁ ଉଦାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସମଂ ନଯତି ଗାତ୍ରାଣି ସମାନଃ ପଞ୍ଚ ଵାଯଵଃ ଉଦ୍ଗାରେ ନାଗ ଆଖ୍ଯାତଃ କୂର୍ମ ଉନ୍ମୀଲନେ ତୁ ସଃ

ସମାନ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗକୁ ସମତାରେ ରଖେ; ଏହି ପଞ୍ଚ ବାୟୁ ଏଭଳି ନାମରେ ପରିଚିତ। ନାଗ ଡକା ଆଣେ, କୂର୍ମ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲାଏ।

କୃକଲଃ କ୍ଷୁତକାଯୈଵ ଦେଵଦତ୍ତୋ ଵିଜୃମ୍ଭଣେ ଧନଂଜଯୋ ମହାଘୋଷଃ ସର୍ଵଗଃ ସ ମୃତେ ଽପି ହି

କୃକଳ ଭୋକ ଆଣେ, ଦେବଦତ୍ତ ଜମ୍ଭା ଆଣେ, ଧନଞ୍ଜୟ ହେଉଛି ମହାଶବ୍ଦ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ।

ଇତି ଯୋ ଦଶଵାଯୂନାଂ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯତି ପ୍ରସାଦୋ ଽସ୍ଯ ତୁରୀଯା ତୁ ସଂଜ୍ଞା ଵିପ୍ରାଶ୍ଚତୁଷ୍ଟଯେ

ଏହି ଦଶ ବାୟୁର ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥ ସଂଜ୍ଞା ଏହି ଚାରି ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଵିସ୍ଵରସ୍ତୁ ମହାନ୍ ପ୍ରଜ୍ଞୋ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଚିତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ଖ୍ଯାତିଃ ସଂଵିତ୍ତତଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଈଶ୍ଵରୋ ମତିରେଵ ଚ

ବିଶ୍ୱ, ମହାନ, ପ୍ରଜ୍ଞା, ମନ, ବ୍ରହ୍ମା, ଚିତି, ସ୍ମୃତି, ଖ୍ୟାତି, ସଂବିତ, ପରେ ଈଶ୍ୱର ଏବଂ ମତି—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏଭଳି ପରିଚିତ।

ବୁଦ୍ଧେରେତାଃ ଦ୍ଵିଜାଃ ସଂଜ୍ଞା ମହତଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ଅସ୍ଯା ବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରସାଦସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯତି

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧିର ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱର ନାମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

ଵିସ୍ଵରୋ ଵିସ୍ଵରୀଭାଵୋ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଅଗ୍ରଜଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାନାଂ ମହାନ୍ଯଃ ପରିମାଣତଃ

ବିଶ୍ୱ ହେଉଛି ସମସ୍ତର ଅବସ୍ଥା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଆଦି, ମହାନ ହେଉଛି ପରିମାଣରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼।

ଯତ୍ପ୍ରମାଣଗୁହା ପ୍ରଜ୍ଞା ମନସ୍ତୁ ମନୁତେ ଯତଃ ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ବୃଂହଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରାଃ

ଯାହା ମାପ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଗୁହା, ଯାଠାରୁ ମନ ଚିନ୍ତା କରେ; ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତାର ହେବାରୁ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲନ୍ତି।

ସର୍ଵକର୍ମାଣି ଭୋଗାର୍ଥଂ ଯଚ୍ଚିନୋତି ଚିତିଃ ସ୍ମୃତା ସ୍ମରତେ ଯତ୍ସ୍ମୃତିଃ ସର୍ଵଂ ସଂଵିଦ୍ଵୈ ଵିନ୍ଦତେ ଯତଃ

ଚିତି ହେଉଛି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭୋଗ ପାଇଁ ଏକଠା କରେ; ସ୍ମୃତି ହେଉଛି ଯାହା ସ୍ମରଣ କରେ, ସଂବିତ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଜଣାଯାଏ।

ଖ୍ଯାଯତେ ଯତ୍ତ୍ଵିତି ଖ୍ଯାତିର୍ ଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ ଅନେକଶଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵାଧିପଃ ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି ଯଦୀଶ୍ଵରଃ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା କିଛି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଖ୍ୟାତି ବୋଲନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ପ୍ରକାରରେ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ନାୟକ ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସେହିଁ ହେଉଛି ଈଶ୍ୱର।

ମନୁତେ ମନ୍ଯତେ ଯସ୍ମାନ୍ ମତିର୍ମତିମତାଂଵରାଃ ଅର୍ଥଂ ବୋଧଯତେ ଯଚ୍ଚ ବୁଧ୍ଯତେ ବୁଦ୍ଧିରୁଚ୍ଯତେ

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମନେ ଚିନ୍ତା କରେ ଓ ବିଚାର କରେ, ତାହାକୁ ମତି ବୋଲନ୍ତି, ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯାହା ଅର୍ଥ ବୁଝାଏ ଓ ବୁଝିବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେହିଁ ବୁଦ୍ଧି ବୋଲାଯାଏ।

ଅସ୍ଯା ବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରସାଦସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାଯାମେନ ସିଧ୍ଯତି ଦୋଷାନ୍ଵିନିର୍ଦହେତ୍ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରାଣାଯାମାଦସୌ ଯମୀ

ଏହି ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ପଷ୍ଟତା ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ—ଏହାକୁ ଯମ ବୋଲନ୍ତି।

ପାତକଂ ଧାରଣାଭିସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେଣ ନିର୍ଦହେତ୍ ଵିଷଯାନ୍ଵିଷଵଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଧ୍ଯାନେନାନୀଶ୍ଵରାନ୍ ଗୁଣାନ୍

ଧାରଣା ଓ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଦ୍ୱାରା ପାପ ନଶ୍ୱର କରିବା ଉଚିତ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟକୁ ବିଷ ପରି ଭାବି, ଅଇଶ୍ୱରୀୟ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସମାଧିନା ଯତିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରଜ୍ଞାଵୃଦ୍ଧିଂ ଵିଵର୍ଧଯେତ୍ ସ୍ଥାନଂ ଲବ୍ଧ୍ଵୈଵ କୁର୍ଵୀତ ଯୋଗାଷ୍ଟାଙ୍ଗାନି ଵୈ କ୍ରମାତ୍

ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ପ୍ରଜ୍ଞାର ବୃଦ୍ଧି କୁ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ। ଉଚିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଇ, ଯୋଗର ଏଠି ଅଂଶକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଲବ୍ଧ୍ଵାସନାନି ଵିଧିଵଦ୍ ଯୋଗସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମ୍ ଆତ୍ମଵିତ୍ ଆଦେଶକାଲେ ଯୋଗସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ହି ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ଯେଉଁ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗସାଧନା ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଆସନ ଦଳାଇଛନ୍ତି, ସେ ଯୋଗର ଦର୍ଶନ ଅନୁଚିତ ସମୟରେ କେବେ ମିଳେନାହିଁ।

ଅଗ୍ନ୍ଯଭ୍ଯାସେ ଜଲେ ଵାପି ଶୁଷ୍କପର୍ଣଚଯେ ତଥା ଜନ୍ତୁଵ୍ଯାପ୍ତେ ଶ୍ମଶାନେ ଚ ଜୀର୍ଣଗୋଷ୍ଠେ ଚତୁଷ୍ପଥେ

ଅଗ୍ନିର ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା ଜଳରେ, କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ତଳେ, କିମ୍ବା ପ୍ରାଣୀରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଶ୍ମଶାନରେ, ପୁରୁଣା ଗୋଖାଟିରେ କିମ୍ବା ଚଉରାହାରେ—

ସଶବ୍ଦେ ସଭଯେ ଵାପି ଚୈତ୍ଯଵଲ୍ମୀକସଂଚଯେ ଅଶୁଭେ ଦୁର୍ଜନାକ୍ରାନ୍ତେ ମଶକାଦିସମନ୍ଵିତେ

ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଭୟ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ରେଣୁପାହାଡ଼ ତଳେ, ଅଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଖରାପ ଲୋକେ ଭରିଥିବା କିମ୍ବା ମାଛି-ମଶା ଆଦିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ—

ନାଚରେଦ୍ଦେହବାଧାଯାଂ ଦୌର୍ମନସ୍ଯାଦିସମ୍ଭଵେ ସୁଗୁପ୍ତେ ତୁ ଶୁଭେ ରମ୍ଯେ ଗୁହାଯାଂ ପର୍ଵତସ୍ଯ ତୁ

ଶରୀରର କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ମନର ଅଶାନ୍ତି ଥିଲେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଭଲ ଭାବରେ ଲୁଚିଥିବା, ଶୁଭ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ସ୍ଥାନରେ, ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭଳି ସ୍ଥାନରେ କରିବା ଉଚିତ।