ଭୋ ଵତ୍ସ ଵତ୍ସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵସିଷ୍ଠ ସୁତଵତ୍ସଲ ତଵ ପୌତ୍ରମୁଖାମ୍ଭୋଜାଦ୍ ଋଗ୍ ଏଷାଦ୍ଯ ଵିନିଃସୃତା
ହେ ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ, ପୁଅ ପ୍ରତି ଅତି ମମତା ଥିବା, ତୁମର ପଉତିର କମଳମୁଖରୁ ଏହି ବେଦମନ୍ତ୍ର ବାହାରିଛି।
ମତ୍ସମସ୍ତଵ ପୌତ୍ରୋ ଽସୌ ଶକ୍ତିଜଃ ଶକ୍ତିମାନ୍ମୁନେ ତସ୍ମାଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଶୋକଂ ବ୍ରହ୍ମସୁତୋତ୍ତମ
ହେ ମୁନି, ଏହି ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମର ପଉତି, ମୋର ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି ଏବଂ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ତେଣୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଉଠ।
ରୁଦ୍ରଭକ୍ତଶ୍ ଚ ଗର୍ଭସ୍ଥୋ ରୁଦ୍ରପୂଜାପରାଯଣଃ ରୁଦ୍ରଦେଵପ୍ରଭାଵେଣ କୁଲଂ ତେ ସଂତରିଷ୍ଯତି
ସେ ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭକ୍ତ ଏବଂ ରୁଦ୍ରପୂଜାରେ ଲିନ; ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ତୁମର ବଂଶ ରକ୍ଷିତ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଘୃଣୀ ଵିପ୍ରଂ ଭଗଵାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ଵସିଷ୍ଠଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ
ଏଭଳି କହି, ଦୟାଳୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନ୍, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାରିଜେକ୍ଷଣମ୍ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ମହାତେଜାଃ ପସ୍ପର୍ଶୋଦରମାଦରାତ୍
ତାପରେ ବସିଷ୍ଠ, ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆଦର ସହିତ ଗର୍ଭକୁ ଛୁଇଁଲେ।
ହା ପୁତ୍ର ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରେତି ପପାତ ଚ ସୁଦୁଃଖିତଃ ଲଲାପାରୁନ୍ଧତୀ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତଦାସୌ ରୁଦତୀଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
'ହା ପୁଅ, ପୁଅ' ବୋଲି ବହୁ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ କନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ସ୍ଵପୁତ୍ରଂ ଚ ସ୍ମରନ୍ ଦୁଃଖାତ୍ ପୁନରେହ୍ଯେହି ପୁତ୍ରକ ତଵ ପୁତ୍ରମିମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୋ ଶକ୍ତେ କୁଲଧାରଣମ୍
ନିଜ ପୁଅକୁ ମନେ ପକାଇ, ଦୁଃଖରେ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଆସ, ଆସ, ପୁଅ! ଦେଖ, ହେ ଶକ୍ତି, ତୁମର ପୁଅ ବଂଶର ଧାରକ।'
ତଵାନ୍ତିକଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ତଵ ମାତ୍ରା ନ ସଂଶଯଃ ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ରୁଦନ୍ଵିପ୍ର ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯାରୁନ୍ଧତୀଂ ତଦା
'ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ତୁମ ଓ ତୁମ ମାଆ ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଯିବି।' ଏଭଳି କହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ପପାତ ତାଡଯନ୍ତୀଵ ସ୍ଵସ୍ଯ କୁକ୍ଷୀ କରେଣ ଵୈ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତୀ ଜଘାନାଥ ଶକ୍ତିଜସ୍ଯାଲଯଂ ଶୁଭା
ସେ ନିଜ ହାତରେ ନିଜ ପେଟକୁ ମାରିଥିଲେ, ଯେପରି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଭଲ ଜଣେ ଝିଅ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ଘରକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵୋଦରଂ ଦୁଃଖିତା ଭୂମୌ ଲଲାପ ଚ ପପାତ ଚ ଅରୁନ୍ଧତି ତଦା ଭୀତା ଵସିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ମହାମତିଃ
ସେ ଦୁଃଖରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି କାନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ; ସେ ସମୟରେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଏବଂ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବଶିଷ୍ଠ ମଧ୍ୟ ଭୟ ପାଇଲେ।
ସମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ସ୍ନୁଷାଂ ବାଲାମ୍ ଊଚତୁର୍ଭଯଵିହ୍ଵଲୌ
ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ସେମାନେ ନିଜ ଝିଅଘରୁଆକୁ ଉଠେଇ ଦେଲେ ଏବଂ କଥା କହିଲେ।
ଵିଚାରମୁଗ୍ଧେ ତଵ ଗର୍ଭମଣ୍ଡଲଂ କରାଂବୁଜାଭ୍ଯାଂ ଵିନିହତ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ କୁଲଂ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସମସ୍ତମପ୍ଯହୋ ନିହନ୍ତୁମାର୍ଯେ କଥମୁଦ୍ଯତା ଵଦ
ହେ ଭ୍ରମିତା, ତୁମେ କାହିଁକି ତୁମ ହସ୍ତପଦମ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ମାରିଛ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଂଶକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛ? ହେ ଆର୍ଯ୍ୟେ, ଏହି କାମ ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲୁ, କୁହ।
ତଵାତ୍ମଜଂ ଶକ୍ତିସୁତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାସ୍ଵାଦ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରାମୃତମ୍ ଆର୍ଯସୂନୋଃ ତ୍ରାତୁଂ ଯତୋ ଦେହମିମଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଃ ସୁନିଶ୍ଚିତଃ ପାହି ତତଃ ଶରୀରମ୍
ତୁମ ନିଜ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଅମୃତ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ମହାମୁନିଙ୍କ ପୁଅ ଏହି ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଏଵଂ ସ୍ନୁଷାମୁପାଲଭ୍ଯ ମୁନିଂ ଚାରୁନ୍ଧତୀ ସ୍ଥିତା ଅରୁନ୍ଧତୀ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ପ୍ରାହ ଚାର୍ତେତି ଵିହ୍ଵଲା
ଏଭଳି ଝିଅଘରୁଆକୁ ଭର୍ଜନା କରି, ଅରୁନ୍ଧତୀ ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଅରୁନ୍ଧତୀ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଯ୍ଯେଵ ଜୀଵିତଂ ଚାସ୍ଯ ମୁନେର୍ ଯତ୍ ସୁଵ୍ରତେ ମମ ଜୀଵିତଂ ରକ୍ଷ ଦେହସ୍ଯ ଧାତ୍ରୀ ଚ କୁରୁ ଯଦ୍ଧିତମ୍
ହେ ସତୀ, ଏହି ମୁନିଙ୍କ ଜୀବନ କେବଳ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ମୋର ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କର, ଦେହର ଧାତ୍ରୀ ଭାବେ ଯାହା ଭଲ, ତାହା କର।
ମଯା ଯଦି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ତ୍ରାତୁଂ ଵୈ ନିଶ୍ଚିତଂ ସ୍ଵକମ୍ ମମାଶୁଭଂ ଶୁଭଂ ଦେହଂ କଥଂଚିତ୍ ପାଲଯାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଯଦି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ତେବେ ମୋର ଦେହ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯେପରି ହେଉ, ମୁଁ ଯେପରି ହେଉ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ପ୍ରିଯଦୁଃଖମହଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅସତୀ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ମୁନେ ଦୁଃଖାଦହଂ ଦଗ୍ଧା ଯତଃ ପୁତ୍ରୀ ମୁନେ ତଵ
ମୁଁ ପ୍ରିୟ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁ ଅନୁଭବ କରିଛି, ଏବଂ ଅସତୀ ହୋଇଯାଇଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ହେ ମୁନି; ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଛି କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ଝିଅ।
ଅହୋ ଽଦ୍ଭୁତଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୁଃଖପାତ୍ରୀ ହ୍ଯହଂ ଵିଭୋ ଦୁଃଖତ୍ରାତା ଭଵ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମସୂନୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ହାଁ, ମୁଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଛି; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖର ପାତ୍ରୀ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୁରୁ, ଦୟାକରି ଦୁଃଖ ଦୂର କର।
ତଥାପି ଭର୍ତୃରହିତା ଦୀନା ନାରୀ ଭଵେଦିହ ପାହି ମାଂ ତତ ଆର୍ଯେନ୍ଦ୍ର ପରିଭୂତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ତଥାପି, ସ୍ୱାମୀ ବିହୀନ ଜଣେ ନାରୀ ଏଠାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏହିଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ଆର୍ଯ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ନହେଲେ ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେବି।
ପିତା ମାତା ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ପୌତ୍ରାଃ ଶ୍ଵଶୁର ଏଵ ଚ ଏତେ ନ ବାନ୍ଧଵାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭର୍ତା ବନ୍ଧୁଃ ପରା ଗତିଃ
ପିତା, ମାଆ, ପୁଅ, ପଉତ, ଶ୍ୱଶୁର—ଏମାନେ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତ ବାନ୍ଧବ ନୁହଁନ୍ତି; ସ୍ୱାମୀ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରକୃତ ବାନ୍ଧବ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।
ଆତ୍ମନୋ ଯଦ୍ଧି କଥିତମ୍ ଅପ୍ଯର୍ଧମିତି ପଣ୍ଡିତୈଃ ତଦପ୍ଯତ୍ର ମୃଷା ହ୍ଯାସୀଦ୍ ଗତଃ ଶକ୍ତିରହଂ ସ୍ଥିତା
ପଣ୍ଡିତମାନେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧସତ୍ୟ; ଏଠାରେ ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା, କାରଣ ଶକ୍ତି ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ମୁଁ ରହିଗଲି।
ଅହୋ ମମାତ୍ର କାଠିନ୍ଯଂ ମନସୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵ ପତିଂ ପ୍ରାଣସମଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତା ଯତ୍ର କ୍ଷଣଂ ଯତଃ
ହାଁ, ମୋ ମନ କେତେ କଠୋର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀ, ଯିଏ ପ୍ରାଣ ସମାନ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ଏକ କ୍ଷଣ ରହିପାରିଛି।
ଵସିଷ୍ଠାଶ୍ଵତ୍ଥମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହ୍ଯ୍ ଅମୃତା ତୁ ଯଥା ଲତା ନିର୍ମୂଲାପ୍ଯମୃତା ଭର୍ତ୍ରା ତ୍ଯକ୍ତା ଦୀନା ସ୍ଥିତାପ୍ଯହମ୍
ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଉପରେ ଲତା ଯେପରି ଗଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅମୃତ ହୋଇଯାଇଛି, ଯଦିଓ ମୂଳ ଛିଣ୍ଡାଯାଇଛି; ସ୍ୱାମୀ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିବାରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି।
ସ୍ନୁଷାଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯୈଵ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭାର୍ଯଯା ସହ ତଦା ଚକ୍ରେ ମତିଂ ଧୀମାନ୍ ଯାତୁଂ ସ୍ଵାଶ୍ରମମାଶ୍ରମୀ
ଝିଅଘରୁଆର କଥା ଶୁଣି, ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ସଭାର୍ଯୋ ଭଗଵାନ୍ ଵସିଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଶ୍ରମଂ କ୍ଷଣାତ୍ ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ଚ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ସଂଵିଵେଶ ସ ଚିନ୍ତଯନ୍
ଅତି କଷ୍ଟରେ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ, ଭଗବାନ୍ ବଶିଷ୍ଠ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ସା ଗର୍ଭଂ ପାଲଯାମାସ କଥଂଚିନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ କୁଲସଂଧାରଣାର୍ଥାଯ ଶକ୍ତିପତ୍ନୀ ପତିଵ୍ରତା
ଶକ୍ତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ବଂଶ ରକ୍ଷା ପାଇଁ କିପରି ହେଉ ଗର୍ଭକୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ତତଃ ସାସୂତ ତନଯଂ ଦଶମେ ମାସି ସୁପ୍ରଭମ୍ ଶକ୍ତିପତ୍ନୀ ଯଥା ଶକ୍ତିଂ ଶକ୍ତିମନ୍ତମରୁନ୍ଧତୀ
ତାପରେ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦଶମ ମାସରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେପରି ଅରୁନ୍ଧତୀ ତାଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ଅସୂତ ସା ଦିତିର୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯଥା ସ୍ଵାହା ଗୁହଂ ସୁତମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ଯଥାରଣିଃ ପତ୍ନୀ ଶକ୍ତେଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପରାଶରମ୍
ସେ ଜଣେ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେପରି ଦିତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ସ୍ୱାହା ଗୁହାଙ୍କୁ, ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଗ୍ନିକୁ ଅରଣିରୁ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପରାଶରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦା ତଦା ଶକ୍ତିସୂନୁର୍ ଅଵତୀର୍ଣୋ ମହୀତଲେ ଶକ୍ତିସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଦା ଦୁଃଖଂ ପିତୄଣାଂ ସମତାଂ ଯଯୌ
ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଙ୍କର ପୁଅ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିଲେ, ଶକ୍ତି ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ ଏବଂ ପିତୃମାନେ ସହ ସମତା ଅନୁଭବ କଲେ।
ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ଆଦିତ୍ଯୈର୍ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ ରରାଜ ପିତୃଲୋକସ୍ଥୋ ଵାସିଷ୍ଠୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ
ପିତୃଲୋକରେ ବାସିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ସହ ରହି, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେପରି ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତିଶୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।