ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ମହେଶ୍ଵରାତ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଜଜ୍ଞିରେ ଜଗଦୀଶ୍ଵରାତ୍ ଶାଶ୍ଵତାଃ ପରମା ଗୁହ୍ଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମାନଃ ଶରୀରିଣଃ

ମାହେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କୁ ଠାରୁ, ତିନି ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସେମାନେ ଚିରନ୍ତନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।

ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାଃ ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଽଗ୍ନଯଃ

ଏହି ତିନି ଦେବତା, ତିନି ଗୁଣ, ତିନି ଲୋକ ଓ ତିନି ଅଗ୍ନି—ସବୁ ଏକେ ଅଟୁଟ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି।

ପରସ୍ପରାଶ୍ରିତା ହ୍ଯେତେ ପରସ୍ପରମନୁଵ୍ରତାଃ ପରସ୍ପରେଣ ଵର୍ତନ୍ତେ ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ଏହିମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ଏକାଉଠି ଚାଲନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମିଥୁନା ହ୍ଯେତେ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମୁପଜୀଵିନଃ କ୍ଷଣଂ ଵିଯୋଗୋ ନ ହ୍ଯେଷାଂ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ଏହିମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଯୁଗଳ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏକାଉଠି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, କେବେଠି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବି ଅଲଗା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ପରସ୍ପରକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।

ଈଶ୍ଵରସ୍ତୁ ପରୋ ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ମହତଃ ପରଃ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ରଜସା ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଗାଦୌ ହି ପ୍ରଵର୍ତତେ

ପରମେଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ବିଷ୍ଣୁ ମହାତ୍ମା ଠାରୁ ଉପରେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମା ରଜସ ଗୁଣ ସହିତ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ପରଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସା ପରା ସ୍ମୃତା

ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ପ୍ରକୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ପରା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଅଧିଷ୍ଠିତା ସା ହି ମହେଶ୍ଵରେଣ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚୋଦ୍ଯମନେ ସମନ୍ତାତ୍ ଅନୁପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ତୁ ମହାଂସ୍ତଦେନାଂ ଚିରସ୍ଥିରତ୍ଵାଦ୍ ଵିଷଯଂ ଶ୍ରିଯଃ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ପ୍ରକୃତି, ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ମହାନ୍ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଶ୍ରୀର ଅଧିକାରିଣୀ ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରଧାନଗୁଣଵୈଷମ୍ଯାତ୍ ସର୍ଗକାଲଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଈଶ୍ଵରାଧିଷ୍ଠିତାତ୍ପୂର୍ଵଂ ତସ୍ମାତ୍ସଦସଦାତ୍ମକାତ୍

ପ୍ରଧାନର ଗୁଣ ଅସମତା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିର ସମୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ଈଶ୍ୱର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହିଁର ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।

ସଂସିଦ୍ଧଃ କାର୍ଯକରଣେ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ରେ ହ୍ଯଵର୍ତତ ତେଜସାପ୍ରତିମୋ ଧୀମାନ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରକାଶକଃ

କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧ ଥିବା ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ତେଜରେ ଅପୂର୍ବ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପ୍ରକଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମାଚ୍ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଯିଏ ଦେହଧାରୀ, ସେଇ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେଠାରୁ ଚାରିମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ, ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ସଂସିଦ୍ଧଃ କାର୍ଯକାରଣେ ତଥା ଵୈ ସମଵର୍ତତ ଏକ ଏଵ ମହାଦେଵସ୍ ତ୍ରିଧୈଵଂ ସ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଏପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ଏକମାତ୍ର ମହାଦେବ, ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ।

ଅପ୍ରତୀପେନ ଜ୍ଞାନେନ ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ସମନ୍ଵିତଃ ଧର୍ମେଣ ଚାପ୍ରତୀପେନ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଚ ତେ ଽନ୍ଵିତାଃ

ଅପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ, ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ବିରକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ଜାଯତେ ତେଷାଂ ମନସା ଯଦ୍ଯଦୀହିତମ୍ ଵଶୀକୃତତ୍ଵାତ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଂ ସାପେକ୍ଷତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଅଦୃଶ୍ୟରୁ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ, ତାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କାରଣ ସେମାନେ ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହି ନିର୍ଭରତା ଅଛି ।

ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ କାଲତ୍ଵେ ଚାନ୍ତକଃ ସ୍ମୃତଃ ସହସ୍ରମୂର୍ଧା ପୁରୁଷସ୍ ତିସ୍ରୋ ଽଵସ୍ଥାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ

ଚାରିମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; କାଳ ରୂପେ ସେ ଶେଷକର୍ତ୍ତା । ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡି ପୁରୁଷ, ସ୍ୱଯଂଭୂ, ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ।

ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ ସୃଜତେ ଲୋକାନ୍ କାଲତ୍ଵେ ସଂକ୍ଷିପତ୍ଯପି ପୁରୁଷତ୍ଵେ ହ୍ଯୁଦାସୀନସ୍ ତିସ୍ରୋ ଽଵସ୍ଥାଃ ପ୍ରଜାପତେଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ସେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; କାଳ ଭାବେ ସେ ଏହାକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ପୁରୁଷ ଭାବେ ସେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି—ଏହି ତିନି ଅବସ୍ଥା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ।

ବ୍ରହ୍ମା କମଲଗର୍ଭାଭୋ ରୁଦ୍ରଃ କାଲାଗ୍ନିସନ୍ନିଭଃ ପୁରୁଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ରୂପଂ ତତ୍ପରମାତ୍ମନଃ

ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପରି; ରୁଦ୍ର କାଳାଗ୍ନି ସମାନ; ପୁରୁଷ, ପଦ୍ମନୟନ, ସେଇ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ।

ଏକଧା ସ ଦ୍ଵିଧା ଚୈଵ ତ୍ରିଧା ଚ ବହୁଧା ପୁନଃ ମହେଶ୍ଵରଃ ଶରୀରାଣି କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ

ଏକ ରୂପରେ, ପୁନି ଦୁଇ ଓ ତିନି ରୂପରେ, ଏବଂ ପୁଣି ଅନେକ ଭାବରେ, ମହେଶ୍ୱର ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ।

ନାନାକୃତିକ୍ରିଯାରୂପନାମଵନ୍ତି ସ୍ଵଲୀଲଯା ମହେଶ୍ଵରଃ ଶରୀରାଣି କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ

ନାନା ଆକୃତି, କ୍ରିୟା, ରୂପ ଓ ନାମରେ, ନିଜ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା, ମହେଶ୍ୱର ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ।

ତ୍ରିଧା ଯଦ୍ଵର୍ତତେ ଲୋକେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରିଗୁଣ ଉଚ୍ଯତେ ଚତୁର୍ଧା ପ୍ରଵିଭକ୍ତତ୍ଵାଚ୍ ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏହି ଲୋକରେ ତିନି ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ସେ ତ୍ରିଗୁଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବାରୁ ସେ ଚତୁର୍ବ୍ୟୂହ ବୋଲି ପରିଚିତ ।

ଯଦାପ୍ନୋତି ଯଦାଦତ୍ତେ ଯଚ୍ଚାତ୍ତି ଵିଷଯାନଯମ୍ ଯଚ୍ଚାସ୍ଯ ସତତଂ ଭାଵସ୍ ତସ୍ମାଦାତ୍ମା ନିରୁଚ୍ଯତେ

ସେ ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯାହା ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଓ ଯାହା ସଦା ତାଙ୍କର ଭାବ—ଏହିପରି ଥିବାରୁ ସେ ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଋଷିଃ ସର୍ଵଗତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଶରୀରୀ ସୋ ଽସ୍ଯ ଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵାମିତ୍ଵମସ୍ଯ ଯତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵପ୍ରଵେଶନାତ୍

ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ ଋଷି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦେହଧାରୀ ଭାବେ ସେ ତାହାର ନାୟକ; ସମସ୍ତ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ ଥିବାରୁ ସେ ବିଷ୍ଣୁ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ।

ଭଗଵାନ୍ ଭଗଵଦ୍ଭାଵାନ୍ ନିର୍ମଲତ୍ଵାଚ୍ଛିଵଃ ସ୍ମୃତଃ ପରମଃ ସମ୍ପ୍ରକୃଷ୍ଟତ୍ଵାଦ୍ ଅଵନାଦ୍ ଓମିତି ସ୍ମୃତଃ

ଦିବ୍ୟ ଗୁଣ ଥିବାରୁ ସେ ଭଗବାନ୍; ପବିତ୍ର ଥିବାରୁ ଶିବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଥିବାରୁ ପରମ; ରକ୍ଷାକାରୀ ଥିବାରୁ 'ଓଁ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।

ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଵିଜ୍ଞାନାତ୍ ସର୍ଵଃ ସର୍ଵମଯୋ ଯତଃ ତ୍ରିଧା ଵିଭଜ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ

ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ; ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ ସର୍ବମୟ; ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଚଳାଇଥାନ୍ତି ।

ସୃଜତେ ଗ୍ରସତେ ଚୈଵ ରକ୍ଷତେ ଚ ତ୍ରିଭିଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଆଦିତ୍ଵାଦ୍ ଆଦିଦେଵୋ ଽସାଵ୍ ଅଜାତତ୍ଵାଦ୍ ଅଜଃ ସ୍ମୃତଃ

ସେ ନିଜେ ତିନି ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି, ସଂହାର ଓ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ପ୍ରଥମ ଥିବାରୁ ସେ ଆଦିଦେବ; ଅଜନ୍ମା ଥିବାରୁ ସେ ଅଜ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।

ପାତି ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜାପତିର୍ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଦେଵେଷୁ ଚ ମହାନ୍ଦେଵୋ ମହାଦେଵସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବାରୁ ସେ ପ୍ରଜାପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେଇ ମହାଦେବ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।

ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ଚ ଦେଵାନାମ୍ ଅଵଶ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଈଶ୍ଵରଃ ବୃହତ୍ତ୍ଵାଚ୍ଚ ସ୍ମୃତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଭୂତତ୍ଵାଦ୍ଭୂତ ଉଚ୍ଯତେ

ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି ଓ ଦେବମାନେ ଉପରେ ଅଧିକାରୀ ଥିବାରୁ ସେ ଈଶ୍ୱର; ବିଶାଳ ଥିବାରୁ ବ୍ରହ୍ମା; ଭୂତ ଥିବାରୁ ଭୂତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ କ୍ଷେତ୍ରଵିଜ୍ଞାନାଦ୍ ଏକତ୍ଵାତ୍କେଵଲଃ ସ୍ମୃତଃ ଯସ୍ମାତ୍ପୁର୍ଯାଂ ସ ଶେତେ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପୂରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ

କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଥିବାରୁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ; ଏକ ଥିବାରୁ ସେ କେବଳ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଶରୀର ନାମକ ପୁରୀରେ ଶୟନ କରିଥିବାରୁ ସେ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଅନାଦିତ୍ଵାଚ୍ଚ ପୂର୍ଵତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵଯଂଭୂରିତି ସଂସ୍ମୃତଃ ଯାଜ୍ଯତ୍ଵାଦୁଚ୍ଯତେ ଯଜ୍ଞଃ କଵିର୍ ଵିକ୍ରାନ୍ତଦର୍ଶନାତ୍

ଯେହেতୁ ସେ ଆଦିହୀନ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ନିଜଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି। ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଥିବାରୁ ସେ 'ଯଜ୍ଞ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ସେ ଦୃଷ୍ଟା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

କ୍ରମଣଃ କ୍ରମଣୀଯତ୍ଵାତ୍ ପାଲକଶ୍ଚାପି ପାଲନାତ୍ ଆଦିତ୍ଯସଂଜ୍ଞଃ କପିଲୋ ହ୍ଯ୍ ଅଗ୍ରଜୋ ଽଗ୍ନିରିତି ସ୍ମୃତଃ

ଚଳନ କରିବାରୁ ସେ 'କ୍ରମଣ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ରକ୍ଷା କରିବାରୁ 'ପାଳକ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ସେ 'ଆଦିତ୍ୟ', 'କପିଳ', 'ଅଗ୍ରଜ' ଏବଂ 'ଅଗ୍ନି' ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।