ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ରାମସ୍ଯ ଚ ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଵୃଷ୍ଣୀନାମପି ସୁଵ୍ରତଃ କନ୍ଦମୂଲଫଲୈସ୍ତସ୍ଯ ବଲିକାର୍ଯଂ ଚକାର ସଃ

ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ମୂଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ପିଣ୍ଡଦାନ କଲେ।

ଦ୍ରଵ୍ଯାଭାଵାତ୍ ସ୍ଵଯଂ ପାର୍ଥୋ ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ ଚ ଦିଵଂ ଗତଃ ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ

ସାମଗ୍ରୀ ନଥିବାରୁ, ପାର୍ଥ ନିଜେ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିର୍ମଳ କର୍ମର କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା।

ପ୍ରଭାଵୋ ଵିଲଯଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯୈଵ ମହାତ୍ମନଃ ଇତ୍ଯେତତ୍ସୋମଵଂଶାନାଂ ନୃପାଣାଂ ଚରିତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଉଦ୍ଭବ ଓ ଲୟ ସବୁ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ। ଏହା ହେଉଛି ସୋମବଂଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ଇତିହାସ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଶ୍ରାଵଯେଦପି ସ ଯାତି ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା

ଯିଏ ଏହା ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଆଦିସର୍ଗସ୍ତ୍ଵଯା ସୂତ ସୂଚିତୋ ନ ପ୍ରକାଶିତଃ ସାଂପ୍ରତଂ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ

ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଆଦି ସୃଷ୍ଟିର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛ, କିନ୍ତୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହିନାହାଁ। ଏବେ ତୁମେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ ଉଚିତ, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।

ମହେଶ୍ଵରୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ ପରତ୍ଵେ ସଂସ୍ଥିତୋ ଦେଵଃ ପରମାତ୍ମା ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ

ମହେଶ୍ୱର, ମହାଦେବ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ଉପରେ ଅତିତ୍ୱ ରେ ବିରାଜିତ। ସେ ଦେବତା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଓ ମୁନିମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଚେଶ୍ଵରାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଅଭଵତ୍କାରଣଂ ପରମ୍ ପ୍ରଧାନଂ ପ୍ରକୃତିଶ୍ଚେତି ଯଦାହୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଚିନ୍ତକାଃ

ଏଇଶ୍ୱରରୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ। ଯାହାକୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱବିଚାରୀମାନେ କହନ୍ତି।

ଗନ୍ଧଵର୍ଣରସୈର୍ ହୀନଂ ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶଵିଵର୍ଜିତମ୍ ଅଜରଂ ଧ୍ରୁଵମକ୍ଷଯ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍

ଏହାରେ ଗନ୍ଧ, ବର୍ଣ୍ଣ, ରସ ନାହିଁ; ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହା ଅଜର, ଅଚଳ, ଅବିନାଶୀ, ନିତ୍ୟ ଏବଂ ନିଜ ରୂପରେ ବିରାଜିତ।

ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ମହାଭୂତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସନାତନମ୍ ଵିଗ୍ରହଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମ୍ ଈଶ୍ଵରାଜ୍ଞାପ୍ରଚୋଦିତମ୍

ଏହା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ନିତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆକାର, ଯାହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଚଳିତ।

ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମଜଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତ୍ରିଗୁଣଂ ପ୍ରଭଵାଵ୍ଯଯମ୍ ଅପ୍ରକାଶମଵିଜ୍ଞେଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତ

ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଅଜନ୍ମା, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତିନି ଗୁଣ ଥିବା, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏହା ଅପ୍ରକାଶିତ, ଅଜ୍ଞେୟ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆରମ୍ଭରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲା।

ଅସ୍ଯାତ୍ମନା ସର୍ଵମିଦଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତ୍ଵାସୀଚ୍ଛିଵେଚ୍ଛଯା ଗୁଣସାମ୍ଯେ ତଦା ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଵିଭାଗେ ତମୋମଯେ

ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା, ଶିବଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ। ସେତେବେଳେ ତିନି ଗୁଣ ସମତୁଳିତ ଥିଲେ, ଏହା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଦଶାରେ ଥିଲା।

ସର୍ଗକାଲେ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଵୈ ଗୁଣଭାଵାଦ୍ଵ୍ଯଜ୍ଯମାନୋ ମହାନ୍ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ହ

ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ, ପ୍ରଧାନରୁ, ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଗୁଣମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ହେବାରୁ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

ସୂକ୍ଷ୍ମେଣ ମହତା ଚାଥ ଅଵ୍ଯକ୍ତେନ ସମାଵୃତମ୍ ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରିକ୍ତୋ ମହାନଗ୍ରେ ସତ୍ତାମାତ୍ରପ୍ରକାଶକଃ

ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ଥିଲା, ପ୍ରଥମେ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ପ୍ରକାଶ କଲା।

ମନୋ ମହାଂସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯମ୍ ଏକଂ ତତ୍କାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ଲିଙ୍ଗମାତ୍ରଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାଧିଷ୍ଠିତଂ ହି ତତ୍

ମନ ଓ ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏହା ତାହାର କାରଣ ଭାବରେ ସ୍ମୃତ। କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଧର୍ମାଦୀନି ଚ ରୂପାଣି ଲୋକତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥହେତଵଃ ମହାନ୍ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ଚୋଦ୍ଯମାନଃ ସିସୃକ୍ଷଯା

ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ, ଯାହା ଜଗତର ସତ୍ୟର କାରଣ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସୃଷ୍ଟି ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ।

ମନୋ ମହାନ୍ମତିର୍ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ଖ୍ଯାତିରୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଚିତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ସଂଵିଦ୍ ଵିଶ୍ଵେଶଶ୍ଚେତି ସ ସ୍ମୃତଃ

ମନ, ମହାତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ବୁଦ୍ଧି, ବ୍ରହ୍ମା, ପୂର୍ବବୁଦ୍ଧି, କୀର୍ତ୍ତି, ଏଶ୍ୱରତ୍ୱ, ପ୍ରଜ୍ଞା, ଚେତନା, ସ୍ମୃତି, ସଂବିଦ୍, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର—ଏହିପରି ସ୍ମୃତ।

ମନୁତେ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯସ୍ମାଚ୍ଚେଷ୍ଟା ଫଲଂ ତତଃ ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯାତ୍ତେନ ଵିଭକ୍ତଂ ତୁ ଯେନ ତନ୍ମନ ଉଚ୍ଯତେ

ଯେହେତୁ ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଫଳ ବିଚାର କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମତାରୁ ଏହା ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ମନ ବୋଲାଯାଏ।

ତତ୍ତ୍ଵାନାମ୍ ଅଗ୍ରଜୋ ଯସ୍ମାନ୍ ମହାଂଶ୍ ଚ ପରିମାଣତଃ ଵିଶେଷେଭ୍ଯୋ ଗୁଣେଭ୍ଯୋ ଽପି ମହାନିତି ତତଃ ସ୍ମୃତଃ

ତିନି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ପୁରୁଣା ଓ ବଡ଼, ଏବଂ ସବୁ ଗୁଣ ଓ ବିଶେଷତାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ମହାନ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବିଭର୍ତି ମାନଂ ମନୁତେ ଵିଭାଗଂ ମନ୍ଯତେ ଽପି ଚ ପୁରୁଷୋ ଭୋଗସଂବନ୍ଧାତ୍ ତେନ ଚାସୌ ମତିଃ ସ୍ମୃତଃ

ସେ ସମ୍ମାନ ଧରିଥାଏ, ଭିନ୍ନତା ବିଚାର କରେ, ଭେଦ ଅନୁଭବ କରେ; ପୁରୁଷ ଭୋଗ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବାରୁ, ଏହିକୁ 'ମତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବୃହତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ବୃଂହଣତ୍ଵାଚ୍ଚ ଭାଵାନାଂ ସକଲାଶ୍ରଯାତ୍ ଯସ୍ମାଦ୍ଧାରଯତେ ଭାଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମ ତେନ ନିରୁଚ୍ଯତେ

ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତାର କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଥିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଃ ପୂରଯତି ଯସ୍ମାଚ୍ଚ କୃତ୍ସ୍ନାନ୍ଦେଵାନନୁଗ୍ରହୈଃ ନଯତେ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵଂ ଚ ତେନ ପୂରିତି ଚୋଚ୍ଯତେ

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରି, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ନେଇଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ପୂରି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ବୁଧ୍ଯତେ ପୁରୁଷଶ୍ଚାତ୍ର ସର୍ଵାନ୍ ଭାଵାନ୍ ହିତଂ ତଥା ଯସ୍ମାଦ୍ବୋଧଯତେ ଚୈଵ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେନ ନିରୁଚ୍ଯତେ

ଏଠାରେ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ ଭାବ ଓ ଭଲ କଥା ବୁଝିପାରେ; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବୁଦ୍ଧି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଖ୍ଯାତିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପଭୋଗଶ୍ ଚ ଯସ୍ମାତ୍ସଂଵର୍ତତେ ତତଃ ଭୋଗସ୍ଯ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ ତେନ ଖ୍ଯାତିରିତି ସ୍ମୃତଃ

ଚିହ୍ନଟି ଓ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭବ ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ହୁଏ, ଭୋଗ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଭିତ୍ତି କରିଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ଖ୍ୟାତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଖ୍ଯାଯତେ ତଦ୍ଗୁଣୈର୍ ଵାପି ଜ୍ଞାନାଦିଭିର୍ ଅନେକଶଃ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ମହତଃ ସଂଜ୍ଞା ଖ୍ଯାତିରିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବହୁ ଭାବରେ ଚିହ୍ନାଯାଏ; ଏହିକାରଣରୁ, 'ମହତ୍' ନାମକୁ 'ଖ୍ୟାତି' ବି କୁହାଯାଏ।

ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଜାନାତି ମହାତ୍ମା ତେନ ଚେଶ୍ଵରଃ ଯସ୍ମାଜ୍ଜ୍ଞାନାନୁଗଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଜ୍ଞା ତେନ ସ ଉଚ୍ଯତେ

ମହାତ୍ମା ସବୁକିଛି ସିଧାସଳଖ ଜାଣିଥାଏ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ଈଶ୍ୱର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରଜ୍ଞା' ବି କୁହାଯାଏ।

ଜ୍ଞାନାଦୀନି ଚ ରୂପାଣି ବହୁକର୍ମଫଲାନି ଚ ଚିନୋତି ଯସ୍ମାଦ୍ଭୋଗାର୍ଥଂ ତେନାସୌ ଚିତିରୁଚ୍ଯତେ

ଜ୍ଞାନ ଓ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗ ପାଇଁ ଯେଉଁଠାରୁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ, ତାଙ୍କୁ 'ଚିତ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵର୍ତମାନଵ୍ଯତୀତାନି ତଥୈଵାନାଗତାନ୍ଯପି ସ୍ମରତେ ସର୍ଵକାର୍ଯାଣି ତେନାସୌ ସ୍ମୃତିରୁଚ୍ଯତେ

ସେ ବର୍ତ୍ତମାନ, ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ଏହିକାରଣରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ମୃତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚ ଵିନ୍ଦତେ ଜ୍ଞାନଂ ଯସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଵିନ୍ଦେର୍ ଵିଦେଶ୍ଚୈଵ ସଂଵିଦିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ

ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଥିବାରୁ, ଜାଣିଥିବା ଓ ଜ୍ଞାନ, ଦୁହିଁକୁ 'ସଂବିଦ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଵିଦ୍ଯତେ ଽପି ଚ ସର୍ଵତ୍ର ତସ୍ମିନ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଵିନ୍ଦତି ତସ୍ମାତ୍ସଂଵିଦିତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହଦ୍ଭିର୍ ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅଛନ୍ତି ଓ ସବୁକିଛି ନିଜ ଭିତରେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ, ମହାନ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ସଂବିଦ୍' ବୋଲି କୁହନ୍ତି।