ଜଗୁସ୍ତଦା ଚ ପିତରୋ ନନୃତୁଶ୍ ଚ ପିତାମହାଃ ପ୍ରପିତାମହାଶ୍ ଚ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ହ୍ଯ୍ ଅଵତୀର୍ଣେ ପରାଶରେ
ତାପରେ ପିତୃମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପରାଶରଙ୍କ ଅବତାରରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ଯେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୋ ଭୂମୌ ନନୃତୁର୍ ଦିଵି ଦେଵତାଃ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ସସୃଜୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଂ ଚ ଖେଚରାଃ
ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ପୁଷ୍କର ଆଦି ଖେଚରମାନେ ଆକାଶରୁ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କଲେ।
ପୁରେଷୁ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ପ୍ରଣାଦଂ ଵିଷମଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାଶ୍ ଚ ମୁନଯଃ ସମୂହୁର୍ହର୍ଷସଂତତିମ୍
ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଧ୍ୱନି କଲେ, ଏବଂ ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ଋଷିମାନେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ଅଵତୀର୍ଣୋ ଯଥା ହ୍ଯଣ୍ଡାଦ୍ ଭାନୁଃ ସୋ ଽପି ପରାଶରଃ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରୋ ମେଘଜାଲାଦ୍ଦିଵାକରଃ
ଯେପରି ଡିଁଡାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେପରି ପରାଶର ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିମୁହଁ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶରୁ ଉଦୟ ହୁଏ।
ସୁଖଂ ଚ ଦୁଃଖମଭଵଦ୍ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁତ୍ରଂ ପତିଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯା ମୁନେସ୍ତଥା
ଅଦୃଶ୍ୟାନ୍ତୀଙ୍କୁ ଏକାଥିରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁଟି ଆସିଲା, ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଏବଂ ପତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯେପରି ଅରୁନ୍ଧତୀ ମହାମୁନିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତନଯଂ ବାଲା ପରାଶରମତିଦ୍ଯୁତିମ୍ ଲଲାପ ଵିହ୍ଵଲା ବାଲା ସନ୍ନକଣ୍ଠୀ ପପାତ ଚ
ତାଙ୍କ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅ ପରାଶରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଗଳା ଅଟକି ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସା ପରାଶରମହୋ ମହାମତିଂ ଦେଵଦାନଵଗଣୈଶ୍ ଚ ପୂଜିତମ୍ ଜାତମାତ୍ରମ୍ ଅନଘଂ ଶୁଚିସ୍ମିତା ବୁଧ୍ଯ ସାଶ୍ରୁନଯନା ଲଲାପ ଚ
ସେ ଶୁଭ୍ର ହସ ଓ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ, ଜନ୍ମମାତ୍ର ପରାଶରଙ୍କୁ, ଯିଏ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ନିର୍ମଳ ଓ ଦେବ-ଦାନବମାନେ ପୂଜିଥିବା, ସ୍ତୁତି କଲେ।
ହା ଵସିଷ୍ଠସୁତ କୁତ୍ରଚିଦ୍ଗତଃ ପଶ୍ଯ ପୁତ୍ରମନଘଂ ତଵାତ୍ମଜମ୍ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଦୀନଵଦନାଂ ଵନାନ୍ତରେ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନପରାମିମାଂ ପ୍ରଭୋ
"ହେ ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ, ତୁମର ନିର୍ମଳ ପୁଅ, ତୁମର ଆତ୍ମଜକୁ ଦେଖ! ମୋତେ, ଏହି ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଓ ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଅରଣ୍ୟରେ ଯାଇଛ, ପ୍ରଭୁ!"
ଶକ୍ତେ ସ୍ଵଂ ଚ ସୁତଂ ପଶ୍ଯ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଷଣ୍ମୁଖମ୍ ଯଥା ମହେଶ୍ଵରୋ ଽପଶ୍ଯତ୍ ସଗଣୋ ହୃଷିତାନନଃ
"ହେ ଶକ୍ତି, ତୁମେ ତୁମର ଛଅମୁହଁ ଥିବା ପୁଅକୁ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଦେଖ, ଯେପରି ମହେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ ମୁଖରେ ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖିଥିଲେ।"
ଅଥ ତସ୍ଯାସ୍ତଦାଲାପଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ନୁଷାମୁଵାଚେଦଂ ମା ରୋଦୀର୍ ଇତି ଦୁଃଖିତଃ
ତାପରେ ମହାମୁନି ବାସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ସ୍ନୁଷାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, "ମୁଁ ରଉନାହଁ" ବୋଲି କହିଲେ।
ଆଜ୍ଞଯା ତସ୍ଯ ସା ଶୋକଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ କୁଲାଙ୍ଗନା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯପାଲଯଦ୍ବାଲଂ ବାଲା ବାଲମୃଗେକ୍ଷଣା
ବାସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେ ଗୃହଣୀ ତାଙ୍କ ଶୋକକୁ ଛାଡ଼ି, ନିଜେ ଯୁବତୀ ଓ ମୃଗନୟନୀ ହୋଇ, ଶିଶୁ ପରାଶରଙ୍କୁ ଦୟାରେ ପାଳନ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାମବଲାଂ ପ୍ରାହ ମଙ୍ଗଲାଭରଣୈର୍ ଵିନା ଆସୀନାମାକୁଲାଂ ସାଧ୍ଵୀଂ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣାମ୍
ତାଙ୍କୁ ଯୁବତୀ ଅବସ୍ଥାରେ, ମଙ୍ଗଳ ଭୂଷଣ ବିନା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚରିତ୍ର ଥିବା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ସହ ବସିଥିବା ଦେଖି, ସେ କଥା କହିଲେ।
ଅମ୍ବ ମଙ୍ଗଲଵିଭୂଷଣୈର୍ ଵିନା ଦେହଯଷ୍ଟିରନଘେ ନ ଶୋଭତେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ତଵାଦ୍ଯ କାରଣଂ ଚନ୍ଦ୍ରବିଂବରହିତେଵ ଶର୍ଵରୀ
"ମା, ମଙ୍ଗଳ ଭୂଷଣ ବିନା ତୁମର ନିର୍ମଳ ଦେହ ରୂପ ହରାଇଛି। ଆଜି ତୁମେ ଏହାର କାରଣ କହିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ରାତି ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ।"
ମାତର୍ମାତଃ କଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମଙ୍ଗଲାଭରଣାନି ଵୈ ଆସୀନା ଭର୍ତୃହୀନେଵ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଶୋଭନେ
"ମା, କିପରି ତୁମେ ମଙ୍ଗଳ ଭୂଷଣ ଛାଡ଼ି ବସିଛ, ଯେପରି ପତି ବିହୀନା ଜଣେ ନାରୀ? ଶୋଭାବତୀ, ତୁମେ ଏହା କାହିଁକି ହେଲା କହିବା ଉଚିତ।"
ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀ ତଦା ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯ ସୁତସ୍ଯ ସା ନ କିଂଚିଦ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ପୁତ୍ରଂ ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵେତରତ୍
ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି ମଧ୍ୟ ପୁଅକୁ କହିଲେ ନାହିଁ।
ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଶାକ୍ତେଯୋ ଭଗଵାନ୍ମମ ମାତଃ କୁତ୍ର ମହାତେଜାଃ ପିତା ଵଦ ଵଦେତି ତାମ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମା, ଆମ ପିତା ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି? କହ, ମୋତେ କହ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରୁରୋଦ ସା ଵାକ୍ଯଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯାତୀଵ ଵିହ୍ଵଲା ଭକ୍ଷିତୋ ରକ୍ଷସା ତାତସ୍ ତଵେତି ନିପପାତ ଚ
ପୁଅଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କାନ୍ଦି କହିଲେ, 'ତୋର ବାପାକୁ ରାକ୍ଷସ ଖାଇଦେଇଛି,' ବୋଲି ଭୂମିରେ ଢେଲିପଡ଼ିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଽପି ପପାତ ଭୂମୌ ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ସ ରୁଦନ୍ଦଯାଲୁଃ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଚାଶ୍ରମଵାସିନସ୍ତଦା ମୁନେର୍ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ମୁନୀଶ୍ଵରାଶ୍ ଚ
ନାତିଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଭୂମିରେ ଢେଲିପଡ଼ିଲେ। ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଆଶ୍ରମର ଋଷିମାନେ ଓ ବସିଷ୍ଠ ସହ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଭକ୍ଷିତୋ ରକ୍ଷସା ମାତୁଃ ପିତା ତଵ ମୁଖାଦିତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରାଶରୋ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରାହ ଚାସ୍ରାଵିଲେକ୍ଷଣଃ
ମାଆଙ୍କ ମୁଖରୁ ବାପାକୁ ରାକ୍ଷସ ଖାଇଦେଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି, ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ପରାଶର ଲୁହେ ଭରିତ ଚକ୍ଷୁରେ କହିଲେ।
ଅଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଦେଵଦେଵେଶଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ କ୍ଷଣେନ ମାତଃ ପିତରଂ ଦର୍ଶଯାମୀତି ମେ ମତିଃ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମା, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମକୁ ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖେଇଦେବି—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ।'
ସା ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ତଦା ଶୁଭଂ ସସ୍ମିତା ତନଯମାହ ଵିସ୍ମିତା ତଥ୍ଯମ୍ ଏତଦିତି ତଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ଭଵମର୍ଚଯେତି ଚ
ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ହସିଲେ, ପୁଅକୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ଏହା ସତ୍ୟ,' ଏବଂ କହିଲେ, 'ପୁଅ, ପୁଅ, ପୂଜା କର।'
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ତିସୁତସ୍ଯାସ୍ଯ ସଂକଲ୍ପଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରାହ ପୌତ୍ରଂ ଧୀମାନ୍ ଘୃଣାନିଧିଃ
ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ନାତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ୍ଥାନେ ପୌତ୍ର ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂକଲ୍ପସ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ ତଥାପି ଶୃଣୁ ଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷଯଂ କର୍ତୁଂ ନ ଚାର୍ହସି
'ନାତି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୋର ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଠିକ୍, ହେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କିନ୍ତୁ ଶୁଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ରାକ୍ଷସାନାମଭାଵାଯ କୁରୁ ସର୍ଵେଶ୍ଵରାର୍ଚନମ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଶାକ୍ତେଯ ଅପରାଧ୍ଯତି କିଂ ତଵ
'ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ, ଶୁଣ, ତିନି ଜଗତ୍ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତୋର କଣ ଦୋଷ?'
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ନିଯୋଗାଚ୍ଛକ୍ତିନନ୍ଦନଃ ରାକ୍ଷସାନାମଭାଵାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମହାମତିଃ
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ପୁଅ ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ପ୍ରଣମ୍ଯାରୁନ୍ଧତୀଂ ତତଃ କୃତ୍ଵୈକଲିଙ୍ଗଂ କ୍ଷଣିକଂ ପାଂସୁନା ମୁନିସନ୍ନିଧୌ
ଅଦୃଶ୍ୟନ୍ତୀ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମୁନିମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପାଉଁସିରେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କଲେ।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଶିଵସୂକ୍ତେନ ତ୍ର୍ଯଂବକେନ ଶୁଭେନ ଚ ଜପ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵରିତରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶିଵସଂକଲ୍ପମେଵ ଚ
ସେ ଶିବସୂକ୍ତ, ତ୍ରୟମ୍ବକ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ, ତ୍ୱରିତ ରୁଦ୍ର ଓ ଶିବସଂକଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଜପ କଲେ।
ନୀଲରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶାକ୍ତେଯସ୍ ତଥା ରୁଦ୍ରଂ ଚ ଶୋଭନମ୍ ଵାମୀଯଂ ପଵମାନଂ ଚ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମ ତଥୈଵ ଚ
ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ ନୀଳରୁଦ୍ର, ଶୋଭାମୟ ରୁଦ୍ର, ବାମୀୟ, ପବମାନ ଓ ପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ହୋତାରଂ ଲିଙ୍ଗସୂକ୍ତଂ ଚ ଅଥର୍ଵଶିର ଏଵ ଚ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗମର୍ଘ୍ଯଂ ରୁଦ୍ରାଯ ଦତ୍ତ୍ଵାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଯଥାଵିଧି
ସେ ହୋତାର, ଲିଙ୍ଗସୂକ୍ତ, ଅଥର୍ବଶିର, ଏବଂ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଅର୍ଘ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଦାନ କରି ପୂଜା କଲେ।
ଭଗଵନ୍ରକ୍ଷସା ରୁଦ୍ର ଭକ୍ଷିତୋ ରୁଧିରେଣ ଵୈ ପିତା ମମ ମହାତେଜା ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ଶଙ୍କର
'ହେ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର, ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାପା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ସହିତ ଖାଇଦିଆଯାଇଛନ୍ତି, ହେ ଶଙ୍କର।'