ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅସ୍ଯାତ୍ମନା ସର୍ଵମିଦଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ଵାସୀଚ୍ଛିଵେଚ୍ଛଯା ଗୁଣସାମ୍ଯେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଵିଭାଗେ ତମୋମଯେ

ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ। ସେତେବେଳେ ତିନି ଗୁଣ ସମତୁଳିତ ଥିଲେ, ଏହା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଦଶାରେ ଥିଲା।

ସର୍ଗକାଲେ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଵୈ ଗୁଣଭାଵାଦ୍ଵ୍ଯଜ୍ଯମାନୋ ମହାନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ହ

ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନରୁ, ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଗୁଣମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହେବାରୁ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

ସୂକ୍ଷ୍ମେଣ ମହତା ଚାଥ ଅଵ୍ଯକ୍ତେନ ସମାଵୃତମ୍ ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତୋ ମହାନଗ୍ରେ ସତ୍ତାମାତ୍ରପ୍ରକାଶକଃ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ଥିଲା, ପ୍ରଥମେ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା।

ମନୋ ମହାଂସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯମ୍ ଏକଂ ତତ୍କାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଲିଙ୍ଗମାତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ହି ତତ୍

ମନ ଓ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏହା ତାହାର କାରଣ ଭାବରେ ସ୍ମୃତ। କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଧର୍ମାଦୀନି ଚ ରୂପାଣି ଲୋକତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥହେତଵଃ ମହାନ୍ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ସିସୃକ୍ଷଯା

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ, ଯାହା ଜଗତର ସତ୍ୟର କାରଣ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ।

ମନୋ ମହାନ୍ମତିର୍ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ଖ୍ଯାତିରୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଚିତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ସଂଵିଦ୍ ଵିଶ୍ଵେଶଶ୍ଚେତି ସ ସ୍ମୃତଃ

ମନ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ବୁଦ୍ଧି, ବ୍ରହ୍ମା, ପୂର୍ବବୁଦ୍ଧି, କୀର୍ତ୍ତି, ଏଶ୍ୱରତ୍ୱ, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଚେତନା, ସ୍ମୃତି, ସଂବିଦ୍, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର—ଏହିପରି ସ୍ମୃତ।

ମନୁତେ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯସ୍ମାଚ୍ଚେଷ୍ଟା ଫଲଂ ତତଃ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯାତ୍ତେନ ଵିଭକ୍ତଂ ତୁ ଯେନ ତନ୍ମନ ଉଚ୍ଯତେ

ଯେହେତୁ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଫଳ ବିଚାର କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମତାରୁ ଏହା ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ମନ ବୋଲାଯାଏ।

ତତ୍ତ୍ଵାନାମ୍ ଅଗ୍ରଜୋ ଯସ୍ମାନ୍ ମହାଂଶ୍ ଚ ପରିମାଣତଃ ଵିଶେଷେଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଭ୍ଯୋ ଽପି ମହାନିତି ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ତିନି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଓ ବଡ଼, ଏବଂ ସବୁ ଗୁଣ ଓ ବିଶେଷତାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ମହାନ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବିଭର୍ତି ମାନଂ ମନୁତେ ଵିଭାଗଂ ମନ୍ଯତେ ଽପି ଚ ପୁରୁଷୋ ଭୋଗସଂବନ୍ଧାତ୍ ତେନ ଚାସୌ ମତିଃ ସ୍ମୃତଃ

ସେ ସମ୍ମାନ ଧରିଥାଏ, ଭିନ୍ନତା ବିଚାର କରେ, ଭେଦ ଅନୁଭବ କରେ; ପୁରୁଷ ଭୋଗ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ, ଏହିକୁ 'ମତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ବୃଂହଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ଭାଵାନାଂ ସକଲାଶ୍ରଯାତ୍ ଯସ୍ମାଦ୍ଧାରଯତେ ଭାଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ତେନ ନିରୁଚ୍ଯତେ

ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତାର କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଃ ପୂରଯତି ଯସ୍ମାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ଦେଵାନନୁଗ୍ରହୈଃ ନଯତେ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵଂ ଚ ତେନ ପୂରିତି ଚୋଚ୍ଯତେ

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରି, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ନେଇଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ପୂରି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବୁଧ୍ଯତେ ପୁରୁଷଶ୍ଚାତ୍ର ସର୍ଵାନ୍ ଭାଵାନ୍ ହିତଂ ତଥା ଯସ୍ମାଦ୍ବୋଧଯତେ ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେନ ନିରୁଚ୍ଯତେ

ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଭାବ ଓ ଭଲ କଥା ବୁଝିପାରେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବୁଦ୍ଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଖ୍ଯାତିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପଭୋଗଶ୍ ଚ ଯସ୍ମାତ୍ସଂଵର୍ତତେ ତତଃ ଭୋଗସ୍ଯ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ ତେନ ଖ୍ଯାତିରିତି ସ୍ମୃତଃ

ଚିହ୍ନଟି ଓ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭବ ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ହୁଏ, ଭୋଗ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ଖ୍ୟାତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଖ୍ଯାଯତେ ତଦ୍ଗୁଣୈର୍ ଵାପି ଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ ଅନେକଶଃ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ମହତଃ ସଂଜ୍ଞା ଖ୍ଯାତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନାଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ, 'ମହତ୍' ନାମକୁ 'ଖ୍ୟାତି' ବି କୁହାଯାଏ।

ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି ମହାତ୍ମା ତେନ ଚେଶ୍ଵରଃ ଯସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାନାନୁଗଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜ୍ଞା ତେନ ସ ଉଚ୍ଯତେ

ମହାତ୍ମା ସବୁକିଛି ସିଧାସଳଖ ଜାଣିଥାଏ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ଈଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରଜ୍ଞା' ବି କୁହାଯାଏ।

ଜ୍ଞାନାଦୀନି ଚ ରୂପାଣି ବହୁକର୍ମଫଲାନି ଚ ଚିନୋତି ଯସ୍ମାଦ୍ଭୋଗାର୍ଥଂ ତେନାସୌ ଚିତିରୁଚ୍ଯତେ

ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ଯେଉଁଠାରୁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ 'ଚିତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵର୍ତମାନଵ୍ଯତୀତାନି ତଥୈଵାନାଗତାନ୍ଯପି ସ୍ମରତେ ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ତେନାସୌ ସ୍ମୃତିରୁଚ୍ଯତେ

ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ଏହିକାରଣରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ମୃତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚ ଵିନ୍ଦତେ ଜ୍ଞାନଂ ଯସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନ୍ଦେର୍ ଵିଦେଶ୍ଚୈଵ ସଂଵିଦିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଥିବାରୁ, ଜାଣିଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନ, ଦୁହିଁକୁ 'ସଂବିଦ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵିଦ୍ଯତେ ଽପି ଚ ସର୍ଵତ୍ର ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି ତସ୍ମାତ୍ସଂଵିଦିତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହଦ୍ଭିର୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ସବୁକିଛି ନିଜ ଭିତରେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ମହାନ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ସଂବିଦ୍' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ଜାନାତେର୍ ଜ୍ଞାନମ୍ ଇତ୍ଯାହୁର୍ ଭଗଵାନ୍ ଜ୍ଞାନସଂନିଧିଃ ବନ୍ଧନାଦିପରୀଭାଵାଦ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ

ଜାଣିବାରୁ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଭଗବାନ୍ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନର ଆଧାର। ବନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବରୋଧ ଦ୍ୱାରା, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଈଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।

ପର୍ଯାଯଵାଚକୈଃ ଶବ୍ଦୈସ୍ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵଜ୍ଞୈର୍ ଦେଵସଦ୍ଭାଵଚେତକୈଃ

ବିଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଦେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅପୂର୍ବ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଓ ଦେବତା ଭକ୍ତିରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।

ମହାନ୍ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ସିସୃକ୍ଷଯା ସଂକଲ୍ପୋ ଽଧ୍ଯଵସାଯଶ୍ ଚ ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ସ୍ମୃତମ୍

ମହତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଜଗାଇ ଦେଲେ; ଏହାର ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଇଚ୍ଛା ଓ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।

ତ୍ରିଗୁଣାଦ୍ ରଜସୋଦ୍ରିକ୍ତାଦ୍ ଅହଙ୍କାରସ୍ତତୋ ଽଭଵତ୍ ମହତା ଚ ଵୃତଃ ସର୍ଗୋ ଭୂତାଦିର୍ ବାହ୍ଯତସ୍ତୁ ସଃ

ତିନି ଗୁଣ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେତେବେଳେ ରଜୋଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମହତ୍ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟି ଭୂତ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯାହା ବାହ୍ୟ।

ତସ୍ମାଦେଵ ତମୋଦ୍ରିକ୍ତାଦ୍ ଅହଙ୍କାରାଦଜାଯତ ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରସର୍ଗସ୍ତୁ ଭୂତାଦିସ୍ତାମସସ୍ତୁ ସଃ

ସେଇ ଅହଂକାରରୁ, ଯେତେବେଳେ ତମୋଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଭୂତ ଆଦି ତନ୍ମାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଅନ୍ଧକାର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭୂତାଦିସ୍ତୁ ଵିକୁର୍ଵାଣଃ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ ଆକାଶଂ ସୁଷିରଂ ତସ୍ମାଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଶବ୍ଦଲକ୍ଷଣମ୍

ଭୂତ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ, ପ୍ରଥମେ ଶବ୍ଦକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲା; ଏଠାରୁ ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହାର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ।

ଆକାଶଂ ଶବ୍ଦମାତ୍ରଂ ତୁ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍ ଵାଯୁଶ୍ଚାପି ଵିକୁର୍ଵାଣୋ ରୂପମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ

ଆକାଶର ଲକ୍ଷଣ କେବଳ ଶବ୍ଦ ଅଟୁଟ ରହିଛି । ବାୟୁ ଯେତେବେଳେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା, ସେ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା ଏବଂ ଶବ୍ଦକୁ ଆବୃତ କଲା ।

ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଵାଯୋସ୍ ତଦ୍ରୂପଗୁଣମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଵାଯୂ ରୂପମାତ୍ରଂ ସମାଵୃଣୋତ୍

ବାୟୁରୁ ଆଲୋକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ତାହାର ଗୁଣ ହେଉଛି ରୂପ । ବାୟୁ, ଯାହା ପାଖରେ କେବଳ ସ୍ପର୍ଶ ଥିଲା, ରୂପକୁ ଆବୃତ କଲା ।

ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚାପି ଵିକୁର୍ଵାଣଂ ରସମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜ ହ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ତତୋ ହ୍ଯାପସ୍ ତା ଵୈ ସର୍ଵରସାତ୍ମିକାଃ

ଆଲୋକ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ କେବଳ ରସକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା । ଏହିଠାରୁ ଜଳ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ରସର ଧାରକ ।

ରସମାତ୍ରାସ୍ତୁ ତା ହ୍ଯାପୋ ରୂପମାତ୍ରୋ ଽଗ୍ନିର୍ ଆଵୃଣୋତ୍ ଆପଶ୍ଚାପି ଵିକୁର୍ଵତ୍ଯୋ ଗନ୍ଧମାତ୍ରଂ ସସର୍ଜିରେ

ଜଳର ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି କେବଳ ରସ, ଏହାକୁ ଅଗ୍ନି ଆବୃତ କଲା, ଯାହା ପାଖରେ କେବଳ ରୂପ ଥିଲା । ଜଳ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ କେବଳ ଗନ୍ଧକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲା ।