ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚଗୁଣା ଭୂମିଃ ସ୍ଥୂଲା ଭୂତେଷୁ ଶସ୍ଯତେ ଶାନ୍ତା ଘୋରାଶ୍ ଚ ମୂଢାଶ୍ ଚ ଵିଶେଷାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

ଏହିଠାରୁ ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଗୁଣୀ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥୂଳ । ଶାନ୍ତ, ଘୋର ଓ ମୂଢ଼ — ଏହି ଭିନ୍ନତାମାନେ ଏପରି ମନେ ରଖାଯାଏ ।

ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ ଭୂମେରନ୍ତସ୍ତ୍ଵିଦଂ ସର୍ଵଂ ଲୋକାଲୋକାଚଲାଵୃତମ୍

ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏକାଉଁଠିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି, ଯାହା ଲୋକ, ଅଲୋକ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ।

ଵିଶେଷାଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାହ୍ଯା ନିଯତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ଗୁଣଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରୋତ୍ତରାଃ

ଏହି ଭିନ୍ନତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଥିବାରୁ ଏପରି ମନେ ରଖାଯାଏ । ପରେ ପରେ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀର ଗୁଣ ଅନୁସୃତ କରେ ।

ତେଷାଂ ଯାଵଚ୍ଚ ତଦ୍ ଯଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚ ତାଵଦ୍ଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଉପଲଭ୍ଯାପ୍ସୁ ଵୈ ଗନ୍ଧଂ କେଚିଦ୍ ବ୍ରୂଯୁର୍ ଅପାଂ ଗୁଣମ୍

ଯେତେବେଳେ ପରିସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଯେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ, କିଛି ଲୋକ ଜଳରେ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଜଳର ଗୁଣ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ପୃଥିଵ୍ଯାମେଵ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଅପାଂ ଵାଯୋଶ୍ ଚ ସଂଶ୍ରଯାତ୍ ଏତେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ସମାଶ୍ରଯାତ୍

କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁଣଟି ପୃଥିବୀର, ଯଦିଓ ଜଳ ଓ ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସାତଟି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ, ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବାରୁ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ମିଳିଯାଏ।

ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅଵ୍ଯକ୍ତାନୁଗ୍ରହେଣ ଚ ମହାଦଯୋ ଵିଶେଷାନ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ତେ

ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ, ବିଶେଷ ରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।

ଏକକାଲସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵଚ୍ଚ ତତ୍ ଵିଶେଷେଭ୍ଯୋ ଽଣ୍ଡମ୍ ଅଭଵନ୍ ମହତ୍ ତଦ୍ ଉଦକେଶଯମ୍

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି ଏକାଥରେ, ଜଳରେ ବୁଲବୁଲି ଭଳି, ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱମାନଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ବିଶାଳ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅଦ୍ଭିର୍ ଦଶଗୁଣାଭିସ୍ତୁ ବାହ୍ଯତୋ ଽଣ୍ଡଂ ସମାଵୃତମ୍ ଆପୋ ଦଶଗୁଣେନୈତାସ୍ ତେଜସା ବାହ୍ଯତୋ ଵୃତାଃ

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଜଳରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ; ଏହି ଜଳଟି ବାହାରୁ ତେଜସ୍‌ରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ।

ତେଜୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ଵାଯୁନା ବାହ୍ଯତୋ ଵୃତମ୍ ଵାଯୁର୍ଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ନଭସା ଵୃତଃ

ତେଜସ୍‌ ବାହାରୁ ବାୟୁରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ; ବାୟୁ ବାହାରୁ ଆକାଶରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ।

ଆକାଶେନାଵୃତୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ତୁ ଭୂତାଦିନାଵୃତମ୍ ଭୂତାଦିର୍ମହତା ଚାପି ଅଵ୍ଯକ୍ତେନାଵୃତୋ ମହାନ୍

ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଆବୃତ, ଆକାଶ ଭୂତାଦି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଭୂତାଦି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।

ଶର୍ଵଶ୍ଚାଣ୍ଡକପାଲସ୍ଥୋ ଭଵଶ୍ଚାଂଭସି ସୁଵ୍ରତାଃ ରୁଦ୍ରୋ ଽଗ୍ନିମଧ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍ ଉଗ୍ରୋ ଵାଯୌ ପୁନଃ ସ୍ମୃତଃ

ଶର୍ବ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କପାଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭବ ଜଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ଉଗ୍ର ପୁନି ବାୟୁରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଭୀମଶ୍ଚାଵନିମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କାରେ ମହେଶ୍ଵରଃ ବୁଦ୍ଧୌ ଚ ଭଗଵାନୀଶଃ ସର୍ଵତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଭୀମ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ମହେଶ୍ୱର ଅହଂକାରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭଗବାନ ଈଶ ବୁଦ୍ଧିରେ ବସିଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ।

ଏତୈରାଵରଣୈରଣ୍ଡଂ ସପ୍ତଭିଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ ଵୃତମ୍ ଏତା ଆଵୃତ୍ଯ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଏହି ସାତଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଆବୃତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଢାକାଯାଇଛି; ଏମିତି ଏହି ଆଠଟି ପ୍ରକୃତି, ପରସ୍ପରକୁ ଆବୃତ କରି, ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରସର୍ଗକାଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୁ ଗ୍ରସନ୍ତ୍ଯେତାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ଏଵଂ ପରସ୍ପରୋତ୍ପନ୍ନା ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ଏମିତି ରହି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଗ୍ରସଣ କରନ୍ତି; ଏମିତି, ପରସ୍ପର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଆଧାରାଧେଯଭାଵେନ ଵିକାରାସ୍ତେ ଵିକାରିଷୁ ମହେଶ୍ଵରଃ ପରୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ ଅଣ୍ଡମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତସଂଭଵମ୍

ଆଧାର ଓ ଆଧେୟ ଭାବରେ, ଏହି ବିକାରଗୁଡ଼ିକ ବିକୃତିରେ ବସିଥାଏ; ପରମ ମହେଶ୍ୱର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଠାରୁ ଉପରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କାରଣ।

ଅଣ୍ଡାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ସ ଏଵେଶଃ ପୁରୁଷୋ ଽର୍କସମପ୍ରଭଃ ତସ୍ମିନ୍କାର୍ଯସ୍ଯ କରଣଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯୈଵ ତୁ

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଠାରୁ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁରୁଷ; ତାଙ୍କ ଭିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଵାମାଙ୍ଗଜୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ

ସେଇ ପ୍ରଥମ ଦେହୀ, ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ବାମ ଅଂଗରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା।

ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଦେଵ୍ଯା ହ୍ଯଭୂଦ୍ଦେଵ ଇଚ୍ଛଯା ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଅଂଗରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ଜଗତ୍‌ଗୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ନଣ୍ଡେ ଇମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରୌ ସଗ୍ରହୌ ସହ ଵାଯୁନା

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ଓ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅଛି; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରାମଣ୍ଡଳ, ଗ୍ରହମାନେ ଓ ବାୟୁ ସହିତ।

ଲୋକାଲୋକଦ୍ଵଯଂ କିଂଚିଦ୍ ଅଣ୍ଡେ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ସମର୍ପିତମ୍ ଯତ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟୌ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତଂ ମଯା କାଲାନ୍ତରଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଲୋକ ଓ ଅଲୋକ ଦୁଇଟି କିଛି ପରିମାଣରେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ମୁଁ ଯାହା ଗଣନା କରିଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତାହା ଏହିପରି।

ଏତତ୍କାଲାନ୍ତରଂ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଅହର୍ଵୈ ପାରମେଶ୍ଵରମ୍ ରାତ୍ରିଶ୍ଚୈତାଵତୀ ଜ୍ଞେଯା ପରମେଶସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏହି କାଳକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିନ ବୋଲି ବୁଝିବା; ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ରାତି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଦୀର୍ଘତାର।

ଅହସ୍ତସ୍ଯ ତୁ ଯା ସୃଷ୍ଟିଃ ରାତ୍ରିଶ୍ ଚ ପ୍ରଲଯଃ ସ୍ମୃତଃ ନାହସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ନ ରାତ୍ରିରିତି ଧାରଯେତ୍

ଯିଏ ହାତ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ରାତିକୁ ବିନାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ହାତ ନାହିଁ, ସେଠି ନ ରାତି ଅଛି, ନ ବିନାଶ ଅଛି—ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଉପଚାରସ୍ତୁ କ୍ରିଯତେ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଶ୍ ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ

ଲୋକମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ତାହାର ବିଷୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତ ବିଷୟରେ ଉପମା ଦିଆଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ସହ ଦୈଵତୈଃ ଅହସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସର୍ଵାଣି ପରମେଶସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ସେଇପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦେବତାମାନେ, ସମସ୍ତେ ହାତ ବିନା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅହରନ୍ତେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ରାତ୍ର୍ଯନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵସଂଭଵଃ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ଵ୍ଯକ୍ତେ ଵିକାରେ ପ୍ରତିସଂହୃତେ

ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ରାତିର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ରହି, ପ୍ରକଟ ଓ ତାହାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲୟ ହେଉଥିବାବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଵତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ ତମଃସତ୍ତ୍ଵରଜୋପେତୌ ସମତ୍ଵେନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ

ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ ନେଇ ସମତାରେ ଏକାଠି ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

ଅନୁପୃକ୍ତାଵଭୂତାଂ ତାଵ୍ ଓତପ୍ରୋତୌ ପରସ୍ପରମ୍ ଗୁଣସାମ୍ଯେ ଲଯୋ ଜ୍ଞେଯୋ ଵୈଷମ୍ଯେ ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ

ଏହି ଦୁଇଏ, ପରସ୍ପରରେ ଗାଢ଼ ଭାବେ ମିଶିଥିବା, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ସମାନ ହେଲେ ଲୟ ହୁଏ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଅସମତା ହେଲେ ସୃଷ୍ଟି ଘଟେ।

ତିଲେ ଯଥା ଭଵେତ୍ତୈଲଂ ଘୃତଂ ପଯସି ଵା ସ୍ଥିତମ୍ ତଥା ତମସି ସତ୍ତ୍ଵେ ଚ ରଜସ୍ଯନୁସୃତଂ ଜଗତ୍

ଯେପରି ସିଂଗ ମଧ୍ୟରେ ତେଲ ଓ ଦୁଧ ମଧ୍ୟରେ ଘିଅ ଥାଏ, ସେପରି ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାର, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜସ ପଛରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଉପାସ୍ଯ ରଜନୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ପରାଂ ମାହେଶ୍ଵରୀଂ ତଥା ଅର୍ହମୁଖେ ପ୍ରଵୃତ୍ତଶ୍ ଚ ପରଃ ପ୍ରକୃତିସଂଭଵଃ

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପୂଜିଲାପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।