ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵାର୍ଥଜ୍ଞାନନିଷ୍ପତ୍ତିର୍ ଆତ୍ମନୋ ଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ ଏକାଗ୍ରତା ଭଵେଚ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଦା ତତ୍ପ୍ରସାଦତଃ

ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସାଧନା ଯାହା ଆତ୍ମା ପାଇଁ, ତାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସଦା ଏକାଗ୍ରତା ମିଳେ।

ପ୍ରସାଦସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଯତ୍ ସ୍ଵସଂଵେଦ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରମଶୋ ଜାଯତେ ନୃଣାମ୍

କୃପାର ଯେଉଁ ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ବିଜମାନେ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବି ଏକଥା କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନେ କ୍ରମେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଯୋଗଶବ୍ଦେନ ନିର୍ଵାଣଂ ମାହେଶଂ ପଦମୁଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ହେତୁରୃଷେର୍ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ

ଯୋଗ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ବାଣ ପଦ; ଏହାର କାରଣ ଋଷିଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମିଳେ।

ଜ୍ଞାନେନ ନିର୍ଦହେତ୍ପାପଂ ନିରୁଧ୍ଯ ଵିଷଯାନ୍ ସଦା ନିରୁଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତେସ୍ତୁ ଯୋଗସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି

ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁଠିକି ଆସକ୍ତି ହୁଏ, ସେଉଠାରୁ ଏହାକୁ ରୋକିବା ଦରକାର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ହେବ।

ଯୋଗୋ ନିରୋଧୋ ଵୃତ୍ତେଷୁ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ସାଧନାନ୍ଯଷ୍ଟଧା ଚାସ୍ଯ କଥିତାନୀହ ସିଦ୍ଧଯେ

ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମନର ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଠଟି ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଯମସ୍ତୁ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନିଯମସ୍ ତଥା ତୃତୀଯମାସନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ତତଃ ପରମ୍

ପ୍ରଥମେ ଯମ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ନିୟମ, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଆସନ, ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରାଣାୟାମ।

ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ ପଞ୍ଚମୋ ଵୈ ଧାରଣା ଚ ତତଃ ପରା ଧ୍ଯାନଂ ସପ୍ତମମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସମାଧିସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ

ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ତାପରେ ଧାରଣା, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ସମାଧି।

ତପସ୍ଯୁପରମଶ୍ଚୈଵ ଯମ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଅହିଂସା ପ୍ରଥମୋ ହେତୁର୍ ଯମସ୍ଯ ଯମିନାଂ ଵରାଃ

ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଯମ କୁହାଯାଏ। ଯମର ପ୍ରଥମ ମୂଳ ହେଉଛି ଅହିଂସା, ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବପ୍ରଥମ।

ସତ୍ଯମସ୍ତେଯମପରଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାପରିଗ୍ରହୌ ନିଯମସ୍ଯାପି ଵୈ ମୂଲଂ ଯମ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ

ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନକରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଓ ଅପରିଗ୍ରହ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମର ମୂଳ। ନିଶ୍ଚୟରେ, ଯମ ଏହାର ଆଧାର।

ଆତ୍ମଵତ୍ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ହିତାଯୈଵ ପ୍ରଵର୍ତନମ୍ ଅହିଂସୈଷା ସମାଖ୍ଯାତା ଯା ଚାତ୍ମଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧିଦା

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଳି ନିଜ ପ୍ରତି ଯେପରି ଭଲ କରାଯାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରିବାକୁ ଅହିଂସା କୁହାଯାଏ। ଏହା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ।

ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚାନୁମିତଂ ସ୍ଵାନୁଭୂତଂ ଯଥାର୍ଥତଃ କଥନଂ ସତ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ପରପୀଡାଵିଵର୍ଜିତମ୍

ଯାହା ଦେଖାଯାଇଛି, ଶୁଣାଯାଇଛି, ଅନୁମାନ କରାଯାଇଛି କିମ୍ବା ନିଜେ ଅନୁଭବ କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଯଥାର୍ଥ କଥା କହିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନଦେବା—ଏହିଠାରେ ସତ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ନାଶ୍ଲୀଲଂ କୀର୍ତଯେଦେଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମିତି ଶ୍ରୁତିଃ ପରଦୋଷାନ୍ ପରିଜ୍ଞାଯ ନ ଵଦେଦିତି ଚାପରମ୍

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅଶ୍ଳୀଳ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏହିପରି ଶାସ୍ତ୍ର କହିଛି। ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏହା ଅନ୍ୟ ଏକ ନିୟମ।

ଅନାଦାନଂ ପରସ୍ଵାନାମ୍ ଆପଦ୍ଯପି ଵିଚାରତଃ ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ତଦସ୍ତେଯଂ ସମାସତଃ

ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଅଚୌର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ମୈଥୁନସ୍ଯାପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ହି ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯତୀନାଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍

ମନ, କଥା ଓ କାୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ମୈଥୁନ ରହିତ ଅବସ୍ଥା, ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଯେପରି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

ଇହ ଵୈଖାନସାନାଂ ଚ ଵିଦାରାଣାଂ ଵିଶେଷତଃ ସଦାରାଣାଂ ଗୃହସ୍ଥାନଂ ତଥୈଵ ଚ ଵଦାମି ଵଃ

ଏଠି ମୁଁ ବିଶେଷଭାବେ ବୈଖାନସ, ବିଦାର, ସ୍ତ୍ରୀସହିତ ଥିବା ଓ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ କହୁଛି।

ସ୍ଵଦାରେ ଵିଧିଵତ୍କୃତ୍ଵା ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚାନ୍ଯତଃ ସଦା ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମିତି ସ୍ମୃତମ୍

ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ସ୍ତ୍ରୀସହ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଂଗମ କରି, ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ସଦା ଦୂରେ ରହିବା, ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବିତ।

ମେଧ୍ଯା ସ୍ଵନାରୀ ସମ୍ଭୋଗଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍ ଏଵଂ ଗୃହସ୍ଥୋ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନ ସଂଶଯଃ

ନିଜ ପବିତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀସହ ସଂଗମ ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।

ଅହିଂସାପ୍ଯେଵମେଵୈଷା ଦ୍ଵିଜଗୁର୍ଵଗ୍ନିପୂଜନେ ଵିଧିନା ଯାଦୃଶୀ ହିଂସା ସା ତ୍ଵହିଂସା ଇତି ସ୍ମୃତା

ଏହିପରି ଦ୍ୱିଜ, ଗୁରୁ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ହିଂସା ହୁଏ, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅହିଂସା ଭାବରେ ମନାଯାଏ।

ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସଦା ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯାଃ ସଙ୍ଗଂ ନୈଵ ଚ କାରଯେତ୍ କୁଣପେଷୁ ଯଥା ଚିତ୍ତଂ ତଥା କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସଦା ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଂଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପରି ମୃତଦେହ ସହ ମନ ଦୂରେ ରହେ, ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଣ୍ମୂତ୍ରୋତ୍ସର୍ଗକାଲେଷୁ ବହିର୍ଭୂମୌ ଯଥା ମତିଃ ତଥା କାର୍ଯା ରତୌ ଚାପି ସ୍ଵଦାରେ ଚାନ୍ଯତଃ କୁତଃ

ମଳମୁତ୍ର ବିସର୍ଜନ ସମୟରେ ବାହାର ଭୂମିରେ ମନ ଯେପରି ଚାହେଁ, ସେପରି କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ଜନ୍ମାନ୍ତରୀ ସ୍ତ୍ରୀସହ ସଂଗମ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି, ଅନ୍ୟ କେହି ସହ କଦାପି ନୁହେଁ।

ଅଙ୍ଗାରସଦୃଶୀ ନାରୀ ଘୃତକୁମ୍ଭସମଃ ପୁମାନ୍ ତସ୍ମାନ୍ନାରୀଷୁ ସଂସର୍ଗଂ ଦୂରତଃ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍

ସ୍ତ୍ରୀ ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାର ପରି, ପୁରୁଷ ଘୀର ମଟକା ପରି। ତେଣୁ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଦୂରରୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ।

ଭୋଗେନ ତୃପ୍ତିର୍ନୈଵାସ୍ତି ଵିଷଯାଣାଂ ଵିଚାରତଃ ତସ୍ମାଦ୍ଵିରାଗଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମନସା କର୍ମଣା ଗିରା

ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭିତ୍ତିକ ବସ୍ତୁରେ କେବେ ମଧୁରୁପେଣ ତୃପ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ, ଏହି କଥା ବୁଝିବା ପରେ ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ଜାତୁ କାମଃ କାମାନାମ୍ ଉପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି ହଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ

ଇଛା କେବେ ଭି ଇଛିତ ବସ୍ତୁ ଭୋଗ କରି ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଘିଅ ପକାଇଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି, ଏହା ଆଉ ବଢ଼ିଯାଏ।

ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯାଗଃ ସଦା କାର୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅମୃତତ୍ଵାଯ ଯୋଗିନା ଅଵିରକ୍ତୋ ଯତୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ନାନାଯୋନିଷୁ ଵର୍ତତେ

ଏହିଠାରୁ ଯୋଗୀମାନେ ସଦା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇଁ; କାରଣ ଯିଏ ବିରାଗୀ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ମଣିଷ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଫେରିବେ।

ତ୍ଯାଗେନୈଵାମୃତତ୍ଵଂ ହି ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିଵିଦାଂ ଵରାଃ କର୍ମଣା ପ୍ରଜଯା ନାସ୍ତି ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ

ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତି ଜଣା ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ କହନ୍ତି, କେବଳ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତତ୍ୱ ମିଳେ; କାର୍ଯ୍ୟ, ସନ୍ତାନ କିମ୍ବା ଧନ ଦ୍ୱାରା ନୁହଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଵିରାଗଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଣା ଋତୌ ଋତୌ ନିଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମିତି ସ୍ମୃତମ୍

ତେଣୁ ମନ, କଥା ଓ ଦେହର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିରାଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ନିବୃତିକୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯମାଃ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନିଯମାଂଶ୍ ଚ ଵଦାମି ଵଃ ଶୌଚମିଜ୍ଯା ତପୋ ଦାନଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋପସ୍ଥନିଗ୍ରହଃ

ଯମ ଅଲ୍ପରେ କହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିୟମ କହେଉଛି: ପବିତ୍ରତା, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ।

ଵ୍ରତୋପଵାସମୌନଂ ଚ ସ୍ନାନଂ ଚ ନିଯମା ଦଶ ନିଯମଃ ସ୍ଯାଦନୀହା ଚ ଶୌଚଂ ତୁଷ୍ଟିସ୍ତପସ୍ ତଥା

ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ମୌନ ଓ ସ୍ନାନ—ଏହି ଦଶଟି ନିୟମ; ଏହା ସହିତ ଅଲୋଭ, ପବିତ୍ରତା, ସନ୍ତୋଷ ଓ ତପ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଜପଃ ଶିଵପ୍ରଣୀଧାନଂ ପଦ୍ମକାଦ୍ଯଂ ତଥାସନମ୍ ବାହ୍ଯମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୌଚମାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ଵରମ୍

ଜପ, ଶିବ ଭକ୍ତି, ପଦ୍ମାସନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆସନ; ବାହ୍ୟ ଓ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା ଅଛି, ତାହାରେ ଅଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପବିତ୍ରତା ସର୍ବୋତ୍ତମ।