ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଏତତ୍କାଲାନ୍ତରଂ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଅହର୍ଵୈ ପାରମେଶ୍ଵରମ୍ ରାତ୍ରିଶ୍ଚୈତାଵତୀ ଜ୍ଞେଯା ପରମେଶସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏହି କାଳକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି ବୁଝିବା; ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦୀର୍ଘତାର।

ଅହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଯା ସୃଷ୍ଟିଃ ରାତ୍ରିଶ୍ ଚ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ମୃତଃ ନାହସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିରିତି ଧାରଯେତ୍

ଯିଏ ହାତ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ରାତିକୁ ବିନାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ହାତ ନାହିଁ, ସେଠି ନ ରାତି ଅଛି, ନ ବିନାଶ ଅଛି—ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଉପଚାରସ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଶ୍ ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ

ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାହାର ବିଷୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ବିଷୟରେ ଉପମା ଦିଆଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ସହ ଦୈଵତୈଃ ଅହସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵାଣି ପରମେଶସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ସେଇପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତେ ହାତ ବିନା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅହରନ୍ତେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ଵ୍ଯକ୍ତେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସଂହୃତେ

ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ରାତିର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ରହି, ପ୍ରକଟ ଓ ତାହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲୟ ହେଉଥିବାବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଵତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ ତମଃସତ୍ତ୍ଵରଜୋପେତୌ ସମତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ

ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ ନେଇ ସମତାରେ ଏକାଠି ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

ଅନୁପୃକ୍ତାଵଭୂତାଂ ତାଵ୍ ଓତପ୍ରୋତୌ ପରସ୍ପରମ୍ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ଲଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵୈଷମ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ

ଏହି ଦୁଇଏ, ପରସ୍ପରରେ ଗାଢ଼ ଭାବେ ମିଶିଥିବା, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ସମାନ ହେଲେ ଲୟ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଅସମତା ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ଘଟେ।

ତିଲେ ଯଥା ଭଵେତ୍ତୈଲଂ ଘୃତଂ ପଯସି ଵା ସ୍ଥିତମ୍ ତଥା ତମସି ସତ୍ତ୍ଵେ ଚ ରଜସ୍ଯନୁସୃତଂ ଜଗତ୍

ଯେପରି ସିଂଗ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ଓ ଦୁଧ ମଧ୍ୟରେ ଘିଅ ଥାଏ, ସେପରି ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ ପଛରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଉପାସ୍ଯ ରଜନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପରାଂ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ତଥା ଅର୍ହମୁଖେ ପ୍ରଵୃତ୍ତଶ୍ ଚ ପରଃ ପ୍ରକୃତିସଂଭଵଃ

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲାପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଯୋଗେନ ପରେଣ ପରମେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଧାନଂ ପୁରୁଷଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ସ ମହେଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱର ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ, ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ମାହେଶ୍ୱର ହେଲେ।

ମହେଶ୍ଵରାତ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଜଜ୍ଞିରେ ଜଗଦୀଶ୍ଵରାତ୍ ଶାଶ୍ଵତାଃ ପରମା ଗୁହ୍ଯଃ ସର୍ଵାତ୍ମାନଃ ଶରୀରିଣଃ

ମାହେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱର ନାଥଙ୍କୁ ଠାରୁ, ତିନି ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ—ସେମାନେ ଚିରନ୍ତନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁପ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।

ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଗୁଣାଃ ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ଏତ ଏଵ ତ୍ରଯୋ ଽଗ୍ନଯଃ

ଏହି ତିନି ଦେବତା, ତିନି ଗୁଣ, ତିନି ଲୋକ ଓ ତିନି ଅଗ୍ନି—ସବୁ ଏକେ ଅଟୁଟ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି।

ପରସ୍ପରାଶ୍ରିତା ହ୍ଯେତେ ପରସ୍ପରମନୁଵ୍ରତାଃ ପରସ୍ପରେଣ ଵର୍ତନ୍ତେ ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ଏହିମାନେ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ଏକାଉଠି ଚାଲନ୍ତି ଓ ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମିଥୁନା ହ୍ଯେତେ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମୁପଜୀଵିନଃ କ୍ଷଣଂ ଵିଯୋଗୋ ନ ହ୍ଯେଷାଂ ନ ତ୍ଯଜନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ଏହିମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଯୁଗଳ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଏକାଉଠି ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, କେବେଠି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବି ଅଲଗା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ପରସ୍ପରକୁ କେବେ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।

ଈଶ୍ଵରସ୍ତୁ ପରୋ ଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ ଚ ମହତଃ ପରଃ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ରଜସା ଯୁକ୍ତଃ ସର୍ଗାଦୌ ହି ପ୍ରଵର୍ତତେ

ପରମେଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ବିଷ୍ଣୁ ମହାତ୍ମା ଠାରୁ ଉପରେ, ଓ ବ୍ରହ୍ମା ରଜସ ଗୁଣ ସହିତ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

ପରଃ ସ ପୁରୁଷୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସା ପରା ସ୍ମୃତା

ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ପ୍ରକୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ପରା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଅଧିଷ୍ଠିତା ସା ହି ମହେଶ୍ଵରେଣ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଚୋଦ୍ଯମନେ ସମନ୍ତାତ୍ ଅନୁପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ତୁ ମହାଂସ୍ତଦେନାଂ ଚିରସ୍ଥିରତ୍ଵାଦ୍ ଵିଷଯଂ ଶ୍ରିଯଃ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ପ୍ରକୃତି, ମାହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ମହାନ୍ ତାଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଶ୍ରୀର ଅଧିକାରିଣୀ ହୁଅନ୍ତି।

ପ୍ରଧାନଗୁଣଵୈଷମ୍ଯାତ୍ ସର୍ଗକାଲଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଈଶ୍ଵରାଧିଷ୍ଠିତାତ୍ପୂର୍ଵଂ ତସ୍ମାତ୍ସଦସଦାତ୍ମକାତ୍

ପ୍ରଧାନର ଗୁଣ ଅସମତା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିର ସମୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ପୂର୍ବରୁ ଯେତେବେଳେ ଈଶ୍ୱର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦୁହିଁର ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ।

ସଂସିଦ୍ଧଃ କାର୍ଯକରଣେ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚାଗ୍ରେ ହ୍ଯଵର୍ତତ ତେଜସାପ୍ରତିମୋ ଧୀମାନ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରକାଶକଃ

କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧ ଥିବା ରୁଦ୍ର, ପ୍ରଥମେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେ ତେଜରେ ଅପୂର୍ବ, ବୁଦ୍ଧିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅପ୍ରକଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମାଚ୍ ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଯିଏ ଦେହଧାରୀ, ସେଇ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସେଠାରୁ ଚାରିମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାୟକ, ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ସଂସିଦ୍ଧଃ କାର୍ଯକାରଣେ ତଥା ଵୈ ସମଵର୍ତତ ଏକ ଏଵ ମହାଦେଵସ୍ ତ୍ରିଧୈଵଂ ସ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ

କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ଏପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ଏକମାତ୍ର ମହାଦେବ, ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ।

ଅପ୍ରତୀପେନ ଜ୍ଞାନେନ ଐଶ୍ଵର୍ଯେଣ ସମନ୍ଵିତଃ ଧର୍ମେଣ ଚାପ୍ରତୀପେନ ଵୈରାଗ୍ଯେଣ ଚ ତେ ଽନ୍ଵିତାଃ

ଅପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନ, ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ ଓ ବିରକ୍ତିରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଜ୍ଜାଯତେ ତେଷାଂ ମନସା ଯଦ୍ଯଦୀହିତମ୍ ଵଶୀକୃତତ୍ଵାତ୍ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଂ ସାପେକ୍ଷତ୍ଵାତ୍ସ୍ଵଭାଵତଃ

ଅଦୃଶ୍ୟରୁ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରାଯାଏ, ତାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କାରଣ ସେମାନେ ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ୱଭାବତଃ ଏହି ନିର୍ଭରତା ଅଛି ।

ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ କାଲତ୍ଵେ ଚାନ୍ତକଃ ସ୍ମୃତଃ ସହସ୍ରମୂର୍ଧା ପୁରୁଷସ୍ ତିସ୍ରୋ ଽଵସ୍ଥାଃ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ

ଚାରିମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; କାଳ ରୂପେ ସେ ଶେଷକର୍ତ୍ତା । ସହସ୍ରମୁଣ୍ଡି ପୁରୁଷ, ସ୍ୱଯଂଭୂ, ତିନି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ।

ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେ ସୃଜତେ ଲୋକାନ୍ କାଲତ୍ଵେ ସଂକ୍ଷିପତ୍ଯପି ପୁରୁଷତ୍ଵେ ହ୍ଯୁଦାସୀନସ୍ ତିସ୍ରୋ ଽଵସ୍ଥାଃ ପ୍ରଜାପତେଃ

ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ସେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; କାଳ ଭାବେ ସେ ଏହାକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି; ପୁରୁଷ ଭାବେ ସେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ରହନ୍ତି—ଏହି ତିନି ଅବସ୍ଥା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ।

ବ୍ରହ୍ମା କମଲଗର୍ଭାଭୋ ରୁଦ୍ରଃ କାଲାଗ୍ନିସନ୍ନିଭଃ ପୁରୁଷଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ରୂପଂ ତତ୍ପରମାତ୍ମନଃ

ବ୍ରହ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପରି; ରୁଦ୍ର କାଳାଗ୍ନି ସମାନ; ପୁରୁଷ, ପଦ୍ମନୟନ, ସେଇ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ।

ଏକଧା ସ ଦ୍ଵିଧା ଚୈଵ ତ୍ରିଧା ଚ ବହୁଧା ପୁନଃ ମହେଶ୍ଵରଃ ଶରୀରାଣି କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ

ଏକ ରୂପରେ, ପୁନି ଦୁଇ ଓ ତିନି ରୂପରେ, ଏବଂ ପୁଣି ଅନେକ ଭାବରେ, ମହେଶ୍ୱର ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ।

ନାନାକୃତିକ୍ରିଯାରୂପନାମଵନ୍ତି ସ୍ଵଲୀଲଯା ମହେଶ୍ଵରଃ ଶରୀରାଣି କରୋତି ଵିକରୋତି ଚ

ନାନା ଆକୃତି, କ୍ରିୟା, ରୂପ ଓ ନାମରେ, ନିଜ ଲୀଳା ଦ୍ୱାରା, ମହେଶ୍ୱର ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି ।

ତ୍ରିଧା ଯଦ୍ଵର୍ତତେ ଲୋକେ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରିଗୁଣ ଉଚ୍ଯତେ ଚତୁର୍ଧା ପ୍ରଵିଭକ୍ତତ୍ଵାଚ୍ ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ଏହି ଲୋକରେ ତିନି ଭାବରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ସେ ତ୍ରିଗୁଣୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେବାରୁ ସେ ଚତୁର୍ବ୍ୟୂହ ବୋଲି ପରିଚିତ ।