ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅଙ୍ଗାରସଦୃଶୀ ନାରୀ ଘୃତକୁମ୍ଭସମଃ ପୁମାନ୍ ତସ୍ମାନ୍ନାରୀଷୁ ସଂସର୍ଗଂ ଦୂରତଃ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍

ସ୍ତ୍ରୀ ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାର ପରି, ପୁରୁଷ ଘୀର ମଟକା ପରି। ତେଣୁ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।

ଭୋଗେନ ତୃପ୍ତିର୍ନୈଵାସ୍ତି ଵିଷଯାଣାଂ ଵିଚାରତଃ ତସ୍ମାଦ୍ଵିରାଗଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମନସା କର୍ମଣା ଗିରା

ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭିତ୍ତିକ ବସ୍ତୁରେ କେବେ ମଧୁରୁପେଣ ତୃପ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ବୁଝିବା ପରେ ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ଜାତୁ କାମଃ କାମାନାମ୍ ଉପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ

ଇଛା କେବେ ଭି ଇଛିତ ବସ୍ତୁ ଭୋଗ କରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଘିଅ ପକାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଏହା ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯାଗଃ ସଦା କାର୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅମୃତତ୍ଵାଯ ଯୋଗିନା ଅଵିରକ୍ତୋ ଯତୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ନାନାଯୋନିଷୁ ଵର୍ତତେ

ଏହିଠାରୁ ଯୋଗୀମାନେ ସଦା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ; କାରଣ ଯିଏ ବିରାଗୀ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ମଣିଷ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଫେରିବେ।

ତ୍ଯାଗେନୈଵାମୃତତ୍ଵଂ ହି ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିଦାଂ ଵରାଃ କର୍ମଣା ପ୍ରଜଯା ନାସ୍ତି ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଜଣା ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ କହନ୍ତି, କେବଳ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତତ୍ୱ ମିଳେ; କାର୍ଯ୍ୟ, ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ନୁହଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିରାଗଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଣା ଋତୌ ଋତୌ ନିଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମିତି ସ୍ମୃତମ୍

ତେଣୁ ମନ, କଥା ଓ ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ନିବୃତିକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯମାଃ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନିଯମାଂଶ୍ ଚ ଵଦାମି ଵଃ ଶୌଚମିଜ୍ଯା ତପୋ ଦାନଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋପସ୍ଥନିଗ୍ରହଃ

ଯମ ଅଲ୍ପରେ କହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିୟମ କହେଉଛି: ପବିତ୍ରତା, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ।

ଵ୍ରତୋପଵାସମୌନଂ ଚ ସ୍ନାନଂ ଚ ନିଯମା ଦଶ ନିଯମଃ ସ୍ଯାଦନୀହା ଚ ଶୌଚଂ ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପସ୍ ତଥା

ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ମୌନ ଓ ସ୍ନାନ—ଏହି ଦଶଟି ନିୟମ; ଏହା ସହିତ ଅଲୋଭ, ପବିତ୍ରତା, ସନ୍ତୋଷ ଓ ତପ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଜପଃ ଶିଵପ୍ରଣୀଧାନଂ ପଦ୍ମକାଦ୍ଯଂ ତଥାସନମ୍ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୌଚମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଵରମ୍

ଜପ, ଶିବ ଭକ୍ତି, ପଦ୍ମାସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆସନ; ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା ଅଛି, ତାହାରେ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା ସର୍ବୋତ୍ତମ।

ବାହ୍ଯଶୌଚେନ ଯୁକ୍ତଃ ସଂସ୍ ତଥା ଚାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଚରେତ୍ ଆଗ୍ନେଯଂ ଵାରୁଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶିଵପୂଜକୈଃ

ବ୍ୟକ୍ତି ଦେହର ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଶିବ ଉପାସକମାନେ ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମ ପବିତ୍ରତା କରିବା ଦରକାର।

ସ୍ନାନଂ ଵିଧାନତଃ ସମ୍ଯକ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଆଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଚରେତ୍ ଆ ଦେହାନ୍ତଂ ମୃଦାଲିପ୍ଯ ତୀର୍ଥତୋଯେଷୁ ସର୍ଵଦା

ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ; ଦେହକୁ ମାଟି ଲଗାଇ ତୀର୍ଥ ଜଳରେ ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦରକାର।

ଅଵଗାହ୍ଯାପି ମଲିନୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃ ଶୌଚଵିଵର୍ଜିତଃ ଶୈଵଲା ଝଷକା ମତ୍ସ୍ଯାଃ ସତ୍ତ୍ଵା ମତ୍ସ୍ଯୋପଜୀଵିନଃ

ପାଣିରେ ଡୁବିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଳ ରହିଯାଏ; ପାଣିରେ ଶୈବଳ, ମାଛ ଓ ମାଛ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି।

ସଦାଵଗାହ୍ଯ ସଲିଲେ ଵିଶୁଦ୍ଧାଃ କିଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ତସ୍ମାଦାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଶୌଚଂ ସଦା କାର୍ଯଂ ଵିଧାନତଃ

ପାଣିରେ ସଦା ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା ସଦା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ।

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନାମ୍ଭସି ସ୍ନାତ୍ଵା ସକୃଦାଲିପ୍ଯ ଭାଵତଃ ସୁଵୈରାଗ୍ଯମୃଦା ଶୁଦ୍ଧଃ ଶୌଚମେଵଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍

ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକଥର ଶୁଦ୍ଧ ଭାବ ଓ ସତ୍ୟ ବିରାଗ ମାଟି ଲଗାଇଲେ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ—ଏହିପରି ପବିତ୍ରତା ବିବେଚିତ।

ଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯୋ ଦୃଷ୍ଟା ନୈଵାଶୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯଃ ନ୍ଯାଯେନାଗତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯସ୍ତୁ ସୁଵ୍ରତଃ

ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିରେ ସଫଳତା ଦେଖାଯାଏ, ଅଶୁଦ୍ଧରେ କେବେ ନୁହଁ; ଯିଏ ନିୟମିତ ଓ ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ଆସୁଥିବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେ ସଫଳତା ପାଏ।

ସଂତୋଷସ୍ତସ୍ଯ ସତତମ୍ ଅତୀତାର୍ଥସ୍ଯ ଚାସ୍ମୃତିଃ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦିନିପୁଣସ୍ ତପାଂସି ସୁଶୁଭାନି ଚ

ତାଙ୍କର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ସଦା ରହେ, ଏବଂ ସେ ପୂର୍ବ ଲାଭକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ତପସ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ।

ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସ୍ତୁ ଜପଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରଣଵସ୍ଯ ତ୍ରିଧା ସ୍ମୃତଃ ଵାଚିକଶ୍ଚାଧମୋ ମୁଖ୍ଯ ଉପାଂଶୁଶ୍ଚୋତ୍ତମୋତ୍ତମଃ

ଅଧ୍ୟୟନ କୁ ଜପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପ୍ରଣବ ଜପ ତିନି ପ୍ରକାର: ବଚନରେ କହିବା ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ମୁଁହେଁ ଗୁପ୍ତ ରଖି କହିବା ତାଠାରୁ ଉତ୍ତମ, ମନରେ କହିବା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ମାନସୋ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ କଲ୍ପେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରେ ସ୍ମୃତଃ ତଥା ଶିଵପ୍ରଣୀଧାନଂ ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଣା

ମନରେ ଜପ ସବୁଠାରୁ ବିସ୍ତୃତ, ବିଶେଷ କରି ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ; ଏହିପରି ଶିବ ଭକ୍ତି ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।

ଶିଵଜ୍ଞାନଂ ଗୁରୋର୍ଭକ୍ତିର୍ ଅଚଲା ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ନିଗ୍ରହୋ ହ୍ଯପହୃତ୍ଯାଶୁ ପ୍ରସକ୍ତାନୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ଶିବ ଜ୍ଞାନ, ଗୁରୁପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଓ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଯେତେବେଳେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା—ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ।

ଵିଷଯେଷୁ ସମାସେନ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଧାରଣା ପ୍ରୋକ୍ତା ସ୍ଥାନବନ୍ଧଃ ସମାସତଃ

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେଠାରୁ ମନକୁ ହଟାଇବାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ମନକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଧାରଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯେନ ଧ୍ଯାନଂ ଚ ସମାଧିଶ୍ ଚ ଵିଚାରତଃ ତତ୍ରୈକଚିତ୍ତତା ଧ୍ଯାନଂ ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ତରଵର୍ଜିତମ୍

ଏହା ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ; ଏଠାରେ ମନର ଏକାଗ୍ରତାକୁ ଧ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବ ନଥାଏ।

ଚିଦ୍ଭାସମର୍ଥମାତ୍ରସ୍ଯ ଦେହଶୂନ୍ଯମିଵ ସ୍ଥିତମ୍ ସମାଧିଃ ସର୍ଵହେତୁଶ୍ ଚ ପ୍ରାଣାଯାମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ସେଠାରେ କେବଳ ଚେତନାର ଜ୍ଞାନ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଦେହ ଅଛିନା ବୋଧ ହୁଏ, ଏହିଥିକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସମସ୍ତର କାରଣ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ପ୍ରାଣଃ ସ୍ଵଦେହଜୋ ଵାଯୁର୍ ଯମସ୍ତସ୍ଯ ନିରୋଧନମ୍ ତ୍ରିଧା ଦ୍ଵିଜୈର୍ଯମଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମନ୍ଦୋ ମଧ୍ଯୋତ୍ତମସ୍ ତଥା

ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ନିଜ ଦେହରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁ; ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଯମ କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯମକୁ ତିନି ପ୍ରକାରର — ହଳୁକ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ପ୍ରାଣାପାନନିରୋଧସ୍ତୁ ପ୍ରାଣାଯାମଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ଯ ମାନଂ ତୁ ମାତ୍ରାଦ୍ଵାଦଶକଂ ସ୍ମୃତମ୍

ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରାଣାୟାମ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାଣାୟାମର ମାପ ଦ୍ୱାଦଶ ମାତ୍ରା ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ନୀଚୋ ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ଉଦ୍ଧାତୋ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସ୍ମୃତଃ ମଧ୍ଯମସ୍ ତୁ ଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧାତଶ୍ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିମାତ୍ରକଃ

ନିମ୍ନ ମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ମାତ୍ରା, ଉଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ ମାତ୍ରା, ମଧ୍ୟମ ହେଉଛି ଦୁଇ ଉଚ୍ଚ ମିଶି, ଅର୍ଥାତ୍ ଚବିଶି ମାତ୍ରା।

ମୁଖ୍ଯସ୍ତୁ ଯସ୍ତ୍ରିରୁଦ୍ଧାତଃ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମାତ୍ର ଉଚ୍ଯତେ ପ୍ରସ୍ଵେଦକମ୍ପନୋତ୍ଥାନଜନକଶ୍ଚ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ମୁଖ୍ୟ ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ଉଚ୍ଚ ମିଶିଛି, ତାହା ଛଅତ୍ରିଶି ମାତ୍ରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଅନୁକ୍ରମେ ଘମ, କମ୍ପନ ଓ ଉତ୍ଥାନ ଦେଇଥାଏ।

ଆନନ୍ଦୋଦ୍ଭଵଯୋଗାର୍ଥଂ ନିଦ୍ରାଘୂର୍ଣିସ୍ତଥୈଵ ଚ ରୋମାଞ୍ଚଧ୍ଵନିସଂଵିଦ୍ଧସ୍ଵାଙ୍ଗମୋଟନକମ୍ପନମ୍

ଯୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ଏବଂ ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, ରୋମାଞ୍ଚ, ଧ୍ୱନି, ଜ୍ଞାନ, ଦେହର କମ୍ପନ ଓ ତରଳତା ଦେଖାଯାଏ।

ଭ୍ରମଣଂ ସ୍ଵେଦଜନ୍ଯା ସା ସଂଵିନ୍ମୂର୍ଛା ଭଵେଦ୍ଯଦା ତଦୋତ୍ତମୋତ୍ତମଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାଣାଯାମଃ ସୁଶୋଭନଃ

ଘୂର୍ଣ୍ଣି ଓ ଘମରେ ମୂର୍ଛା ହେଲେ, ସେହିଥିକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସଗର୍ଭୋ ଽଗର୍ଭ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସଜପୋ ଵିଜପଃ କ୍ରମାତ୍ ଇଭୋ ଵା ଶରଭୋ ଵାପି ଦୁରାଧର୍ଷୋ ଽଥ କେସରୀ

ଏହାକୁ ସଂସ୍କାର ସହିତ କିମ୍ବା ବିନା, ଜପ ସହିତ କିମ୍ବା ବିନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କେବେ ହାତୀ, କେବେ ହରିଣ, କେବେ ଅତି ଦୁର୍ଜୟ, କେବେ ସିଂହ ଭଳି ହୁଏ।