ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅଵିଶେଷଵାଚକତ୍ଵାଦ୍ ଅଵିଶେଷାସ୍ ତତସ୍ ତୁ ତେ ପ୍ରଶାନ୍ତଘୋରମୂଢତ୍ଵାଦ୍ ଅଵିଶେଷାସ୍ତତଃ ପୁନଃ

ଏହାମାନେ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଏନାହିଁ ବୋଲି ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଶାନ୍ତ, ଘୋର ଓ ମୂଢ଼ ଭାବରୁ ପୁଣି ଏହାକୁ ଅଭିନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗୋ ଽଯଂ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତୁ ପରସ୍ପରମ୍ ଵୈକାରିକାଦହଙ୍କାରାତ୍ ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତାତ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍

ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ସୃଷ୍ଟି, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥିବା ବୈକାରିକ ଅହଂକାରରୁ ପରସ୍ପର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ ।

ଵୈକାରିକଃ ସ ସର୍ଗସ୍ତୁ ଯୁଗପତ୍ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ସେଇ ବୈକାରିକ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଏକାସାଥିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ: ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ।

ସାଧକାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସ୍ଯୁର୍ ଦେଵା ଵୈକାରିକା ଦଶ ଏକାଦଶଂ ମନସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଗୁଣେନୋଭଯାତ୍ମକମ୍

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ; ଦଶ ବୈକାରିକ ଦେବତା ଏହାର ଅଧିପତି । ଏକାଦଶ ହେଉଛି ମନ, ଯାହା ନିଜ ଗୁଣରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରେ ।

ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ଵକ୍ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଜିହ୍ଵା ନାସିକା ଚୈଵ ପଞ୍ଚମୀ ଶବ୍ଦାଦୀନାମଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତାନି ତାନି ଵୈ

କାନ, ଚର୍ମ, ଆଖି, ଜିହ୍ବା ଓ ନାକ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅନ୍ୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ଅଛି ।

ପାଦୌ ପାଯୁରୁପସ୍ଥଶ୍ ଚ ହସ୍ତୌ ଵାଗ୍ଦଶମୀ ଭଵେତ୍ ଗତିର୍ଵିସର୍ଗୋ ହ୍ଯାନନ୍ଦଃ ଶିଲ୍ପଂ ଵାକ୍ଯଂ ଚ କର୍ମ ତତ୍

ପାଦ, ପାୟୁ, ଉପସ୍ଥ, ହସ୍ତ ଓ ବାକ୍ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ । ଚଳାଚଳ, ବିସର୍ଜନ, ଆନନ୍ଦ, କଳା, ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତା — ଏହାମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ।

ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ଚ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶତ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଵାଯୁଃ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶାତ୍ମକୋ ଽଭଵତ୍

ଆକାଶ, ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ କେବଳ ଶବ୍ଦ, ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ପ୍ରବେଶ କଲା । ତାପରେ ବାୟୁ ଦୁଇପ୍ରକାର ହେଲା, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଦୁଇଟି ଗୁଣ ହେଲା ।

ରୂପଂ ତଥୈଵ ଵିଶତଃ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଗୁଣାଵୁଭୌ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତୁ ତତସ୍ତ୍ଵଗ୍ନିଃ ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଵାନ୍

ଏଭଳି ରୂପ ପ୍ରବେଶ କଲାପରେ, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଉଭୟ ଥିଲା । ତାପରେ ଅଗ୍ନି ତିନିପ୍ରକାର ହେଲା, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ଧାରଣ କଲା ।

ସଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶରୂପଂ ଚ ରସମାତ୍ରଂ ସମାଵିଶତ୍ ତସ୍ମାଚ୍ଚତୁର୍ଗୁଣା ଆପୋ ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତୁ ରସାତ୍ମିକାଃ

ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରୂପ ସହିତ କେବଳ ରସ ପ୍ରବେଶ କଲା । ଏହିଠାରୁ ଜଳ ଚାରିପ୍ରକାର ହେଲା, ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ରସ ।

ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଂ ଚ ରୂପଂ ଚ ରସୋ ଵୈ ଗନ୍ଧମାଵିଶତ୍ ସଂଗତା ଗନ୍ଧମାତ୍ରେଣ ଆଵିଶନ୍ତୋ ମହୀମିମାମ୍

ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ରସକୁ କେବଳ ଗନ୍ଧ ପ୍ରବେଶ କଲା । ଗନ୍ଧ ଗୁଣ ସହିତ ଏହାମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।

ତସ୍ମାତ୍ପଞ୍ଚଗୁଣା ଭୂମିଃ ସ୍ଥୂଲା ଭୂତେଷୁ ଶସ୍ଯତେ ଶାନ୍ତା ଘୋରାଶ୍ ଚ ମୂଢାଶ୍ ଚ ଵିଶେଷାସ୍ତେନ ତେ ସ୍ମୃତାଃ

ଏହିଠାରୁ ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଗୁଣୀ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥୂଳ । ଶାନ୍ତ, ଘୋର ଓ ମୂଢ଼ — ଏହି ଭିନ୍ନତାମାନେ ଏପରି ମନେ ରଖାଯାଏ ।

ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ ଭୂମେରନ୍ତସ୍ତ୍ଵିଦଂ ସର୍ଵଂ ଲୋକାଲୋକାଚଲାଵୃତମ୍

ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏକାଉଁଠିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ପୃଥିବୀ ଭିତରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି, ଯାହା ଲୋକ, ଅଲୋକ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ।

ଵିଶେଷାଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାହ୍ଯା ନିଯତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେ ସ୍ମୃତାଃ ଗୁଣଂ ପୂର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରୋତ୍ତରାଃ

ଏହି ଭିନ୍ନତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଥିବାରୁ ଏପରି ମନେ ରଖାଯାଏ । ପରେ ପରେ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ସେ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀର ଗୁଣ ଅନୁସୃତ କରେ ।

ତେଷାଂ ଯାଵଚ୍ଚ ତଦ୍ ଯଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚ ତାଵଦ୍ଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଉପଲଭ୍ଯାପ୍ସୁ ଵୈ ଗନ୍ଧଂ କେଚିଦ୍ ବ୍ରୂଯୁର୍ ଅପାଂ ଗୁଣମ୍

ଯେତେବେଳେ ପରିସ୍ଥିତି ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଯେଉଁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ, କିଛି ଲୋକ ଜଳରେ ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଜଳର ଗୁଣ ବୋଲି କହନ୍ତି।

ପୃଥିଵ୍ଯାମେଵ ତଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ଅପାଂ ଵାଯୋଶ୍ ଚ ସଂଶ୍ରଯାତ୍ ଏତେ ସପ୍ତ ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ସମାଶ୍ରଯାତ୍

କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୁଣଟି ପୃଥିବୀର, ଯଦିଓ ଜଳ ଓ ବାୟୁ ସହିତ ମିଶିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ସାତଟି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ, ପରସ୍ପର ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବାରୁ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ମିଳିଯାଏ।

ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ଅଵ୍ଯକ୍ତାନୁଗ୍ରହେଣ ଚ ମହାଦଯୋ ଵିଶେଷାନ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ତେ

ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତଙ୍କ କୃପା ଦ୍ୱାରା, ଏହି ମହାତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ, ବିଶେଷ ରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି।

ଏକକାଲସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵଚ୍ଚ ତତ୍ ଵିଶେଷେଭ୍ଯୋ ଽଣ୍ଡମ୍ ଅଭଵନ୍ ମହତ୍ ତଦ୍ ଉଦକେଶଯମ୍

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି ଏକାଥରେ, ଜଳରେ ବୁଲବୁଲି ଭଳି, ବିଶେଷ ତତ୍ତ୍ୱମାନଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହା ବିଶାଳ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ଅଦ୍ଭିର୍ ଦଶଗୁଣାଭିସ୍ତୁ ବାହ୍ଯତୋ ଽଣ୍ଡଂ ସମାଵୃତମ୍ ଆପୋ ଦଶଗୁଣେନୈତାସ୍ ତେଜସା ବାହ୍ଯତୋ ଵୃତାଃ

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଜଳରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ; ଏହି ଜଳଟି ବାହାରୁ ତେଜସ୍‌ରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ।

ତେଜୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ଵାଯୁନା ବାହ୍ଯତୋ ଵୃତମ୍ ଵାଯୁର୍ଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ନଭସା ଵୃତଃ

ତେଜସ୍‌ ବାହାରୁ ବାୟୁରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ; ବାୟୁ ବାହାରୁ ଆକାଶରେ ଦଶଗୁଣ ଆବୃତ।

ଆକାଶେନାଵୃତୋ ଵାଯୁଃ ଖଂ ତୁ ଭୂତାଦିନାଵୃତମ୍ ଭୂତାଦିର୍ମହତା ଚାପି ଅଵ୍ଯକ୍ତେନାଵୃତୋ ମହାନ୍

ବାୟୁ ଆକାଶରେ ଆବୃତ, ଆକାଶ ଭୂତାଦି ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ଭୂତାଦି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ।

ଶର୍ଵଶ୍ଚାଣ୍ଡକପାଲସ୍ଥୋ ଭଵଶ୍ଚାଂଭସି ସୁଵ୍ରତାଃ ରୁଦ୍ରୋ ଽଗ୍ନିମଧ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍ ଉଗ୍ରୋ ଵାଯୌ ପୁନଃ ସ୍ମୃତଃ

ଶର୍ବ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କପାଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭବ ଜଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ଉଗ୍ର ପୁନି ବାୟୁରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଭୀମଶ୍ଚାଵନିମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କାରେ ମହେଶ୍ଵରଃ ବୁଦ୍ଧୌ ଚ ଭଗଵାନୀଶଃ ସର୍ଵତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ

ଭୀମ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ମହେଶ୍ୱର ଅହଂକାରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଭଗବାନ ଈଶ ବୁଦ୍ଧିରେ ବସିଛନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ।

ଏତୈରାଵରଣୈରଣ୍ଡଂ ସପ୍ତଭିଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ ଵୃତମ୍ ଏତା ଆଵୃତ୍ଯ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତଯଃ ସ୍ଥିତାଃ

ଏହି ସାତଟି ପ୍ରାକୃତିକ ଆବୃତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଢାକାଯାଇଛି; ଏମିତି ଏହି ଆଠଟି ପ୍ରକୃତି, ପରସ୍ପରକୁ ଆବୃତ କରି, ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ପ୍ରସର୍ଗକାଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ତୁ ଗ୍ରସନ୍ତ୍ଯେତାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ଏଵଂ ପରସ୍ପରୋତ୍ପନ୍ନା ଧାରଯନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍

ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ଏମିତି ରହି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଗ୍ରସଣ କରନ୍ତି; ଏମିତି, ପରସ୍ପର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଆଧାରାଧେଯଭାଵେନ ଵିକାରାସ୍ତେ ଵିକାରିଷୁ ମହେଶ୍ଵରଃ ପରୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ ଅଣ୍ଡମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତସଂଭଵମ୍

ଆଧାର ଓ ଆଧେୟ ଭାବରେ, ଏହି ବିକାରଗୁଡ଼ିକ ବିକୃତିରେ ବସିଥାଏ; ପରମ ମହେଶ୍ୱର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଠାରୁ ଉପରେ, ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କାରଣ।

ଅଣ୍ଡାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ସ ଏଵେଶଃ ପୁରୁଷୋ ଽର୍କସମପ୍ରଭଃ ତସ୍ମିନ୍କାର୍ଯସ୍ଯ କରଣଂ ସଂସିଦ୍ଧଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯୈଵ ତୁ

ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଠାରୁ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁରୁଷ; ତାଙ୍କ ଭିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।

ସ ଵୈ ଶରୀରୀ ପ୍ରଥମଃ ସ ଵୈ ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ଵାମାଙ୍ଗଜୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତଃ

ସେଇ ପ୍ରଥମ ଦେହୀ, ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ବାମ ଅଂଗରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଣାମ ପାଇଥିବା।

ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଦେଵ୍ଯା ହ୍ଯଭୂଦ୍ଦେଵ ଇଚ୍ଛଯା ପରମେଷ୍ଠିନଃ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରୁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ଅଂଗରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସରସ୍ୱତୀ, ଜଗତ୍‌ଗୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ନଣ୍ଡେ ଇମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ସନକ୍ଷତ୍ରୌ ସଗ୍ରହୌ ସହ ଵାଯୁନା

ସେଇ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ଓ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅଛି; ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରାମଣ୍ଡଳ, ଗ୍ରହମାନେ ଓ ବାୟୁ ସହିତ।